25/4, 25/6, 25/8 Sirkülasyon Pompası Ne Demek? Tip Kodunun Tam Çözümü

Sirkülasyon pompası 25/6 ne demek sorusunun cevabı iki parçalıdır: ilk sayı bağlantı çapının milimetre karşılığı (DN25, yani 1 inç), ikinci sayı pompanın kapalı vanada üretebildiği maksimum basma yüksekliğidir (6 mSS). Yani 25/6, bir inçlik bağlantılı ve en fazla 6 metre basan pompa demektir.

Bu yazıda sırasıyla şunları bulacaksınız:

• Kodun iki sayısının tam olarak neyi ölçtüğü ve neyi ölçmediği
• 25/4, 25/6, 25/8, 32/6 ve 32/8 modellerinin karşılaştırma tablosu
• Kademelerin Q-H eğrisi üzerinde tam olarak nereye düştüğü
• Hangi bina tipi ve hangi devre için hangi kodun doğru olduğu
• Rakorlu ve flanşlı gövde ile 130/180 mm montaj boyu farkı
• 25/6'nın neden pazarın en yaygın kodu hâline geldiği
• Bir üst kodu seçmenin aşırı debi, erozyon, ses ve tüketim faturası
• Sık yapılan beş hata, devreye alma kontrol listesi ve sık sorulan sorular

01Sirkülasyon pompası kodundaki iki sayı neyi anlatır?

Sirkülasyon pompası tip kodu, eğik çizgiyle ayrılmış iki sayıdan oluşur ve bu iki sayı birbirinden tamamen bağımsız iki fiziksel büyüklüğü gösterir. Soldaki sayı hidrolik bağlantının anma çapıdır, milimetre cinsindendir ve boruya nasıl bağlanacağını belirler. Sağdaki sayı pompanın sıfır debide üretebildiği en yüksek basma yüksekliğidir, metre su sütunu cinsindendir ve pompanın ne kadar direnç yenebileceğini belirler.

Bu ayrım kritik, çünkü sahada iki sayı sık sık karıştırılır. Soldaki sayı büyüdüğünde pompa daha çok su geçirir; sağdaki sayı büyüdüğünde pompa daha yüksek dirence karşı su iter. 25/8 bir 25/6'dan daha "güçlü" değildir, daha "inatçı"dır: aynı boru kesitinden, daha yüksek sürtünme kaybına rağmen su döndürmeye çalışır.

Kodda görünmeyen üçüncü bir bilgi daha vardır ve seçimde en az diğer ikisi kadar belirleyicidir: montaj boyu. Gövdenin iki bağlantı ekseni arasındaki mesafe genellikle 130 mm veya 180 mm'dir, kodun kendisinde yazmaz, ürün adının sonundaki harf veya ayrı bir alan olarak verilir. Kod doğru seçilip montaj boyu yanlış sipariş edildiğinde pompa boruya girmez.

02İlk sayı neden 25 veya 32 yazar?

İlk sayı DN, yani anma çapı değeridir ve pompa bağlantı çapı standart bir seri üzerinden verilir: DN20, DN25, DN32, DN40, DN50. Konut ve küçük ticari ıslak rotorlu pompalarda pratikte yalnız 25 ve 32 görülür. DN25, bir inçlik boruya karşılık gelir ve rakorlu modellerde erkek dişi 1½ inçtir; DN32 ise 1¼ inç boruya karşılık gelir, rakor dişi 2 inçtir. Bu ikisinin karıştırılması, sahada en çok yaşanan yanlış sipariş nedenidir.

Rakor dişinin boru çapından iki kademe büyük olması bir hata değil, standarttır. Rakor somunu boruya geçen konik parçanın üzerine oturur; dolayısıyla somunun dişi her zaman borudan geniştir. Sipariş verirken "1 inç pompa" demek yeterli değildir, DN25 mi yoksa rakor dişi mi kastedildiği netleştirilmelidir.

Çap seçimi, pompanın kendisinden çok tesisatın çapıyla belirlenir. Ana kolon 1 inçse DN25, 1¼ inçse DN32 pompa takılır. Kolon çapı daha büyükse pompa küçültülüp redüksiyonla bağlanmaz; bu, pompanın hemen giriş ağzında türbülans ve kayıp yaratır. Doğru sıralama şudur: önce boru çapı hesaplanır, sonra o çapa uyan pompa ailesi içinden basma yüksekliği kademesi seçilir.

03İkinci sayı neden metre cinsindendir?

İkinci sayı basma yüksekliği mSS birimindedir, yani metre su sütunu. 6 mSS, pompanın kapalı bir borunun içindeki suyu teorik olarak 6 metre yukarı kaldırabilecek basıncı üretmesi demektir. Basınç karşılığı yaklaşık 0,6 bardır; 10 mSS kabaca 1 bara eşittir. Isıtma tesisatında bar yerine metre kullanılması bir gelenek değil, kolaylıktır: boru kayıpları da metre cinsinden hesaplanır, böylece iki değer doğrudan toplanır.

Kritik nokta şudur: koddaki sayı maksimum değerdir ve yalnız sıfır debide, yani tüm vanalar kapalıyken geçerlidir. Pompa su döndürmeye başladığı anda basma yüksekliği düşer. 25/6 bir pompa, 1,5 m³/h debide tipik olarak 3,5 ila 4,5 mSS üretir; 3 m³/h'ye çıkıldığında bu değer 1,5 ila 2,5 mSS'ye iner. Yani "6 metrelik pompa" hiçbir zaman çalışırken 6 metre basmaz.

Kapalı devrede bu değerin bina yüksekliğiyle hiçbir ilgisi yoktur. On katlı bir binanın ısıtma kolonunda yukarı çıkan su kolonu ile aşağı inen su kolonu birbirini dengeler; pompa yalnız sürtünmeyi yener. Bu yüzden 10 katlı bir apartmanda 25/6 yeterken, tek katlı ama 400 metre boru döşenmiş bir yerden ısıtma devresinde 25/8 gerekebilir.

0425/4, 25/6, 25/8, 32/6 ve 32/8 tablo halinde nasıl karşılaştırılır?

Aşağıdaki tablo, konut ve küçük ticari uygulamalarda en sık karşılaşılan beş kodun tipik değerlerini karşılaştırır. Değerler ıslak rotorlu, elektronik kontrollü modern pompaların ortalama bandını yansıtır; her üretici eğrisinde birkaç ondalık fark bulunur.

05Kademeler Q-H eğrisinde tam olarak nereye düşer?

Q-H eğrisi, yatay eksende debiyi (m³/h), dikey eksende basma yüksekliğini (mSS) gösteren ve pompanın her debide ne kadar basınç ürettiğini anlatan grafiktir. Bir sirkülasyon pompasının eğrisi sol üstten sağ alta doğru iner: debi arttıkça basınç düşer. Koddaki ikinci sayı, bu eğrinin dikey ekseni kestiği noktadır.

25/4, 25/6 ve 25/8 eğrileri aynı DN25 gövdesinde iç içe geçmiş üç yay gibidir. 25/4 en içteki, 25/8 en dıştaki yaydır. Üçünün de eğrisi yaklaşık aynı debi bölgesinde sonlanır, çünkü ağız kesiti aynıdır; fark yükseklik ekseninde açılır. 32'li gövdede ise eğri sağa doğru uzar, yani daha yüksek debilere kadar devam eder.

Sistem eğrisi ise devrenin kendi karakteristiğidir ve yukarı doğru bir paraboldür: debi iki katına çıktığında kayıp yaklaşık dört katına çıkar. Çalışma noktası, pompa eğrisi ile sistem eğrisinin kesiştiği tek noktadır ve bu nokta seçilmez, oluşur. Mühendisin yaptığı tek şey, hesapladığı ihtiyaç noktasının hangi kademenin eğrisi üzerinde kaldığını bulmaktır.

Doğru seçim, ihtiyaç noktasının eğrinin orta üçte birine düşmesidir. Eğrinin en sol ucuna yakın çalışan bir pompa gereksiz büyüktür; en sağ ucunda çalışan pompa ise yetersizdir ve motoru sürekli tam yükte kalır.

0625/6 neden en yaygın satılan koddur?

25/6, ısıtma tesisatı pazarında en çok satan koddur çünkü konut ölçeğindeki devrelerin ezici çoğunluğunun ihtiyaç noktası bu eğrinin altında kalır. 100 ila 250 metrekare arasındaki bir daire veya müstakil evin ısı kaybı tipik olarak 8 ila 18 kW bandındadır; radyatör devresinde 15 K sıcaklık farkıyla bu, 0,45 ila 1,05 m³/h debi demektir. Aynı devrenin toplam sürtünme kaybı ise nadiren 3,5 mSS'yi aşar.

Bu ihtiyaç noktası 25/4'ün eğrisine de sığar, ama sınıra çok yakın kalır. 25/6 ise aynı noktayı eğrisinin rahat orta bölgesinde karşılar ve hem yerden ısıtma hem radyatör devresini aynı üründe toplar. Üretici tarafında da tek gövde, tek ambalaj, tek stok kalemi ile pazarın büyük kısmını kapsamak anlamına gelir. Bu yüzden 25/6, mühendislik kararından çok istatistiksel bir yoğunlaşmadır.

Ancak yaygın olması, varsayılan olması gerektiği anlamına gelmez. Küçük bir dairede 25/4 aynı işi daha düşük tüketimle yapar; büyük bir yerden ısıtma devresinde 25/6 sınırda kalır. Kodun popülerliği, hesabı yapmama gerekçesi değildir.

07Hangi bina ve hangi devre için hangi kod doğrudur?

Kod seçimi bina büyüklüğünden çok devrenin türüne ve boru uzunluğuna bağlıdır. Aynı 150 metrekarelik ev, radyatörle ısıtıldığında 25/4 ile, yerden ısıtmayla ısıtıldığında 25/6 ile çalışabilir; çünkü yerden ısıtmada sıcaklık farkı küçülür, debi büyür ve kollektör kayıpları eklenir.

Tablodaki değerler başlangıç noktasıdır, sonuç değildir. Boru güzergâhı uzunsa, çap dar seçilmişse veya devrede pislik tutucu, ısı sayacı ve termostatik vana gibi ek kayıp yaratan elemanlar varsa bir üst satır geçerli olur. Bu ekipmanların katalog kayıpları /urunler/tesisat-ekipmanlari/pislik-tutucu ve /urunler/vana-sistemleri/termostatik-vanalar sayfalarındaki teknik dokümanlardan okunur ve toplam kayba eklenir.

08Bağlantı çapı ile debi arasındaki ilişki nedir?

Bağlantı çapı, pompanın geçirebileceği debinin üst sınırını belirler çünkü boru içindeki su hızının makul bir bantta kalması gerekir. Isıtma tesisatında kabul edilen üst hız sınırı 1,0 ila 1,5 m/s'dir; bunun üzerinde akış sesi başlar ve sürtünme kaybı hızla büyür.

Hesap basittir. DN25 borunun iç kesit alanı yaklaşık 0,00049 m²'dir. 1,2 m/s hızda geçen debi Q = 0,00049 × 1,2 × 3600 = 2,12 m³/h olur. DN32'de iç kesit yaklaşık 0,00080 m²'dir; aynı 1,2 m/s hızda Q = 0,00080 × 1,2 × 3600 = 3,46 m³/h çıkar. Yani çapı bir kademe büyütmek, aynı su hızında yaklaşık yüzde 63 daha fazla debi demektir.

Bu hesabın pratik sonucu şudur: ihtiyaç debisi 2,2 m³/h'yi aşıyorsa 25'lik gövdede kalmak, kodu 25/8'e çıkarsanız bile doğru çözüm değildir. 25/8, o debiyi geçirebilir ama boru içi hız 1,8 m/s'yi bulur ve devre uğuldar. Doğru hamle 32'ye geçmektir. Bu noktayı kaçırmak, "pompayı büyüttüm ama ses arttı" şikâyetinin en yaygın nedenidir.

09Montaj boyu 130 mm ile 180 mm farkı nedir?

Montaj boyu, pompanın iki bağlantı ağzının eksenleri arasındaki mesafedir ve ıslak rotorlu sirkülasyon pompalarında iki standart değer vardır: 130 mm ve 180 mm. Bu ölçü tip kodunda yazmaz; ürün adının sonundaki bir harf veya ayrı bir teknik alan olarak verilir. Yenileme işinde ölçülmesi gereken tek fiziksel değer budur.

130 mm gövde, kombi kabinlerinin dar iç hacmine sığmak üzere geliştirilmiştir. Duvar tipi kombilerin içindeki fabrika pompaları neredeyse istisnasız 130 mm'dir. 180 mm gövde ise serbest tesisatta, kazan dairesinde ve kollektör önü montajlarda standarttır. İki ölçü arasındaki 50 mm fark, boruyu kesip yeniden kaynatmadan kapatılamaz.

Sahada bu farkı aşmak için 25 mm'lik iki nipel kullanmak yaygın bir pratiktir ancak dikkat gerektirir: eklenen her rakor ve nipel yaklaşık 0,05 ila 0,15 mSS ek kayıp getirir ve sızdırma noktası sayısını artırır. Kalıcı çözüm doğru boydaki gövdeyi sipariş etmektir.

Ölçüm yöntemi şudur: mevcut pompayı sökmeden, iki rakor somununun oturduğu yüzeyler arasındaki mesafeyi metre ile ölçün. 130 mm veya 180 mm dışında bir sonuç çıkıyorsa ölçüm eksenden değil, gövde kenarından alınmıştır; ölçümü tekrarlayın.

10Rakorlu mu flanşlı mı seçilmeli?

Rakorlu ve flanşlı, pompanın boruya bağlanma biçimini anlatır ve genellikle çapla birlikte belirlenir. DN25 ve DN32 ıslak rotorlu pompalar tipik olarak rakorlu, DN40 ve üzeri modeller flanşlıdır. DN32'de her iki seçenek de bulunur; hangisinin seçileceği tesisatın kendi bağlantı tipine göre kararlaştırılır.

Rakorlu bağlantı, konik yüzeyli somunla sıkılır, conta ile sızdırmazlık sağlanır ve sökülüp takılması dakikalar sürer. Bakım kolaylığı en büyük avantajıdır. Dezavantajı, tekrarlanan sökme-takma işlemlerinde conta yüzeyinin yorulmasıdır; her sökmede conta yenilenmelidir.

Flanşlı bağlantı, dört veya sekiz cıvatayla sıkılan iki disk yüzeyinden oluşur, PN6, PN10 veya PN16 basınç sınıfında verilir ve yüksek basınçlı, büyük çaplı devrelerde tercih edilir. Montajı daha uzun sürer ancak titreşim ve mekanik yük altında daha kararlıdır.

Her iki bağlantı tipinde de pompanın giriş ve çıkışına flex bağlantı elemanı konulması titreşimin boruya geçmesini keser; seçenekler /urunler/tesisat-ekipmanlari/flex-baglantilar sayfasındadır.

11Kod aynıysa iki pompa aynı mıdır?

Hayır. Tip kodu yalnız bağlantı çapını ve maksimum basma yüksekliğini söyler; pompanın verimini, kontrol yeteneğini, motor teknolojisini ve gürültü seviyesini söylemez. Aynı 25/6 koduna sahip iki pompadan biri sabit devirli asenkron motorlu ve 90 W çekiyor olabilirken, diğeri kalıcı mıknatıslı motorlu, frekans kontrollü ve ortalama 12 W çekiyor olabilir.

Aradaki fark EEI değerinde görünür. ErP 641/2009 kapsamında ıslak rotorlu sirkülasyon pompaları için üst sınır EEI 0,23'tür; modern elektronik modeller 0,15 ila 0,20 bandındadır. Aynı hidrolik eğriyi veren iki pompanın EEI'si 0,20 ve 0,50 olabilir ve yıllık tüketimleri iki buçuk kat farklı çıkar.

İkinci fark kontrol modundadır. Orantısal fark basınç, sabit fark basınç, sabit eğri ve otomatik uyarlama modlarının hepsi aynı 25/6 gövdesinde bulunabilir veya hiçbiri bulunmayabilir. Termostatik vanalı bir devrede orantısal fark basınç modu tüketimi belirgin düşürür; sabit devirli bir pompada bu seçenek yoktur.

Üçüncü fark ses seviyesidir. Aynı çalışma noktasında ıslak rotorlu bir pompanın ses basıncı 32 ila 43 dB(A) bandında değişir. Yatak odası duvarına bitişik bir kazan nişinde bu fark uykuyu bölen ile fark edilmeyen arasındaki farktır.

12Örnek 1: 8 daireli apartman kolonu için kod seçimi

Bina, her biri 105 metrekare olan 8 daireden oluşuyor, merkezi kazandan beslenen tek kolon var ve toplam ısı kaybı 68 kW olarak hesaplanmış. Radyatör devresi, tasarım sıcaklık farkı 20 K. Debi Q = P × 0,86 / ΔT bağıntısından bulunur: Q = 68 × 0,86 / 20 = 2,92 m³/h.

Sırada kayıp hesabı var. Kolon toplam boru uzunluğu gidiş-dönüş toplamı 96 metre, seçilen çap DN32, birim sürtünme kaybı 18 mmSS/m olarak okundu. Boru kaybı 96 × 0,018 = 1,73 mSS çıkar. Yerel kayıplar için boru kaybının yüzde 30'u eklenir: 1,73 × 1,30 = 2,25 mSS. Ekipman kayıpları ayrı toplanır: pislik tutucu 0,35 mSS, ısı sayacı 0,45 mSS, denge vanası 0,60 mSS, kazan eşanjörü 1,10 mSS. Toplam ekipman kaybı 2,50 mSS.

Devre toplam kaybı 2,25 + 2,50 = 4,75 mSS. Çalışma noktası 2,92 m³/h ve 4,75 mSS. Debi 2,2 m³/h sınırının üzerinde olduğu için DN25 elenir; DN32 gövde gerekir. 32/6 bu debide yaklaşık 3,2 mSS verir, yetmez. Doğru seçim 32/8'dir; bu pompa 2,92 m³/h'de yaklaşık 5,4 mSS üretir ve çalışma noktası eğrinin orta bölgesine düşer.

Su hızı sağlaması: 2,92 / 3600 / 0,00080 = 1,01 m/s. Bant içinde, seçim doğrulanmıştır.

13Örnek 2: yerden ısıtmalı villa için kod seçimi

İkinci örnek, 240 metrekare, iki kollektörlü, tamamı yerden ısıtmalı bir villa. Isı kaybı 16,5 kW, yerden ısıtmada tasarım sıcaklık farkı 7 K. Debi Q = 16,5 × 0,86 / 7 = 2,03 m³/h çıkar. Aynı bina radyatörle ısıtılsaydı 20 K farkla debi yalnız 0,71 m³/h olurdu; sıcaklık farkının küçülmesi debiyi neredeyse üç katına çıkarmıştır.

Kayıp tarafında yerden ısıtma devresi cömert davranmaz. En uzun devre 92 metre, 16×2 mm boru, birim kayıp 95 mmSS/m: 92 × 0,095 = 8,74 mSS. Bu değer, kollektör grubunun kendi sirkülasyon pompası tarafından değil, mikser grubu tarafından karşılanır. Kazan ile kollektör arasındaki birincil devrede ise gidiş-dönüş toplam 34 metre DN25 boru, birim kayıp 42 mmSS/m: 34 × 0,042 = 1,43 mSS. Yerel kayıplarla 1,86 mSS, kollektör ve mikser grubu kaybı 2,40 mSS, denge vanası 0,50 mSS. Toplam 4,76 mSS.

Çalışma noktası 2,03 m³/h ve 4,76 mSS. DN25 su hızı sağlaması: 2,03 / 3600 / 0,00049 = 1,15 m/s, banttadır. 25/6 bu debide yaklaşık 3,6 mSS verir, yetmez; 25/8 yaklaşık 5,1 mSS verir ve seçim odur. Kollektör grubu bileşenleri /urunler/yerden-isitma/kollektorler sayfasında listelenmiştir.

14Bir üst kodu seçmek devrede ne yapar?

Bir üst kodu "garanti olsun" diye seçmek, sanılanın aksine emniyet payı değil, işletme sorunu üretir. Hesap 25/6 diyorken 25/8 takılan bir devrede pompa, sistem eğrisinin üzerinde daha yüksek bir noktada dengelenir. Bu, hem debinin hem basıncın tasarım değerinin üzerine çıkması demektir.

Sonuçlar zincirleme ilerler. Debi arttığı için gidiş-dönüş sıcaklık farkı daralır; 20 K için tasarlanmış bir devre 12 K ile çalışmaya başlar. Yoğuşmalı kazanda dönüş suyu sıcaklığı yükseldiği için yoğuşma verimi düşer ve kazan, kataloğundaki verimin 4 ila 8 puan altında çalışır. Kazan seçenekleri ve dönüş sıcaklığı hassasiyeti /urunler/isitma-sistemleri/kazan-sistemleri sayfasında ayrıntılandırılmıştır.

İkinci sonuç akış sesidir. Termostatik vanalar kısıldığında pompa daha yüksek basınç üretmeye devam eder ve vana klapesi üzerinde su fısıltısı, ıslık veya çatırtı duyulur. Üçüncü sonuç tüketimdir: aynı devrede bir üst kademe, ortalama elektrik tüketimini yüzde 40 ila 90 artırır.

Dördüncüsü ve en pahalısı erozyondur. Aşırı hız, vana yüzeylerinde ve dirseklerde metal kaybına yol açar. Bu, ilk yıl görünmez; üçüncü yıldan itibaren sızıntı ve ayar bozukluğu olarak ortaya çıkar.

15Aşırı debi vanaları ve boruyu nasıl aşındırır?

Erozyon-korozyon, akışkan hızının malzeme yüzeyindeki koruyucu oksit tabakasını sürekli kaldırması ve yüzeyin sürekli yeniden aşınmasıdır. Bakır boruda kabul edilen üst hız sınırı sürekli rejimde 1,5 m/s, çelik boruda 2,0 m/s civarındadır. Bu sınır aşıldığında aşınma hızı hızla artar.

Mekanizma iki aşamalıdır. Yüksek hız, dirsek ve vana daralmalarında yerel basıncı düşürür; basınç suyun o sıcaklıktaki buhar basıncının altına inerse mikro kabarcıklar oluşur ve hemen sonrasında çöker. Bu kavitasyon çökmeleri metal yüzeyde milimetrenin binde biri ölçeğinde çukurlar açar. Aynı anda akış, çukurlarda yeniden oluşan oksit tabakasını süpürür.

En hızlı aşınan noktalar, akışın yön değiştirdiği yerlerdir: pompa çıkışındaki ilk dirsek, denge vanası klapesi, termostatik vana yuvası ve daraltılmış rakor geçişleri. Sahada belirti, önce ayarını tutmayan vana, sonra dirsek dış yanağında iğne deliği sızıntısıdır.

16Ses nereden gelir, hangi kademede kesilir?

Sirkülasyon pompası kaynaklı ses üç ayrı mekanizmadan gelir ve her birinin çözümü farklıdır. Birincisi akış sesidir: su hızı yüksektir, boru içinde sürekli bir uğultu veya fısıltı duyulur, ses tesisatın tamamına yayılır. Çözümü pompa ayarını düşürmek veya bir alt kademe koda geçmektir.

İkincisi hava sesidir: kısa süreli, çıtırtılı, konum değiştiren bir sestir ve genellikle devreye alma sonrası ilk günlerde duyulur. Çözümü otomatik hava atıcıları kontrol etmek ve pompanın hava alma fonksiyonunu çalıştırmaktır; kademeyle ilgisi yoktur.

Üçüncüsü mekanik titreşim sesidir: pompa gövdesinden askı ve duvara geçen, tek frekanslı bir mırıltıdır. Çözümü flex bağlantı ve titreşim yalıtımlı askıdır.

Karar kuralı şudur: ses, pompa ayarını iki kademe düşürdüğünüzde belirgin azalıyorsa kaynak hidroliktir ve kod bir üst seçilmiştir. Ayardan etkilenmiyorsa kaynak mekaniktir veya havadır ve pompayı değiştirmek sorunu çözmez. Bu ayrımı yapmadan pompa değiştiren tesisatların çoğunda ses ikinci pompayla da devam eder.

17Enerji tüketimi ve EEI farkı ne kadardır?

Kademe seçiminin faturaya etkisi, aynı devrede ölçülebilir bir büyüklüktür. Aşağıdaki tablo, yıllık 5.500 saat çalışan tipik bir konut ısıtma devresinde üç kodun ortalama tüketimini karşılaştırır. Ortalama güç değerleri, yükün gün boyunca değiştiği gerçek bir profil üzerinden alınmıştır.

Tablodan çıkan iki sonuç var. Birincisi, doğru kadem seçimi ile bir üst kademe arasındaki fark yılda 49 kWh, yani yüzde 52'dir. İkincisi, kod seçiminden daha büyük fark kontrol modundan gelir: aynı 25/6 pompa, sabit eğrinin en yüksek kademesinde bırakıldığında orantısal moda göre 2,6 kat fazla tüketir. Yanlış kod pahalıdır, ayarına bakılmamış doğru kod daha pahalıdır.

18Glikollü devrede kod bir üst seçilmeli midir?

Antifrizli devrelerde kod seçimi değişir çünkü su-glikol karışımı sudan hem daha yoğun hem daha viskozdur. Yüzde 30 etilen glikol karışımının yoğunluğu 50 santigrat derecede yaklaşık 1.030 kg/m³, kinematik viskozitesi ise saf suyun iki katına yakındır. Bu ikisi birlikte sürtünme kaybını artırır.

Hesap düzeltmesi iki adımdadır. Önce debi düzeltilir: glikolün özgül ısısı sudan düşük olduğu için aynı ısıyı taşımak yüzde 8 ila 12 daha fazla debi gerektirir. Sonra kayıp düzeltilir: hesaplanan basma yüksekliği yüzde 15 ila 25 arasında bir katsayıyla büyütülür. Örnek üzerinden: su ile 1,80 m³/h ve 3,90 mSS çıkan bir devre, yüzde 30 glikolle 1,98 m³/h ve 4,70 mSS'ye taşınır.

Sonuç çoğu zaman kademe değiştirir. Yukarıdaki örnekte su ile 25/6 yeterken glikolle çalışma noktası 25/6 eğrisinin sınırına dayanır ve 25/8 gerekli hâle gelir. Isı pompası birincil devreleri, dış hava ile temas eden kollektör hatları ve donma riski taşıyan atölye tesisatları bu düzeltmenin standart olarak uygulandığı yerlerdir.

Motor tarafında da bir etki vardır: daha yoğun akışkan, aynı devirde daha yüksek şaft gücü demektir. Ortalama elektrik tüketimi tipik olarak yüzde 10 ila 20 artar. Bu artışı da yıllık işletme hesabına ekleyin.

19Aynı devrede iki pompa varsa kodlar nasıl belirlenir?

İki pompalı düzenlerde kod seçimi, pompaların paralel mi seri mi çalıştığına göre değişir ve iki durum birbiriyle karıştırılmamalıdır. Paralel bağlantıda debiler toplanır, basma yüksekliği toplanmaz; seri bağlantıda basma yükseklikleri toplanır, debi toplanmaz.

Konut ve küçük ticari tesisatta gerçek paralel çalışma nadirdir; ikiz gövdeli pompalar genellikle yedekli çalışır, yani biri çalışırken diğeri bekler ve belirli aralıklarla yer değiştirir. Bu düzende her iki pompa da devrenin tamamını tek başına karşılayacak kodda seçilir; iki pompanın kodunu yarıya bölmek hatadır.

Birincil-ikincil devre ayrımı olan tesislerde ise iki pompa farklı görevler yapar ve kodları bağımsız hesaplanır. Kazan birincil devresi kısa ve düşük dirençlidir, tipik olarak 25/4 veya 25/6 yeter. İkincil dağıtım devresi uzundur ve 32/6 ya da 32/8 gerektirebilir. İki devre bir denge kabı veya düşük kayıplı kollektörle ayrıldığı için birbirlerinin basıncını görmezler.

Gerçek paralel çalışmada dikkat edilecek nokta şudur: iki pompa birlikte çalıştığında sistem eğrisi dikleştiği için toplam debi, tek pompa debisinin iki katı değil, tipik olarak 1,6 ila 1,8 katı olur. Kod seçimi bu kayıp dikkate alınarak yapılır.

20Eski üç kademeli pompadan geçerken kod nasıl çevrilir?

Eski sabit devirli pompalarda kod yine aynı mantıkla okunur; fark, o pompanın üç ayrı sabit eğrisi olması ve ortadaki kademede satılmasıdır. Bir 25/6 sabit devirli pompanın üç kademesi kabaca 6, 4,5 ve 3 mSS maksimum basma yüksekliği verir. Yerine elektronik pompa takılırken hangi kademede çalıştığı bilinmiyorsa varsayım yapılmamalı, devre yeniden hesaplanmalıdır.

Pratik kural şudur: eski pompa 3 kademede yıllardır sorunsuz çalışıyorsa devrenin gerçek ihtiyacı, kodun söylediğinin çok altındadır. Bu durumda aynı kodda elektronik pompa alınıp orantısal modda 3,0 mSS ayar değeriyle çalıştırılır. Eski pompa 1 kademede, yani en yüksek eğride çalışıyor ve yine de uzak radyatör ısınmıyorsa devrede kod sorunu değil, denge veya tıkanıklık sorunu vardır.

Sık yapılan çeviri hatası, eski pompanın etiketindeki gücü referans almaktır. Eski bir 25/6'nın etiketinde 70 W yazması, yeni pompanın da 70 W çekmesi gerektiği anlamına gelmez; aynı hidrolik işi kalıcı mıknatıslı motor 15 ila 20 W ile yapar. Güç değil, debi ve basma yüksekliği eşleştirilir.

Değişim sırasında montaj boyu ve rakor dişi mutlaka ölçülür; eski gövdelerde 180 mm yaygındır ve doğrudan 130 mm'lik yeni bir modelle değiştirilemez.

21Etiket ve tip kodunun tamamı nasıl okunur?

Tip kodu genellikle iki sayıdan ibaret değildir; öncesinde seri adı, sonrasında gövde ve bağlantı bilgisi taşıyan ekler bulunur. Okuma sırası soldan sağa şöyledir: seri adı, bağlantı çapı, maksimum basma yüksekliği, gövde boyu veya bağlantı tipi eki.

Grundfos ALPHA2 25-60 örneğinde ALPHA2 seriyi, 25 DN25 bağlantıyı, 60 ise desimetre cinsinden maksimum basma yüksekliğini yani 6,0 mSS'yi gösterir. Bazı üreticiler eğik çizgi ile 25/6 yazarken bazıları tire ile 25-60 yazar; ikisi aynı pompadır. Grundfos ALPHA2 25-40 aynı ailenin 4 mSS'lik kardeşi, Grundfos UPS2 25-80 ise 8 mSS'lik üyesidir. Grundfos ALPHA1 25-40 aynı çapta daha sade kontrollü bir alternatiftir.

Daha büyük gövdelerde aynı mantık sürer: Grundfos MAGNA1 25-60 DN25 bağlantı ve 6 mSS, Grundfos MAGNA1 32-80 ise DN32 bağlantı ve 8 mSS anlamına gelir. Etikette ayrıca anma gerilimi, frekans, maksimum akışkan sıcaklığı, maksimum çalışma basıncı (genelde PN10, yani 10 bar), koruma sınıfı ve EEI değeri bulunur.

Etikette olmayan tek kritik bilgi montaj boyudur; onu ölçmek zorundasınız. Ürün karşılıklarını /urunler/pompa-sistemleri/sirkulasyon-pompalari sayfasından, marka bazlı listeyi /markalar sayfasından inceleyebilirsiniz.

22Sık yapılan 5 hata

Kod okumada ve kademe seçiminde tekrarlanan hatalar sınırlı sayıdadır ve hepsi ölçülebilir bir kayba yol açar. Aşağıdaki beş madde, sahada en sık karşılaşılan sıralamayla verilmiştir.

• İlk sayıyı basınç, ikinci sayıyı çap sanmak. 25/6'yı "6 inçlik" veya "25 bar" olarak okumak yanlış sipariş üretir. Doğru okuma: 25 mm bağlantı, 6 metre maksimum basma yüksekliği.
• Bina kat sayısına göre kademe seçmek. Kapalı devrede bina yüksekliği basma yüksekliğine girmez. Sekiz katlı binada 25/6, tek katlı ama uzun devreli bir yerden ısıtmada 25/8 gerekebilir.
• Debi yetmezliğini kademe büyüterek çözmeye çalışmak. 25/6 az su geçiriyorsa çözüm 25/8 değil 32/6'dır. Kademe büyütmek yalnız basınç yetmezliğini çözer.
• Montaj boyunu ölçmeden sipariş vermek. 130 mm ve 180 mm gövdeler kod olarak aynı görünür; boruya girmeyen pompa iade süreci ve iş kaybı demektir.
• Doğru kodu alıp fabrika ayarında bırakmak. Sabit eğrinin en yüksek kademesinde bırakılan bir 25/6, orantısal moddaki bir 25/8'den daha fazla tüketebilir.

23Devreye alma kontrol listesi

Kod seçimi doğrulandıktan sonra pompanın devreye alınması, seçim kadar belirleyicidir. Aşağıdaki liste sırayla uygulanır ve her madde tamamlanmadan sonrakine geçilmez.

• Montaj boyunu ve rakor dişini fiziksel olarak ölçün; DN25 için 1½ inç, DN32 için 2 inç rakor dişi bekleyin.
• Pompayı mil ekseni yatay olacak şekilde monte edin; ıslak rotorlu pompalarda dikey mil, yatak yağlamasını bozar.
• Ok yönünü akış yönüyle eşleştirin; ters montaj pompayı çalıştırır ama debiyi ciddi biçimde düşürür.
• Pompa emişinden önce pislik tutucu bulunduğundan ve sepetinin temiz olduğundan emin olun.
• Devreyi doldurun, statik basıncı kontrol edin; kapalı ısıtma devresinde soğuk sistemde 1,2 ila 1,8 bar arası normaldir. Manometre seçenekleri /urunler/tesisat-ekipmanlari/manometre sayfasındadır.
• Hava atma işlemini tamamlayın; pompanın hava alma fonksiyonu varsa devreye alın, yoksa en üst noktalardaki otomatik purjörleri kontrol edin.
• Kontrol modunu devreye göre seçin: termostatik vanalı radyatör devresinde orantısal fark basınç, yerden ısıtmada sabit fark basınç.
• Ayar değerini hesaplanan basma yüksekliğine getirin; orantısal modda hesaplanan değerin tamamı, sabit modda yaklaşık yarısı ayarlanır.
• Sistemi ısıtın, gidiş-dönüş sıcaklık farkını ölçün; radyatörde 15 ila 20 K, yerden ısıtmada 5 ila 8 K bekleyin. Fark küçükse debi fazladır, ayarı düşürün.
• Pompanın ekranındaki anlık gücü not edin ve devir teslim dosyasına yazın; ileride yapılacak her karşılaştırmanın referansı budur.
• Devre sessizliğini kontrol edin; ıslık veya uğultu varsa ayarı bir kademe düşürüp tekrar dinleyin.
• Bir hafta sonra ayarı ve tüketimi tekrar kontrol edin; ilk ısınma döneminde denge değişir.

24Sık Sorulan Sorular

25/6 sirkülasyon pompası kaç metre basar?

25/6 pompa en fazla 6 mSS basar ve bu değer yalnız sıfır debide, tüm vanalar kapalıyken geçerlidir. Gerçek çalışmada 1,5 m³/h debide yaklaşık 4,0 mSS, 3,0 m³/h debide ise 1,5 ila 2,5 mSS üretir. Seçim yaparken kataloğun maksimum değerine değil, ihtiyaç debinizin karşısındaki eğri değerine bakın.

25/4 ile 25/6 arasındaki fark nedir?

İkisinin bağlantı çapı aynıdır, yalnız maksimum basma yüksekliği farklıdır: 25/4 dört metre, 25/6 altı metre. 25/4 sirkülasyon pompası ne demek sorusunun cevabı da budur. Aynı debide 25/6 daha yüksek basınç üretir, bu yüzden uzun veya dirençli devrelerde tercih edilir; kısa daire devrelerinde 25/4 daha düşük tüketimle aynı işi yapar.

25/8 hangi binaya uygundur?

25/8 sirkülasyon pompası hangi binaya uygun sorusunun cevabı bina büyüklüğü değil devre direncidir. Uzun borulu, çok kollektörlü yerden ısıtma devrelerinde, ısı sayacı ve denge vanası gibi ek kayıplı sistemlerde, toplam kaybı 4,5 mSS'yi aşan devrelerde uygundur. Kısa radyatör devrelerinde gereksiz debi, ses ve tüketim üretir.

32/6 ile 25/6 arasındaki fark nedir?

32/6 ile 25/6 arasındaki fark maksimum basınçta değil maksimum debidedir. İkisi de 6 mSS basar; 32/6 daha geniş ağızlı olduğu için aynı su hızında yaklaşık yüzde 40 daha fazla su geçirir. Debi yetmiyorsa 32/6'ya, basınç yetmiyorsa 25/8'e geçilir. İki sorun birbirinin yerine geçmez.

Sirkülasyon pompasında ilk sayı ne anlama gelir?

Sirkülasyon pompasında ilk sayı ne anlama gelir sorusunun cevabı bağlantı çapıdır. 25 rakamı DN25, yani 1 inçlik boru bağlantısını; 32 rakamı DN32, yani 1¼ inçlik bağlantıyı gösterir. Bu sayı, pompanın geçirebileceği maksimum debiyi sınırlar ve tesisatın kolon çapıyla eşleştirilmelidir, pompanın gücüyle değil.

25/6 mı 25/8 mi almalıyım?

25/6 mı 25/8 mi almalıyım sorusunun cevabı hesaptan çıkar. Devrenin toplam kaybını hesaplayın; sonuç 4,0 mSS'nin altındaysa 25/6, 4,5 mSS'nin üzerindeyse 25/8 alın. Arada kalıyorsanız 25/6 alıp orantısal modda çalıştırın. Emin olmak için bir üst kademe almak, ses ve tüketim maliyeti getirir.

Sirkülasyon pompası çok büyük seçilirse ne olur?

Sirkülasyon pompası çok büyük seçilirse ne olur sorusunun kısa cevabı: debi tasarımın üzerine çıkar, gidiş-dönüş sıcaklık farkı daralır, yoğuşmalı kazanın verimi 4 ila 8 puan düşer, vanalarda akış sesi başlar ve yıllık elektrik tüketimi yüzde 40 ila 90 artar. Uzun vadede aşırı hız, vana ve dirseklerde erozyon hasarı bırakır.

Montaj boyu nasıl ölçülür?

Sirkülasyon pompası montaj boyu nasıl ölçülür sorusunun cevabı basittir: iki rakor somununun oturduğu yüzeyler arasındaki mesafeyi, bağlantı eksenleri boyunca ölçün. Sonuç 130 mm veya 180 mm çıkmalıdır. Başka bir değer bulduysanız ölçümü eksenden değil gövde kenarından almışsınızdır. Bu ölçü tip kodunda yazmaz, sipariş öncesi mutlaka doğrulanır.

Rakorlu bir pompayı flanşlı devreye takabilir miyim?

Takılabilir ancak flanş-rakor adaptörü gerekir ve her adaptör 0,05 ila 0,15 mSS ek kayıp getirir. DN32 sınırında iki bağlantı tipi de bulunduğu için doğru olan, devrenin bağlantı tipine uygun gövdeyi baştan sipariş etmektir. Flanşlı sirkülasyon pompası tercih edilen kazan dairelerinde adaptörlü çözüm kalıcı olarak bırakılmamalıdır.

Aynı kodda iki pompa aynı elektriği mi harcar?

Hayır. Tip kodu yalnız çapı ve maksimum basma yüksekliğini söyler, motor teknolojisini söylemez. Aynı 25/6 kodundaki eski sabit devirli bir pompa ortalama 68 W, kalıcı mıknatıslı elektronik bir model 17 W çekebilir. Karşılaştırma yaparken koda değil, EEI değerine ve kontrol modu listesine bakın.

Doğru kodu seçmek, bir pompa siparişinin yalnız yarısıdır; diğer yarısı devrenin kaybını doğru hesaplamak ve pompayı devreye alırken doğru modda bırakmaktır. Vekron Mekanik mühendislik ekibi, projenizin debi ve basma yüksekliği hesabını yapıp size uygun kodu ve gövde boyunu birlikte belirler. Ürün seçeneklerini /urunler/pompa-sistemleri/sirkulasyon-pompalari sayfasından inceleyebilir, projenize özel seçim için /iletisim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.