Grundfos SCALA1 Nedir? Villa, Depo ve Şebeke Takviyesinde Kullanımı

Grundfos SCALA1, pompayı, basınç şalterini, küçük bir membranlı tankı ve kuru çalışma korumasını tek gövdede toplayan, kendinden emişli bir basınçlandırma pompasıdır. Villa, müstakil ev, su deposu ve zayıf şebeke takviyesinde kullanılır. grundfos scala1 nedir sorusunun kısa cevabı budur: kurulumu bir saat süren, tak-çalıştır bir tekli hidrofor.

Bu yazıda sırasıyla şunları bulacaksınız:

• SCALA1'in iç yapısı, çalışma prensibi ve basınç şalteri mantığı
• Kendinden emişin nasıl çalıştığı, emiş derinliği ve NPSH sınırı
• Depodan emiş ile şebeke takviyesi montajlarının farkı ve tesisat şeması mantığı
• Şebekeden doğrudan emişin idari ve teknik sakıncası, ara depo çözümü
• Villa senaryosunda musluk sayısına göre debi ve basınç hesabı
• Genleşme tankı, kuru çalışma koruması ve devir sayısı hesapları
• Gürültü, montaj yeri, titreşim yalıtımı ve bakım periyotları
• Sık yapılan beş hata, devreye alma kontrol listesi ve sık sorulan sorular

01Grundfos SCALA1 nedir ve hangi işi yapar?

Grundfos SCALA1, motoru, çarkı, basınç şalterini, entegre membranlı tankını ve kuru çalışma korumasını tek bir alüminyum gövdede birleştiren, sabit devirli ve kendinden emişli bir su basınçlandırma pompasıdır. Görevi, yetersiz basınçtaki bir kaynaktan aldığı suyu bina içi kullanım noktalarına kabul edilebilir bir basınçta ulaştırmaktır. Kaynak bir su deposu, bir sarnıç, bir kuyu ağzı ya da doğrudan basıncı düşmüş bir şebeke hattı olabilir.

Klasik bir hidrofor setinde pompa, tank, şalter, çek valf ve manometre ayrı ayrı parçalardır ve montajcı bunları sahada birleştirir. SCALA1 bu parçaları fabrikada birleştirilmiş halde getirir. Kutudan çıkan üründe emiş ve basma rakoru, kendinden emişli tek kademeli çark, yaklaşık 0,5 litrelik membranlı basınç haznesi, mekanik basınç şalteri, elektronik kuru çalışma koruması, çek valf ve dolum tapası vardır. Montajcının işi emiş hattını, basma hattını ve prizi bağlamaktan ibarettir.

Kullanım suyu basınçlandırma seçeneklerinin tamamı /urunler/pompa-sistemleri/kullanim-suyu-hidroforlari sayfasında listelenmiştir. SCALA1, bu ailenin tek pompalı, tek daireli, sabit devirli ucudur; çok daireli binaların değişken devirli çoklu setleri ayrı bir sınıftır.

02SCALA1 nasıl çalışır? Basınç şalteri mantığı nedir?

SCALA1 sabit devirde çalışır ve basıncı bir şalter üzerinden aç-kapa yaparak yönetir. Sistem basıncı devreye alma basıncının altına indiğinde şalter kontağı kapanır, motor tam devirde döner ve hat basıncı yükselir. Musluk kapandığında basınç durdurma değerine ulaşır, şalter kontağı açılır ve pompa durur. İki değer arasındaki fark, çalışma bandını oluşturur.

Bu mantık, SCALA2'nin sabit basınç mantığından farklıdır. SCALA2 devrini değiştirerek çıkış basıncını musluk sayısından bağımsız olarak sabit tutar; SCALA1 ise bandın alt ve üst sınırı arasında gidip gelir. Pratikte duşta hissedilen fark budur: SCALA2 sabit bir su akışı verir, SCALA1'de basınç bandın genişliği kadar dalgalanır. Tipik bir kurulumda bu dalgalanma 0,5 ila 0,8 bar aralığındadır ve tek duşlu bir kullanımda çoğu kişi bunu rahatsız edici bulmaz.

Çalışma bandının darlığı doğrudan pompanın çalıştırma sayısını belirler. Bant daraldıkça basınç daha stabil olur, buna karşılık pompa saatte daha çok kez kalkıp durur. Bant genişledikçe motor daha az yorulur, buna karşılık musluktaki basınç farkı belirginleşir. Doğru ayar, bu iki eğilim arasındaki dengeyi kuran ayardır ve entegre tankın hacmiyle birlikte hesaplanır.

03Kendinden emiş nedir ve SCALA1 bunu nasıl yapar?

Kendinden emiş, gövdesi su dolu olan bir pompanın emiş hattındaki havayı kendi başına tahliye ederek suyu yukarı çekebilme yeteneğidir. Normal bir santrifüj pompa hava ile karşılaştığında çark boşta döner ve hiçbir şey pompalayamaz. Kendinden emişli bir pompa ise gövdesinde tuttuğu su ile havayı kabarcıklar halinde alır, basma tarafında ayırır ve emiş hattı tamamen su dolana kadar bu döngüyü sürdürür.

SCALA1 bunu ejektörsüz, gövde içi resirkülasyon kanalıyla yapar. Basma tarafındaki suyun bir bölümü gövde içinde emiş ağzına geri döner, gelen hava ile karışır ve dışarı atılır. Bu nedenle scala1 kendinden emişli pompa olarak devreye alınırken gövdenin dolum tapasından tamamen su ile doldurulması zorunludur. Kuru gövdeyle ilk çalıştırma, kendinden emişin başlayamamasının birinci nedenidir.

Emiş süresi hattın hacmine bağlıdır. 8 metre düşey emiş ve 1 inç boru için hattın içindeki hava hacmi yaklaşık 4 litredir; pompa bu havayı 1 ila 4 dakika arasında tahliye eder. Süre 5 dakikayı aşıyorsa hatta kaçak vardır. Emiş hattındaki bir tek gevşek rakor, iğne ucu kadar bir delik veya kötü sarılmış bir dişli bağlantı, suyu değil havayı içeri alır ve emiş hiçbir zaman tamamlanmaz. Emiş hattının su sızdırmazlığı yeterli değildir; hava sızdırmaz olması gerekir.

04SCALA1 emiş derinliği kaç metredir?

scala1 emiş derinliği, su yüzeyi ile pompa ekseni arasındaki düşey mesafe olarak en fazla 8 metredir. Bu değer deniz seviyesi ve 20 santigrat derece su için geçerlidir; irtifa ve sıcaklık arttıkça düşer. scala1 kaç metreden su emer sorusunun sahadaki dürüst cevabı ise 8 değil, 6 ila 7 metredir; çünkü katalog değeri sıfır sürtünme kaybı varsayar, gerçek emiş hattında ise dirsek, çek valf ve boru sürtünmesi vardır.

Sınırın fiziksel nedeni atmosfer basıncıdır. Pompa suyu yukarı itmez, emiş hattındaki basıncı düşürür ve suyu atmosfer basıncı yukarı iter. Deniz seviyesinde atmosfer basıncı 10,33 mSS'dir; suyun 20 santigrat derecedeki buharlaşma basıncı 0,24 mSS, pompanın kendi NPSHr değeri ise tipik olarak 2,5 ila 3,5 mSS'dir. Geriye kalan pay, emiş yüksekliği ile sürtünme kaybının toplamına ayrılır.

Hesabı adım adım görelim. NPSHa = P_atm − H_emiş − H_kayıp − P_buhar formülü kullanılır. Emiş yüksekliği 6 metre, emiş hattı 12 metre 1 inç boru, iki dirsek ve bir dip klapesi olsun. 2,5 m³/h debide 1 inç boruda hız yaklaşık 1,4 m/s, sürtünme kaybı metre başına 0,09 mSS'dir; 12 metre için 1,08 mSS eder. Dip klapesi ve dirseklerin eşdeğer kaybı 0,7 mSS kabul edilirse toplam kayıp 1,78 mSS olur. NPSHa = 10,33 − 6 − 1,78 − 0,24 = 2,31 mSS çıkar. Pompanın NPSHr değeri 3,0 mSS ise bu kurulum kavitasyon yapar; emiş yüksekliği 5 metreye indirilmeli veya emiş borusu 1,25 inçe çıkarılmalıdır.

05Emiş hattı nasıl kurulur?

Emiş hattı, SCALA1 kurulumunda arızaların çoğunun kaynağıdır ve basma hattından daha titiz bir işçilik ister. Kural basittir: emiş borusu pompa ağzından daha büyük veya eşit çapta olacak, sürekli yükselen eğimle çekilecek ve hiçbir noktada hava cebi oluşturmayacaktır. Emiş hattında yatay bir bölüm zorunluysa, akış yönünde metre başına en az 1 santimetre yükselen bir eğim verilir.

Uygulama sırası şöyledir:

• Emiş çapını pompa ağzına eşit ya da bir ölçü büyük seçin; 8 metreye yakın emişlerde 1,25 inç kullanın.
• Dip klapesini su seviyesinden en az 30 santimetre yukarıda, depo tabanından en az 30 santimetre yukarıda konumlandırın; dipteki tortu emilmesin.
• Dip klapesi yerine hat üzerinde çek valf kullanacaksanız, valfin pompaya en yakın noktada değil, emiş hattının en alçak ucunda olmasına dikkat edin.
• Emiş hattında rekor sayısını en aza indirin; her bağlantı potansiyel bir hava kaçağıdır. Dişli bağlantılarda anaerobik sızdırmazlık kullanın.
• Emiş tarafında kesme vanası kullanacaksanız küresel vana seçin, kelebek veya sürgülü vana kullanmayın; kısmi açık kalmış bir vana emiş kaybını kimsenin fark edemeyeceği şekilde artırır.
• Emiş girişine bir pislik tutucu koyun; depo kaynaklı kum ve tortu çarkı aşındırır. Süzgeç seçenekleri /urunler/tesisat-ekipmanlari/pislik-tutucu sayfasındadır.
• Hattın havasını almak için pompa girişinden önce bir dolum ve tahliye noktası bırakın; bakımda bu nokta bir saat kazandırır.

Emiş hattı testi de basit bir yöntemle yapılır. Pompayı çalıştırmadan önce hattı su ile doldurun, basma tarafını kapatın ve 15 dakika bekleyin. Su seviyesi düşüyorsa hatta kaçak vardır ve pompa emiş yapamayacaktır. Bu on beş dakika, sahada üç saat arıza aramaktan ucuzdur.

06Depodan emiş mi, şebeke takviyesi mi?

SCALA1'in iki temel montaj biçimi vardır ve tesisat şeması bu seçime göre değişir. Birincisinde pompa bir depodan emer; ikincisinde şebeke hattına seri bağlanıp mevcut basıncın üzerine basınç ekler. depodan emişli hidrofor düzeni Türkiye'deki uygulamaların büyük çoğunluğunda tercih edilendir ve teknik olarak da daha sağlıklıdır.

Depodan emişte pompa, atmosfere açık bir deponun altında veya üstünde konumlanır. Depo pompadan yüksekteyse emiş pozitif olur, yani su pompaya kendiliğinden dolar; bu düzenlemede kendinden emiş özelliği hiç kullanılmaz ve pompa en rahat çalıştığı şartlarda döner. Depo pompadan alçaktaysa emiş negatif olur ve yukarıdaki NPSH hesabı devreye girer. Mümkün olan her yerde birinci düzenleme tercih edilir.

Şebeke takviyesinde ise pompa, şebekeden gelen hattın üzerine yerleştirilir. Şebekede mevcut 1,5 bar varsa ve pompa 2,5 bar üretiyorsa, çıkışta yaklaşık 4 bar oluşur; basınçlar toplanır. Bu, az yer kaplayan ve depo maliyeti olmayan bir çözümdür. Buna karşılık iki ciddi sakıncası vardır: şebeke kesildiğinde pompa suya erişemez ve kuru çalışma korumasına düşer; daha önemlisi, şebeke hattından doğrudan emiş yapmak idari olarak sorunludur.

07Şebekeden doğrudan emiş neden sakıncalıdır?

şebekeden doğrudan emiş yasak mı sorusunun cevabı Türkiye'deki hemen her su ve kanalizasyon idaresinde evettir. Abone hattına doğrudan emişli bir pompa bağlanması, idari yönetmeliklerde açıkça yasaklanır. Yasağın gerekçesi teknik ve hijyeniktir: pompa şebeke boru hattında negatif basınç yaratır, komşu abonelerin basıncını düşürür ve olası bir çatlaktan boru içine kirli su emilmesine zemin hazırlar. Bu olaya geri emiş, teknik dilde geri sifonaj denir ve içme suyu şebekesinde en ciddi kirlenme mekanizmalarından biridir.

Doğru çözüm ara depodur. Şebeke, bir depoya serbest atışlı olarak, yani boru ucu ile depodaki azami su seviyesi arasında en az iki boru çapı kadar hava boşluğu bırakılarak dolar. Pompa suyu şebekeden değil, bu depodan alır. Böylece şebeke ile bina tesisatı arasında fiziksel bir kopukluk oluşur; pompa ne kadar çalışırsa çalışsın şebekede vakum yaratamaz. Depoya girişte bir flatör veya seviye kontrollü motorlu vana kullanılır.

Ara depo aynı zamanda kesinti dayanıklılığı sağlar. Dört kişilik bir villada günlük kullanım 600 ila 800 litre arasındadır; 1.000 litrelik bir depo bir günlük kesintiyi rahatça karşılar. Deponun gıda ile temasa uygun malzemeden olması, kapağının sızdırmaz ve kilitli olması, taşma ve tahliye hatlarının ayrı çekilmesi ve havalandırma ağzına sinek teli konulması gerekir. Depo suyunun uzun süre beklediği durumlarda /urunler/aritma-sistemleri/filtrasyon-sistemleri altındaki bir ön filtre ile birlikte kullanılması önerilir.

08Kuru çalışma koruması nasıl çalışır?

hidrofor kuru çalışma koruması, pompanın içinde su olmadan dönmesini algılayıp motoru durduran güvenlik fonksiyonudur. Susuz dönen bir pompada mekanik salmastra saniyeler içinde ısınır, kauçuk contası kavrulur ve pompa kalıcı olarak sızdırır. SCALA1'de bu koruma bir şamandıraya veya elektrota bağlı değildir; pompa akım, devir ve basınç verisini birlikte yorumlayarak susuzluğu kendisi tanır.

Koruma devreye girdiğinde pompa durur, gösterge kırmızıya döner ve kendi kendine yeniden deneme döngüsüne girer. Yeniden denemeler, kaynak geri geldiğinde sistemin kimse müdahale etmeden çalışmaya devam etmesini sağlar. Deneme aralıkları kademeli olarak uzar ve belirli sayıda başarısız denemeden sonra pompa kalıcı hataya düşer; bu noktada elle sıfırlama gerekir. Bu davranış tatilde su kesilen bir villada pompanın günlerce boşuna dönmesini engeller.

Korumanın sınırı da bilinmelidir. Elektronik algılama, gövde tamamen boşaldıktan sonra devreye girer; yani kısa bir susuz dönme yaşanır. Emiş hattı sık kesilen kurulumlarda ilave bir seviye şalteri veya depoda alt seviye elektrodu kullanmak, korumayı daha erken tetikler ve salmastra ömrünü uzatır. Kritik kurulumlarda bu 300 liralık ek, 15.000 liralık pompayı korur.

09Genleşme tankı gerekir mi?

scala1 genleşme tankı gerekir mi sorusunun cevabı kullanım profiline bağlıdır. Pompanın kendi içindeki hazne küçüktür ve yalnızca çok kısa çekişleri karşılar. Sık ve küçük su çekişleri olan bir tesisatta, örneğin rezervuar dolumu veya damlayan bir musluk varsa, pompa saatte onlarca kez kalkıp durur. Bu duruma tekleme denir ve motor sargısını, kondansatörü ve şalter kontağını yorar.

Çözüm, basma hattına ilave bir membranlı genleşme tankı koymaktır. Gerekli hacim şu formülle bulunur: V_tank = V_faydalı × (P_durdurma + 1) / (P_durdurma − P_devreye) × (P_devreye + 1) / (P_durdurma + 1). Pratikte kullanılan sadeleştirilmiş hali V_tank = V_faydalı × (P_durdurma + 1) / (P_durdurma − P_devreye) şeklindedir. Sayısal örnek: devreye alma 2,5 bar, durdurma 3,5 bar, saatte azami 20 çalıştırmaya izin verilen bir sistemde faydalı hacim 8 litre isteniyorsa V_tank = 8 × 4,5 / 1,0 = 36 litre çıkar. Piyasada 40 litrelik tank standarttır ve bu hesabı karşılar.

Tankın ön basıncı, devreye alma basıncının 0,2 bar altına ayarlanır. Yukarıdaki örnekte devreye alma 2,5 bar ise ön basınç 2,3 bar olur. Ön basınç ölçümü, tank tesisattan izole edilip su tarafı boşaltıldıktan sonra sibop üzerinden yapılır; dolu tankta yapılan ölçüm anlamsızdır. Membranlı tank seçenekleri /urunler/isitma-sistemleri/genlesme-tanki sayfasında bulunur; kullanım suyu için gıdaya uygun membranlı model seçilmelidir.

10Villa için debi nasıl hesaplanır?

villa için hidrofor seçimi, eş zamanlı kullanılacak musluk sayısından çıkan debi ile en yüksek katın gerektirdiği basıncın kesişiminde yapılır. Yöntem, her tüketim noktasına bir birim değeri atamak ve toplam birimden eş zamanlılık katsayısıyla debiye geçmektir. Basitleştirilmiş saha yöntemi ise tüketim noktalarının tipik debilerini toplayıp bir eş zamanlılık oranı uygulamaktır.

Sayısal örnek üzerinden gidelim. İki katlı, üç banyolu, bir mutfaklı bir villayı ele alalım. Tüketim noktaları ve tipik debileri şöyledir: lavabo 0,10 l/s, duş 0,20 l/s, küvet 0,30 l/s, mutfak eviyesi 0,20 l/s, çamaşır makinesi 0,20 l/s, bulaşık makinesi 0,15 l/s, rezervuar 0,10 l/s, bahçe musluğu 0,30 l/s. Toplam bağlı debi 3 lavabo, 2 duş, 1 küvet, 1 eviye, 2 makine, 3 rezervuar ve 1 bahçe musluğu için 0,30 + 0,40 + 0,30 + 0,20 + 0,35 + 0,30 + 0,30 = 2,15 l/s eder.

Hepsi aynı anda açılmaz. Konut için eş zamanlılık katsayısı bu ölçekte 0,35 ila 0,45 arasında alınır; 0,40 seçelim. Tasarım debisi 2,15 × 0,40 = 0,86 l/s olur. Metreküp bölü saate çevirmek için 3,6 ile çarpılır: 0,86 × 3,6 = 3,10 m³/h. Bu villa için gerekli tasarım debisi budur ve grundfos scala1 3-45 modelinin 3 m³/h azami debisiyle sınırda kalır. Böyle bir tesisatta ya eş zamanlılığı 0,35'e çekecek bir kullanım disiplini varsayılır ya da bir üst model tercih edilir.

Basınç tarafına bakalım. Pompa bodrumda, en üst duş başlığı pompadan 7 metre yukarıdadır. Statik yükseklik 7 mSS yani 0,69 bar; boru sürtünme kaybı 25 metre eşdeğer uzunluk ve metre başına 0,15 mSS ile 3,75 mSS yani 0,37 bar; kolektör, filtre ve vana kayıpları 0,3 bar; duş başlığının ihtiyaç duyduğu akış basıncı 1,5 bar. Toplam 0,69 + 0,37 + 0,30 + 1,50 = 2,86 bar. Yani pompanın en üst duşta 1,5 bar bırakabilmesi için çıkışta yaklaşık 2,9 bar üretmesi gerekir; bu, SCALA1'in 4,5 bar sınıfındaki basma yüksekliği içinde rahatça kalır.

11SCALA1 kaç kata basar?

scala1 kaç kata basar sorusunun cevabı model ve kullanım profiline göre değişir, ama tipik bir konut için pratik sınır dört kattır. Hesabın mantığı yukarıdaki örnekle aynıdır: her kat yaklaşık 3 metre statik yükseklik, yani 0,3 bar ekler. Buna kat başına 0,05 ila 0,08 bar sürtünme kaybı ve en üst noktada bırakılması gereken 1,5 bar akış basıncı eklenir.

Dört katlı bir yapıda en üst duş, pompadan 12 metre yukarıdadır. Statik yük 1,18 bar, sürtünme 0,45 bar, armatür ve ekipman kayıpları 0,35 bar, gerekli akış basıncı 1,5 bar; toplam 3,48 bar. 45 metre basma yüksekliği sınıfındaki bir SCALA1, sıfır debide 4,5 bar üretir; ancak asıl bakılması gereken 3 m³/h yakınındaki çalışma noktasıdır. O bölgede pompanın ürettiği basınç 2,5 ila 3 bar bandına iner. Yani dört kata tek başına basmak, ancak eş zamanlı kullanımın düşük kaldığı hafif profillerde mümkündür.

Buradan çıkan kural şudur: kat sayısını değil, en yüksek tüketim noktasının irtifasını ve o noktadaki gerekli debiyi birlikte kontrol edin. Bir katlı ama uzun bahçeli bir evde SCALA1 zorlanırken, kompakt üç katlı bir villada rahatça yeter. Karar irtifadan değil, tasarım noktasından çıkar. Daha ayrıntılı seçim yöntemi için /blog/grundfos-pompa-secim-rehberi yazısına bakabilirsiniz.

12Basınç ayarları nasıl yapılır?

SCALA1'in devreye alma basıncı, uygulamada tesisatın en yüksek noktasına göre belirlenir ve fabrika ayarı çoğu kurulum için doğrudur. Ayar değiştirilecekse iki büyüklük birlikte düşünülür: devreye alma basıncı en üst noktada 1,0 barın altına düşülmemesini sağlamalı, durdurma basıncı ise tesisatın ve armatürlerin dayanım sınırının altında kalmalıdır. Konut tesisatında musluk çıkışında 6 barın üzerine çıkılması istenmez.

Şebeke basıncının yüksek olduğu bölgelerde ilave bir tedbir gerekir. Şebeke 4 bar veriyorsa ve pompa bunun üzerine 2,5 bar ekliyorsa, çıkışta 6,5 bar oluşur; bu değer armatür contalarını, esnek bağlantıları ve çamaşır makinesi giriş valfini zorlar. Bu tesisatlarda pompa çıkışına bir basınç düşürücü konur; /urunler/tesisat-ekipmanlari/basinc-dusurucu sayfasındaki modeller kullanım suyu için uygundur. Ayrıca kolon üzerinde bir emniyet vanası bulundurmak, kapalı hacimde ısınan suyun basınç yükselmesine karşı koruma sağlar; seçenekler /urunler/vana-sistemleri/emniyet-vanalari sayfasındadır.

Ayar kontrolünü manometreyle yapın, kulakla değil. Pompanın çıkışına yakın bir noktaya kalıcı bir manometre takın ve devreye alma ile durdurma değerlerini bir kez okuyarak devreye alma formuna yazın. Bu iki sayı, bir yıl sonra "basınç düştü" şikâyeti geldiğinde karşılaştırılacak tek gerçek referanstır.

13Tesisat şeması nasıl kurgulanır?

SCALA1'in doğru tesisat kurgusu, kaynak tarafında bir izolasyon ve süzme grubu, pompa tarafında titreşim ayrıştırması, çıkış tarafında ise ölçüm ve emniyet elemanlarından oluşur. Sıralama kaynaktan kullanım noktasına doğru şöyledir: depo çıkışı, küresel vana, pislik tutucu, esnek bağlantı, pompa emiş ağzı; pompa basma ağzı, esnek bağlantı, manometre, çek valf, ilave genleşme tankı bağlantısı, küresel vana, kolon.

Esnek bağlantılar ihmal edilmemesi gereken kalemdir. Rijit bağlanmış bir pompa, titreşimini boru hattı üzerinden bütün binaya yayar ve gece sessizliğinde duvardan duyulan uğultunun gerçek nedeni budur. Emiş ve basma taraflarına birer esnek bağlantı konulması, iletilen titreşimi belirgin ölçüde düşürür; seçenekler /urunler/tesisat-ekipmanlari/flex-baglantilar sayfasındadır. Esnek bağlantı emiş tarafında kullanılacaksa vakuma dayanıklı, iç spiralli tip seçilmelidir; normal tip emişte büzülür ve kesit daraltır.

Çek valfin yeri de kritiktir. SCALA1 gövdesinde bir çek valf zaten vardır; hattaki ikinci bir çek valf, tesisat kolonunun pompa durduğunda geri boşalmasını engellemek için kullanılır. İki çek valf arasında kalan hacimde su ısınırsa basınç yükselir ve bu bölge bir emniyet vanası ile korunmalıdır. Aksi halde güneş gören bir teknik hacimde iki çek valf arası basınç 10 barın üzerine çıkabilir.

14Montaj yeri ve gürültü nasıl yönetilir?

scala1 ne kadar gürültü yapar sorusunun cevabı, çalışma noktasına ve montaj zeminine bağlı olarak 50 ila 60 dB(A) bandındadır. Bu değer, sabit devirli bir pompadan beklenen normal ses seviyesidir ve teknik hacimde sorun yaratmaz; sorun, pompanın yaşam alanına bitişik bir hacme veya yatak odası duvarının arkasına konulmasıdır. Yapı içinde ses iki yoldan yayılır: hava yoluyla ve gövde titreşiminin yapıya iletilmesiyle. İkincisi, ölçülen dB(A) değeriyle ilgisiz biçimde rahatsız edicidir.

Montaj yerini seçerken üç kural uygulayın. Birincisi, pompayı yatak odası, oturma odası veya çocuk odası ile ortak duvar paylaşan bir hacme koymayın; mümkünse bir servis hacmi veya bahçe içi teknik oda tercih edin. İkincisi, pompayı doğrudan beton zemine cıvatalamayın; kauçuk takoz veya titreşim sönümleyici bir kaide üzerine oturtun. Üçüncüsü, pompa ile duvar arasında bakım için en az 30 santimetre boşluk bırakın; hem servis kolaylaşır hem de yansıyan ses azalır.

Sıcaklık koşulları da montaj yerini belirler. SCALA1 don koşullarına karşı korumasızdır; içinde kalan su donduğunda gövde çatlar. Dış ortama monte edilecekse ısıtmalı bir dolap veya en azından yalıtılmış bir kabin gerekir. Üst sınırda ise ortam sıcaklığının 55 santigrat derecenin altında kalması, elektroniğin ömrü için önemlidir. Güneş gören bir sundurma altında yaz aylarında bu sınır aşılır.

15Elektrik bağlantısı nasıl yapılır?

SCALA1 tek fazlı 230 V beslemeyle çalışır ve fişli olarak teslim edilir; kurulum için ayrı bir motor koruma şalteri gerekmez, çünkü aşırı yük ve aşırı sıcaklık koruması elektroniğin içindedir. Buna karşılık besleme hattında iki koruma zorunludur: 30 mA kaçak akım rölesi ve pompanın etiket akımına uygun bir otomatik sigorta. Islak hacimde çalışan bir cihazda kaçak akım koruması tartışma konusu değildir.

Priz, pompanın su alabileceği bir noktada olmamalı ve zeminden en az 40 santimetre yukarıda bulunmalıdır. Teknik hacim su basma riski taşıyorsa priz daha da yükseğe alınır. Uzatma kablosu kullanılması gerekiyorsa kesiti hattın uzunluğuna göre büyütülür; ince kesitli uzun bir uzatma, kalkış anında gerilim düşümü yaratır ve motorun kalkışını zorlaştırır. 10 metreyi aşan hatlarda 2,5 mm² kesit kullanın.

Topraklama, tesisatın metal bölümleriyle birlikte düşünülür. Plastik boru kullanılan bir tesisatta pompanın topraklaması yalnız kendi kablosu üzerinden sağlanır; bu hattın sürekliliği devreye almada ölçülmelidir. Ayrıca villa uygulamalarında yıldırım kaynaklı gerilim darbeleri elektronik kartın en sık ölüm nedenidir; ana panoya bir parafudr eklemek, pompadan bağımsız olarak bütün beyaz eşyayı korur.

16SCALA1 arıza kodları ne anlatır?

scala1 arıza kodları, gövde üzerindeki gösterge ve renk kodlu uyarı ışığıyla bildirilir. Dört ana durum vardır ve her birinin saha karşılığı bellidir. Kuru çalışma uyarısı, pompanın su bulamadığını gösterir; kaynak seviyesi, emiş hattı hava kaçağı ve dip klapesi tıkanıklığı bu sırayla kontrol edilir. Bu uyarı, kurulumdan sonraki ilk hafta içinde en sık görülen durumdur ve neredeyse her zaman emiş hattı kaynaklıdır.

Aşırı akım veya blokaj uyarısı, çarkın dönmesini engelleyen bir cisim ya da yataklardaki kireç birikimi anlamına gelir. Uzun süre kullanılmayan yazlık tesisatlarda sezon başında sık görülür. Çözüm, elektriği kesip çarkı elle döndürmek ve gövdeyi temiz su ile yıkamaktır. Aşırı sıcaklık uyarısı, ortam sıcaklığının veya basılan su sıcaklığının sınırı aştığını gösterir; SCALA1 azami 45 santigrat derece su için tasarlanmıştır, güneş gören bir çatı deposundan yaz ortasında gelen su bu sınıra yaklaşabilir.

Dördüncü durum, sık devreye girip çıkma yani teklemedir ve bir arıza kodu olarak değil, gösterge üzerinde anormal sıklıkta yanıp sönen bir çalışma ışığı olarak fark edilir. Nedeni ya tesisatta bir kaçak ya da çok küçük ve sürekli bir çekiştir. Kaçak testi şöyle yapılır: bütün muslukları kapatın, pompayı çalıştırıp durdurun ve manometreyi 30 dakika izleyin. Basınç düşüyorsa tesisatta kaçak vardır ve pompayı değiştirmek bu sorunu çözmez.

17Bakım nasıl yapılır?

SCALA1 bakım gerektirmeyen bir cihaz değildir; bakım gerektiren noktaları azdır. Yıllık olarak yapılması gereken dört işlem vardır: emiş tarafındaki pislik tutucunun temizlenmesi, ilave genleşme tankı varsa ön basıncının ölçülmesi, devreye alma ve durdurma basınçlarının manometreyle doğrulanması, gövde ve bağlantılarda sızıntı kontrolü. Dördü birlikte yarım saat sürer.

Mekanik salmastra, pompanın ömrünü belirleyen parçadır ve normal koşullarda 5 ila 8 yıl dayanır. Ömrü kısaltan iki etken kuru çalışma ve suyun içindeki aşındırıcı katı maddedir. Kuyu ve sarnıç kaynaklı kurulumlarda emiş tarafına 100 mikron mertebesinde bir ön filtre koymak, salmastra ömrünü belirgin şekilde uzatır. Filtre seçenekleri /urunler/tesisat-ekipmanlari/filtre sayfasında yer alır.

Sezonluk kullanılan yazlıklarda kışa girerken pompanın tamamen boşaltılması gerekir. Boşaltma tapası açılır, emiş ve basma hatlarındaki su alınır ve pompa kuru bırakılır. Sezon başında gövde tekrar su ile doldurulmadan çalıştırılmamalıdır. Kışın boşaltılmadan bırakılan bir pompada gövde çatlağı garanti kapsamı dışındadır ve tamiri yoktur; parça değil, pompa değişir.

18SCALA1 mi, SCALA2 mi, başka bir model mi?

grundfos scala2, SCALA1 ile aynı gövde felsefesini paylaşan ama devrini değiştirerek sabit çıkış basıncı üreten üst modeldir. Aradaki fark tek cümleyle şudur: SCALA1 basıncı bir bant içinde tutar, SCALA2 tek bir değerde sabitler. Çok banyolu ve eş zamanlı kullanımın yoğun olduğu evlerde SCALA2, aynı anda açılan iki duşta hissedilir bir konfor farkı yaratır ve daha sessiz çalışır. Bu karşılaştırmanın ayrıntısı ayrı bir konudur; burada karar kriteri kabaca eş zamanlılıktır.

Aynı ailedeki diğer seçenekler de bilinmelidir. grundfos jp booster, ejektörlü kendinden emişli klasik jet pompadır; daha basit, daha ucuz ve dış tanklı setlerle kullanılır. grundfos mq3-45 ise SCALA öncesinin kompakt entegre modelidir ve hâlâ sahada yaygındır. grundfos cmbe, çok kademeli dik gövdeli ve frekans kontrollü bir set olarak daha yüksek basınç ve debi gerektiren, çok daireli veya endüstriyel uygulamalara hitap eder. Jet pompa seçenekleri /urunler/pompa-sistemleri/jet-pompalar sayfasında toplanmıştır.

Seçim, konfor beklentisi ile bütçe arasında yapılan bir tercihtir ve doğru cevap her villada aynı değildir. Grundfos ürün ailesinin tamamı ve portföyümüzdeki diğer markalar /markalar sayfasında listelenmiştir.

19Kablosuz izleme ve akıllı ev entegrasyonu mümkün mü?

SCALA ailesinin üst modelleri, telefon üzerinden ayar ve izleme için bir kablosuz bağlantı seçeneği sunar. grundfos go remote, teknisyenin pompanın ayarlarını, çalışma saatini ve alarm geçmişini telefon üzerinden okumasını sağlayan uygulamadır. Sabit devirli SCALA1'de ayarlanabilir parametre sayısı sınırlı olduğu için bu özelliğin kazandırdığı, ayar değiştirmekten çok durum izlemedir.

Akıllı ev entegrasyonu isteyen kullanıcılar için pratik ve markadan bağımsız bir yol vardır: pompanın besleme hattına bir akım ölçen akıllı priz veya enerji izleme modülü koymak. Bu modül, pompanın günde kaç kez ve toplam kaç dakika çalıştığını kaydeder. Çalışma sayısındaki ani artış, tesisattaki bir kaçağın en erken göstergesidir ve genellikle su faturası gelmeden haftalar önce fark edilir.

Sızıntıya karşı ikinci bir katman, ana giriş hattına motorlu bir kesme vanası koymak ve bunu su sensörleriyle birlikte çalıştırmaktır. Villa gibi uzun süre boş kalabilen yapılarda, patlayan bir esnek bağlantının verdiği zarar pompanın kendi bedelini kat kat aşar. Motorlu vana seçenekleri /urunler/vana-sistemleri/motorlu-vanalar sayfasındadır.

20Enerji tüketimi ne kadar olur?

Bir SCALA1'in yıllık enerji tüketimi, çektiği güç ile fiili çalışma süresinin çarpımıdır ve sanılandan düşüktür, çünkü pompa günün büyük bölümünde durur. Hesabı adım adım yapalım. Dört kişilik bir villada günlük su tüketimi kişi başı 175 litre kabul edilirse toplam 700 litre eder. Pompa 3 m³/h debide çalışıyorsa 700 litreyi basmak için gereken süre 700 / 3.000 = 0,233 saat, yani günde yaklaşık 14 dakikadır.

Şebekeden çekilen gücü bulalım. Hidrolik güç P_h = ρ × g × Q × H formülüyle hesaplanır. Q = 3 m³/h = 0,000833 m³/s, H = 30 mSS ortalama çalışma noktası, ρ = 998 kg/m³, g = 9,81 m/s² alınırsa P_h = 998 × 9,81 × 0,000833 × 30 = 245 W bulunur. Pompanın toplam verimi bu noktada yüzde 33 kabul edilirse çekilen güç P1 = 245 / 0,33 = 742 W olur; etiket değeriyle uyumludur.

Yıllık tüketim buradan çıkar: 0,742 kW × 0,233 saat × 365 gün = 63 kWh. Kilovatsaat başına 3 lira üzerinden yılda 189 lira eder. Yani doğru kurulmuş bir SCALA1'in elektrik gideri ihmal edilebilir düzeydedir. Buna karşılık tesisatında kaçak olan ve günde 200 kez tekleyen bir kurulumda çalışma süresi günde 2 saate çıkar ve yıllık tüketim 542 kWh'ye, maliyet 1.626 liraya fırlar. Fark pompadan değil, tesisattan gelir.

21Zayıf şebeke takviyesinde SCALA1 nasıl konumlanır?

şebeke takviye pompası olarak SCALA1, şebekede basınç bulunan ama yetersiz kaldığı yapılarda kullanılır. Türkiye'de tipik abone bağlantı basıncı 2 ila 4 bar arasındadır; sabah ve akşam tepe saatlerinde bu değer bazı bölgelerde 1 barın altına iner. Böyle bir hatta üst kattaki bir kombi ya da duş, akış basıncı yetersiz kaldığı için çalışmaz. Takviye pompası bu açığı kapatır.

Doğru kurgu, pompayı şebeke hattına doğrudan seri bağlamak değil, araya bir denge deposu koymaktır. Şebeke depoyu flatörle doldurur, pompa depodan emer ve binaya basar. Bu düzenlemede pompa şebekede hiç vakum yaratmaz, kesinti sırasında bina susuz kalmaz ve idari yönetmeliğe uygun kalınır. Deponun hacmi, günlük tüketimin en az bir katı olacak biçimde seçilir.

Depo pompadan yüksekte konumlandırılabiliyorsa emiş pozitif olur ve pompa hiç kendinden emiş yapmak zorunda kalmaz; bu, sessizlik ve ömür açısından en iyi düzenlemedir. Bahçe kotu uygun olan villalarda depo, bahçedeki bir sete gömülü olarak konumlandırılır ve pompa bodrumdaki teknik hacme alınır. Aradaki 1 ila 2 metrelik pozitif kot farkı, sistemin emiş sorunlarının tamamını ortadan kaldırır.

22Sık yapılan 5 hata

Aşağıdaki beş hata, SCALA1 kurulumlarında karşılaştığımız arızaların büyük çoğunluğunu açıklar ve hepsi montaj aşamasında önlenebilir.

• Gövdeyi doldurmadan ilk çalıştırmayı yapmak. Kendinden emiş, gövdedeki su ile başlar. Kuru gövdeyle çalıştırılan pompa emiş yapamaz, kuru çalışma korumasına düşer ve bu arada mekanik salmastra ilk hasarını alır. Dolum tapasından su taşana kadar doldurun.
• Emiş hattını su sızdırmaz sanıp hava sızdırmazlığını test etmemek. Emiş hattı vakum altında çalışır; su geçirmeyen bir rakor hava geçirebilir. Emiş hattını doldurup 15 dakika izlemeden pompayı çalıştırmayın.
• Şebeke hattına doğrudan seri bağlamak. İdari olarak yasaktır, komşu abonelerin basıncını düşürür ve geri emiş riski yaratır. Doğru çözüm serbest atışlı ara depodur.
• İlave genleşme tankı koymadan sulama sistemine bağlamak. Solenoid vanalı bahçe sulamasında pompa saatte onlarca kez kalkıp durar, şalter kontağı ve kondansatör bir sezonda biter. Sulama hattına en az 40 litrelik tank koyun.
• Pompayı ısıtılmayan bir dış hacimde bırakmak. Donan su gövdeyi çatlatır ve bu hasar onarılamaz. Dış montajda ısıtmalı kabin kullanın veya kışın pompayı tamamen boşaltın.

23Devreye alma kontrol listesi

Aşağıdaki adımlar sırayla uygulanır. Sıra önemlidir; özellikle emiş sızdırmazlık testi, ilk çalıştırmadan önce yapılmalıdır.

• Kaynağı belirleyin ve pompaya göre kotunu ölçün; negatif emiş varsa NPSHa hesabını yaparak sınırın içinde kaldığınızı doğrulayın.
• Emiş hattını çekin, sürekli yükselen eğimi ve hava cebi bulunmadığını gözle kontrol edin.
• Emiş hattını su ile doldurun, basma tarafını kapatarak 15 dakika bekleyin ve seviyenin düşmediğini görün.
• Dip klapesinin depo tabanından ve su yüzeyinden en az 30 santimetre uzakta olduğunu doğrulayın.
• Pislik tutucuyu emiş hattına takın, sepetinin temiz olduğundan emin olun.
• Emiş ve basma taraflarına esnek bağlantı takın; emiş tarafında vakuma dayanıklı tip kullanın.
• Pompayı titreşim takozları üzerine oturtun, boruya asılı bırakmayın, ayakların dördünün de temas ettiğini kontrol edin.
• Dolum tapasını açıp gövdeyi su taşana kadar doldurun, tapayı kapatın.
• Elektrik beslemesini 30 mA kaçak akım rölesi üzerinden verin, topraklama sürekliliğini ölçün.
• Pompayı çalıştırın ve emişin 1 ila 4 dakika içinde tamamlandığını gözleyin; süre uzuyorsa durdurup emiş hattını yeniden kontrol edin.
• Bütün musluklardan hava çıkışını tamamlayın, sonra en uzak ve en yüksek noktadaki akış basıncını manometreyle ölçün.
• Devreye alma ve durdurma basınçlarını manometreden okuyun, iki değeri de devreye alma formuna yazın.
• İlave tank varsa ön basıncını devreye alma basıncının 0,2 bar altına ayarlayın; ölçümü tank su tarafı boşken yapın.
• Kuru çalışma korumasını emiş vanasını kapatarak bilerek tetikleyin; pompanın durduğunu ve yeniden deneme yaptığını doğrulayın.
• İlk 48 saatin sonunda pislik tutucuyu sökün ve temizleyin; montaj artıkları bu sürede toplanır.
• Bütün muslukları kapatıp 30 dakika basınç düşüşü izleyin; düşüş varsa tesisatta kaçak vardır, teslim etmeden önce bulun.

24Karar özeti nedir?

SCALA1, tek bir konutun kullanım suyunu basınçlandıran, kaynağı bir depo olan ve eş zamanlı kullanımı çok yüksek olmayan tesisatlar için doğru karardır. Kurulumu basit, bakım kalemleri az, enerji gideri ihmal edilebilir düzeydedir. Kararı zorlaştıran şey pompanın kendisi değil, kaynağın niteliği ve emiş şartlarıdır.

Üç soruyla karar verilir. Birincisi: kaynak pompadan yüksekte mi? Yüksekteyse emiş şartları rahattır ve seçim güvenlidir. İkincisi: eş zamanlı kaç musluk açılacak? İkiden fazla ve süreklilik bekleniyorsa değişken devirli bir modele çıkın. Üçüncüsü: kaynak şebeke mi? Şebekeyse doğrudan bağlamayın, araya depo koyun.

Bu üç soruya dürüst cevap veren bir kurulumda SCALA1 yıllarca sorunsuz çalışır. Cevaplardan biri sınırdaysa, sorunu pompayı büyüterek değil, tesisatı düzelterek çözün; emiş hattını kısaltmak, kotu değiştirmek ve depoyu doğru yere koymak, her zaman bir üst modele çıkmaktan daha kalıcı bir çözümdür.

25Sık Sorulan Sorular

SCALA1 su deposu olmadan çalışır mı?

Çalışır, ancak kaynağın sürekli su vermesi şarttır. Kuyu veya sarnıç gibi doğal bir kaynaktan emiş yapabilir; şebekeden doğrudan emiş ise idari olarak yasaktır. Depo, hem kesinti dayanıklılığı sağlar hem de emiş şartlarını kontrol altına alır. Depo bütçesi ayıramayan kurulumlarda en azından bir seviye korumalı ara hacim önerilir.

Pompanın içindeki tank yeterli mi, ilave tank almalı mıyım?

Entegre hazne yalnızca çok kısa çekişleri karşılar. Düzenli kullanımlı tek konutta ilave tank gerekmez. Bahçe sulaması, solenoid vanalı sistemler veya kaçaklı eski tesisatlarda 40 litrelik ilave bir membranlı tank neredeyse zorunludur; aksi halde pompa tekler ve şalter kontağı ile kondansatör hızla yorulur.

Emiş yüksekliği 8 metreyi geçen bir kuyuda ne yapmalıyım?

Kendinden emişli yüzey pompası bu koşulda çalışmaz; atmosfer basıncı sınırı fiziksel bir sınırdır. Çözüm, pompayı suya yaklaştırmak veya dalgıç tipte bir pompaya geçmektir. Pompayı kuyu ağzına indirebilecek bir kot varsa yüzey pompası kurtarılabilir, aksi halde model değişikliği kaçınılmazdır.

SCALA1 sıcak su hattında kullanılabilir mi?

Kullanım suyu sıcaklığı 45 santigrat dereceyi aşmıyorsa kullanılabilir, ancak asıl doğru uygulama pompayı soğuk su girişine koymaktır. Böylece hem pompa daha düşük sıcaklıkta çalışır hem de soğuk ve sıcak hat basıncı eşitlenir. Sıcak hatta ayrı pompa koymak, karışım armatürlerinde basınç dengesizliği yaratır.

Pompa sürekli devreye girip çıkıyor, sebebi nedir?

Neredeyse her zaman tesisatta bir kaçak veya çok küçük sürekli bir çekiş vardır. Bütün muslukları kapatıp manometreyi 30 dakika izleyin; basınç düşüyorsa kaçak kesindir. Kaçak yoksa ilave genleşme tankı eksiktir veya mevcut tankın ön basıncı kaçmıştır; ön basıncı su tarafı boşken ölçün.

İki SCALA1'i paralel bağlayabilir miyim?

Teknik olarak mümkündür ancak önerilmez. Sabit devirli iki pompanın basınç şalterleri birbirinden bağımsız çalışır, aynı anda devreye girip çıkarlar ve hat basıncında dalgalanma yaratırlar. Yedeklilik veya daha yüksek debi gerekiyorsa doğru çözüm, ortak kontrollü çok pompalı bir set kullanmaktır.

Pompa çalışıyor ama su gelmiyor, ne kontrol etmeliyim?

Sırayla üç şeye bakın: gövdede su var mı, emiş hattında hava kaçağı var mı, dip klapesi tıkalı mı. Üçü de arızanın yüzde doksanını açıklar. Gövdeyi dolum tapasından tekrar doldurun, emiş hattını su ile doldurup sızdırmazlık testi yapın ve dip klapesini sökerek temizleyin.

Sesi azaltmak için ne yapabilirim?

Önce montajı düzeltin. Pompayı kauçuk takoz üzerine alın, emiş ve basma taraflarına esnek bağlantı ekleyin ve boruların duvara rijit kelepçelenmediğinden emin olun. Bu üç işlem, yapıya iletilen titreşimin büyük bölümünü keser. Gövde sesinin kendisi rahatsız ediyorsa çözüm, pompayı yaşam alanından uzak bir hacme taşımaktır.

Kış aylarında pompayı nasıl korurum?

Sürekli kullanılan bir yapıda pompayı ısıtılan veya en azından donmayan bir hacimde tutun. Sezonluk kullanılan yazlıkta ise kışa girmeden gövdeyi ve hatları tamamen boşaltın, tapayı açık bırakın. İçinde su kalan bir gövde donduğunda alüminyum çatlar ve bu hasar onarılamaz; garanti de kapsamaz.

Elektrik kesildiğinde pompa kendiliğinden devreye girer mi?

Girer. Enerji geri geldiğinde pompa hat basıncını kontrol eder ve devreye alma basıncının altındaysa çalışmaya başlar; ayrıca elle sıfırlama gerektirmez. Yalnızca kalıcı kuru çalışma hatasına düşmüş bir pompa enerji geldiğinde beklemeye devam eder ve gövde üzerinden sıfırlanması gerekir.

Villanızın kat sayısını, musluk dağılımını ve kaynak kotunu birlikte değerlendirip doğru modeli ve emiş kurgusunu netleştirebiliriz. Kullanım suyu basınçlandırma seçenekleri için /urunler/pompa-sistemleri/kullanim-suyu-hidroforlari sayfasını inceleyebilir, tesisat bilgilerinizle /iletisim üzerinden bize ulaşabilirsiniz.