Sirkülasyon Pompası Ne Kadar Elektrik Harcar? P1, P2 ve Yıllık kWh Hesabı

Sirkülasyon pompası ne kadar elektrik harcar sorusunun cevabı tek bir watt değeri değildir: konutta 5 ila 45 W, villada 25 ila 90 W, apartman kolonunda 60 ila 300 W, ticari tesiste 0,5 ila 3 kW aralığında ortalama güç çeker. Yıllık tüketim, bu ortalamanın çalışma saatiyle çarpımıdır.

Bu rehberde sırasıyla şunları bulacaksınız:

• Şebekeden çekilen P1 gücü ile mil gücü P2 arasındaki fark ve faturayı hangisinin belirlediği
• Hidrolik güç formülü P_h = ρgQH ve hidrolik güçten şebeke gücüne uzanan verim zinciri
• Isıtma sezonu çalışma saatinin gerçekçi belirlenmesi ve yıllık kWh hesabının adım adım kurulması
• Daire, apartman kolonu ve ticari soğutma devresi için üç tam sayısal hesap
• Konuttan endüstriyel tesise kadar bina tipine göre ortalama güç ve yıllık tüketim tablosu
• Orantısal fark basıncı, gece modu, doğru kademe ve ayar değeri düşürmenin ölçülebilir kazancı
• Tüketimin sahada pens ampermetre ve enerji analizörüyle nasıl doğrulanacağı
• Sık yapılan beş hata, devreye alma kontrol listesi ve sık sorulan sorular

01P1 ve P2 nedir, faturayı hangisi belirler?

P1, pompanın şebekeden çektiği elektriksel aktif güçtür ve birimi W'tır. P2 ise motorun mile aktardığı mekanik güçtür, yani çarkı döndüren güçtür. Elektrik sayacı yalnızca P1'i sayar; P2 hiçbir zaman faturaya doğrudan girmez. Aradaki fark, motorun ve elektronik sürücünün kaybıdır ve küçük pompalarda bu kayıp toplam gücün üçte birine kadar çıkabilir.

Bu ayrım katalog okumada doğrudan hataya yol açar. Klasik asenkron motorlu pompalarda etikette çoğu zaman P2 yazar; ıslak rotorlu elektronik pompalarda ise P1 yazar. İki farklı pompayı etiket değerine bakarak karşılaştırmak, birinin motor kaybını sayıp diğerininkini saymamak demektir. Karşılaştırma yapılacaksa iki tarafın da P1 değeri istenmeli, katalogda yoksa üretici teknik dokümanından alınmalıdır.

Sayısal olarak ilişki basittir: P1 = P2 / (η_motor × η_sürücü). 60 W mil gücü üreten, motor verimi %65 ve sürücü verimi %95 olan bir pompa şebekeden 60 / (0,65 × 0,95) = 97 W çeker. Aynı mil gücünü %82 motor verimiyle üreten kalıcı mıknatıslı bir pompa ise 60 / (0,82 × 0,96) = 76 W çeker. İki pompanın mil gücü aynıdır, faturası %28 farklıdır.

02Etiketteki güç neden gerçek tüketim değildir?

Etiket üzerindeki güç, pompanın tek bir noktadaki değeridir; genellikle maksimum devirde ve maksimum güç noktasında ölçülmüştür. Gerçek tesisatta pompa ne sürekli maksimum devirde çalışır ne de yılın tamamında aynı noktada durur. Etiket gücü ile gerçek tüketim farkı, elektronik kontrollü bir pompada iki ila üç kat olabilir.

Sebebi kontrol eğrisidir. Termostatik vanalar kapandıkça devre direnci artar, pompa debiyi düşürür, düşen debiyle birlikte çektiği güç kübik yakın bir eğriyle iner. Bir apartman kolon pompası tasarım gününde 410 W çekerken, mevsimin büyük bölümünde 150 ila 220 W bandında çalışır. Yıllık kWh hesabına girmesi gereken sayı işte bu mevsimsel ortalamadır, etiket değeri değil.

Bu yüzden ErP 641/2009 kapsamında tanımlanan EEI değeri tek bir noktadan değil, yükün %25, %50, %75 ve %100 kademelerinden ağırlıklı olarak hesaplanır. EEI, pompanın mevsimsel davranışını tek sayıya indirir; etiket gücü ise sadece o pompanın tavanını gösterir. Seçim yaparken sirkülasyon pompası elektrik tüketimi karşılaştırması EEI ve mevsimsel ortalama güç üzerinden yapılmalıdır.

03Hidrolik güç nasıl hesaplanır?

Hidrolik güç, pompanın suya gerçekten aktardığı güçtür ve P_h = ρ × g × Q × H formülüyle bulunur. Burada ρ suyun yoğunluğu (yaklaşık 1.000 kg/m³), g yerçekimi ivmesi (9,81 m/s²), Q debi (m³/s) ve H basma yüksekliğidir (m). Sonuç W olarak çıkar. Bu değer, bir pompanın harcayabileceği teorik minimumdur.

Debi genellikle m³/h olarak elde olduğu için 3.600'e bölmek gerekir. 10,32 m³/h debiyi saniyeye çevirmek için 10,32 / 3.600 = 0,002867 m³/s yapılır. Basma yüksekliği kPa cinsindense 9,81'e bölerek mSS'ye çevrilir; 78,5 kPa değeri 78,5 / 9,81 = 8,0 mSS eder. Bu iki çevrim atlandığında sonuç bin kat sapar ve hata hemen fark edilmez.

Hidrolik güç, tesisatın pompadan bağımsız gerçeğidir. 10,32 m³/h debiyi 8 mSS'ye karşı basmak 225 W hidrolik güç ister; hangi marka pompa takılırsa takılsın bu sayı değişmez. Değişen tek şey, o 225 W'ı üretmek için şebekeden ne kadar çekileceğidir. Tüketimi düşürmenin en güçlü yolu bu yüzden pompayı değiştirmek değil, Q veya H'yi düşürmektir.

04Hidrolik güçten şebeke gücüne verim zinciri nasıl işler?

Şebekeden çekilen güç, hidrolik gücün üç ayrı verimle bölünmesiyle bulunur: P1 = P_h / (η_hidrolik × η_motor × η_sürücü). Hidrolik verim çarkın ve gövdenin kalitesini, motor verimi elektrik-mekanik dönüşümü, sürücü verimi ise frekans dönüştürücünün kaybını temsil eder. Bu üçünün çarpımına toplam verim veya kablodan suya verim denir.

Küçük ıslak rotorlu pompalarda toplam verim %15 ila %35 arasındadır; çünkü rotorun içinde döndüğü su sürtünme kaybı yaratır ve motor küçüldükçe verim düşer. Kuru rotorlu flanşlı pompalarda toplam verim %45 ila %70, büyük dik milli ve blok tip pompalarda %65 ila %80 bandına çıkar. Pompa verimi nasıl hesaplanır sorusunun saha cevabı şudur: ölçülen hidrolik gücü, ölçülen P1'e bölün.

Zincirin en zayıf halkası çalışma noktasıdır. Aynı pompa, en yüksek verim noktasının %60 debisinde çalıştırıldığında toplam verimi %62'den %44'e düşebilir. Yani doğru pompa yanlış noktada çalıştığında, yanlış pompadan daha çok harcar. Seçim yaparken çalışma noktasının eğrinin verim tepesine yakın olması, katalogdaki maksimum verim rakamından daha önemlidir.

05Isıtma sezonunda pompa kaç saat çalışır?

Isıtma sezonunda bir sirkülasyon pompası tipik olarak 4.000 ila 6.000 saat çalışır. Türkiye'nin iklim bölgesine göre sezon 180 ila 240 gün sürer; pompa gün içinde sürekli döndürülüyorsa 24 saat, kazan işletmesine bağlıysa 14 ila 18 saat çalışır. Yıllık kWh hesabında bu sayı, ortalama güç kadar belirleyicidir.

Rakamı somutlaştıralım. İstanbul'da 195 günlük bir sezonda, kolon pompasının donma ve konfor gerekçesiyle sürekli döndürüldüğü bir apartmanda çalışma saati 195 × 24 = 4.680 saattir. Aynı binada pompa yalnızca kazan çalışma saatlerinde döndürülürse ve günlük ortalama 16 saat işletme varsa 195 × 16 = 3.120 saat olur. Aradaki 1.560 saat, hiçbir ayar değişikliği olmadan tüketimin üçte birini oluşturur.

Bazı devrelerde saat sayısı 8.760'a çıkar. Sıhhi sıcak su resirkülasyon pompaları, proses soğutma devreleri ve ısı pompası ara devreleri yılın tamamında çalışır. Bu devrelerde 20 W'lık bir fark bile yılda 175 kWh eder. Sürekli çalışan devrelerde pompanın ortalama gücü, sezonluk çalışan devrelerdekinden çok daha dikkatli seçilmelidir.

06Yıllık kWh hesabı adım adım nasıl kurulur?

Yıllık tüketim dört adımda bulunur: hidrolik gücü hesapla, toplam verimle bölerek tasarım noktası P1'ini bul, mevsimsel yük faktörüyle çarparak ortalama gücü elde et, çalışma saatiyle çarp ve 1.000'e böl. Formül olarak: Yıllık kWh = (P_h / η_toplam) × f_mevsim × t / 1.000.

Mevsimsel yük faktörü f_mevsim, pompanın yıl boyunca tasarım gücünün yüzde kaçını çektiğini gösterir ve kontrol moduna bağlıdır. Sabit devirli pompada bu faktör 1,00'e yakındır çünkü pompa her koşulda aynı gücü çeker. Sabit fark basıncında 0,60 ila 0,75, orantısal fark basıncında 0,40 ila 0,55, otomatik uyarlamalı modlarda 0,35 ila 0,50 civarındadır. Bu aralıklar ErP hesabındaki yük profiline uyumludur.

Dördüncü adım paraya çevirmedir ve bilinçli olarak burada bırakılır: elde ettiğiniz kWh sayısını kendi birim fiyatınızla çarpın. Konut, ticarethane ve sanayi aboneliklerinde birim fiyat farklıdır; dağıtım bedeli, güç bedeli ve vergiler de aboneliğe göre değişir. Doğru olan, kWh sayısını mühendislik çıktısı olarak vermek ve tutarı işletmenin kendi tarifesiyle hesaplatmaktır.

07Bir dairede pompa yılda kaç kWh harcar?

Bir dairede kombi devresini besleyen sirkülasyon pompası yılda tipik olarak 60 ila 140 kWh harcar. Ortalama gücü 12 ila 30 W, çalışma saati 3.000 ila 5.000 saat bandındadır. Aşağıdaki hesap, 12 kW ısıtma yüklü bir daire için adım adım yürütülmüştür.

Önce debi bulunur. Isıl güç 12 kW, tasarım gidiş-dönüş sıcaklık farkı 10 K alınırsa Q = 12 × 0,86 / 10 = 1,03 m³/h çıkar. Daire içi boru ve radyatör vana kayıpları toplamı 17,7 kPa ölçülmüşse basma yüksekliği 17,7 / 9,81 = 1,80 mSS olur. Çalışma noktası 1,03 m³/h ve 1,8 mSS'dir; bu nokta bir Grundfos ALPHA2 veya Grundfos ALPHA1 eğrisinin alt bölgesine düşer.

Hidrolik güç hesaplanır: Q = 1,03 / 3.600 = 0,000286 m³/s. P_h = 1.000 × 9,81 × 0,000286 × 1,8 = 5,05 W. Bu noktada ıslak rotorlu küçük bir pompanın toplam verimi yaklaşık %22'dir. Tasarım noktası P1 = 5,05 / 0,22 = 23 W olur. Sirkülasyon pompası kaç watt çeker sorusunun bu daire için cevabı, en yüklü anda 23 W'tır.

Mevsimsel ortalamaya geçelim. Orantısal fark basıncı modunda çalışan bir Alpha2 25-60 için yük faktörü 0,48 alınırsa ortalama güç 23 × 0,48 = 11 W eder. Sezon 190 gün ve günlük 18 saat işletmede çalışma saati 190 × 18 = 3.420 saattir. Yıllık tüketim: 11 × 3.420 / 1.000 = 37,6 kWh. Aynı devrede sabit devirli eski bir pompa 45 W çekseydi 45 × 3.420 / 1.000 = 154 kWh ederdi. Fark 116 kWh'dir; tutarı kendi birim fiyatınızla çarpın.

08Apartman kolon pompasında tam hesap nasıl yapılır?

Apartman kolon pompası, konut ölçeğinin en büyük tekil pompa yüküdür ve yılda 600 ila 2.500 kWh arasında harcar. Ortalama gücü 60 ila 300 W bandındadır. Aşağıdaki hesap 180 kW ısıtma yüklü, 42 daireli bir bina içindir.

Debi: Q = 180 × 0,86 / 15 = 10,32 m³/h. Basınç kaybı iki parçadan oluşur. Gidiş ve dönüş toplam 260 metre boru, 135 Pa/m sürtünme kaybıyla 260 × 135 = 35.100 Pa yani 35,1 kPa eder. Ekipman tarafında eşanjör 18 kPa, pislik tutucu 7 kPa, balans vanası 10 kPa ve kolon dengeleme kayıpları 8 kPa olmak üzere toplam 43 kPa vardır. Devrenin toplamı 35,1 + 43 = 78,1 kPa, yani 78,1 / 9,81 = 7,96 mSS'dir. Yuvarlayarak 8,0 mSS alınır.

Hidrolik güç: Q = 10,32 / 3.600 = 0,002867 m³/s. P_h = 1.000 × 9,81 × 0,002867 × 8,0 = 225 W. Bu boyutta ıslak rotorlu flanşlı bir pompanın toplam verimi yaklaşık %55'tir. Tasarım noktası P1 = 225 / 0,55 = 409 W, yuvarlayarak 410 W olur. Bu çalışma noktası bir Grundfos MAGNA3 veya Grundfos MAGNA1 gövdesinin orta bandına düşer; daha küçük binalarda aynı yöntem magna3 32-100 gövdesine iner.

Yıllığa çevirelim. Orantısal fark basıncı modunda yük faktörü 0,45 kabul edilirse ortalama güç 410 × 0,45 = 185 W'tır. Sezon 200 gün, günlük 24 saat sürekli dolaşım varsa çalışma saati 200 × 24 = 4.800 saattir. Yıllık tüketim: 185 × 4.800 / 1.000 = 888 kWh. Aynı pompa sabit devirde bırakılsaydı 410 × 4.800 / 1.000 = 1.968 kWh olurdu. Apartman sirkülasyon pompası elektrik tüketimi açısından tek bir mod seçimi, yılda 1.080 kWh fark yaratmaktadır.

09Ticari tesiste soğutma devresi ne harcar?

Ticari ve endüstriyel tesislerde sirkülasyon pompaları 0,5 ila 3 kW ortalama güç çeker ve yıllık tüketim 3.000 ila 25.000 kWh bandına çıkar. Bu ölçekte pompa artık bir yardımcı ekipman değil, tesisin elektrik faturasının ölçülebilir bir kalemidir.

1.100 kW soğutma kapasiteli bir grubun ikincil devresini ele alalım. Tasarım gidiş-dönüş farkı 6 K'dır: Q = 1.100 × 0,86 / 6 = 157,7 m³/h. Kolon güzergâhı, fan coil batarya kayıpları ve kontrol vanalarıyla birlikte toplam basma yüksekliği 22 mSS ölçülmüştür. Hidrolik güç: Q = 157,7 / 3.600 = 0,0438 m³/s, P_h = 1.000 × 9,81 × 0,0438 × 22 = 9.454 W, yani 9,45 kW.

Kuru rotorlu inline bir pompada toplam verim %72 alınırsa tasarım noktası P1 = 9,45 / 0,72 = 13,1 kW olur. Değişken debili sistemde iki yollu vanalar kapandıkça pompa devri düşer; ölçülmüş tesislerde mevsimsel yük faktörü 0,40 ila 0,50 çıkar. 0,45 alalım: ortalama güç 13,1 × 0,45 = 5,9 kW. Soğutma sezonu 140 gün ve günlük 20 saat işletmede çalışma saati 140 × 20 = 2.800 saattir.

Yıllık tüketim: 5,9 × 2.800 = 16.520 kWh. Aynı pompa üç yollu vanalarla sabit debide çalıştırılsaydı ortalama güç 12,5 kW'a yakın kalır ve tüketim 35.000 kWh'yi geçerdi. Aradaki 18.000 kWh'lik fark, hidrolik tasarım kararının sonucudur; pompa markasının değil. Uygun gövdeler /urunler/pompa-sistemleri/sirkulasyon-pompalari ve /urunler/pompa-sistemleri/dik-milli-pompalar sayfalarında listelenmiştir.

10Bina tipine göre tüketim tablosu nasıl okunur?

Aşağıdaki tablo, sahada ölçülmüş tipik değerlerin bandını verir ve ön kontrol için kullanılır. Kendi pompanızın ortalama gücü bu bandın dışına çıkıyorsa ya seçim ya ayar hatalıdır. Tablo, hesabın yerine geçmez; hesabın makul olup olmadığını denetler.

Tablonun en öğretici sütunu sondan bir öncekidir. Daire pompasıyla apartman pompası arasındaki tüketim farkı, güç farkından değil, güç farkı ile saat farkının çarpımından doğar. Aynı şekilde 20 W'lık bir sıhhi sıcak su resirkülasyon pompası, 8.760 saat çalıştığı için 45 W'lık ama 3.000 saat çalışan bir ısıtma pompasından daha çok harcar.

11EEI değeri tüketim hakkında ne söyler?

EEI, enerji verimlilik endeksidir ve pompanın referans bir pompaya göre ne kadar güç çektiğini gösteren birimsiz bir sayıdır. Düşük olması iyidir. ErP 2009/125/EC çerçeve direktifi ve ErP 641/2009 uygulama yönetmeliği kapsamında bağımsız ıslak rotorlu sirkülasyon pompaları için sınır EEI ≤ 0,23'tür; piyasadaki iyi ürünler 0,15 ila 0,20 bandındadır.

EEI değeri ne anlama gelir sorusunun pratik cevabı şudur: EEI 0,20 olan bir pompa, referans pompanın çektiği gücün yaklaşık beşte birini çeker. İki pompa arasında EEI 0,23 ile 0,18 karşılaştırması, kabaca %20'lik bir mevsimsel tüketim farkına işaret eder. Ancak EEI, pompanın doğru boyutlandırıldığını varsayar; iki kat büyük seçilmiş düşük EEI'li bir pompa, doğru seçilmiş yüksek EEI'li pompadan fazla harcayabilir.

EEI'nin bir sınırı daha vardır: kapsamı ıslak rotorlu sirkülasyon pompalarıdır. Kuru rotorlu inline ve blok tip pompalar farklı düzenlemelere ve MEI gibi başka göstergelere tabidir. Ticari ölçekte karşılaştırma yaparken EEI aramak yerine, çalışma noktasındaki verim ve P1 değeri istenmelidir. Marka portföyü /markalar sayfasında, ürün grupları /urunler altında listelenmiştir.

12Orantısal fark basıncı tüketimi ne kadar düşürür?

Orantısal fark basıncı, debi düştükçe basma yüksekliğini de düşüren kontrol modudur ve termostatik vanalı radyatör devrelerinde tüketimi sabit fark basıncına göre %20 ila %35 azaltır. Mantığı, boru sürtünme kaybının debiyle birlikte azalmasıdır; vanalar kısıldığında pompanın aynı basıncı üretmesi gereksizdir.

Kazancı bir örnekle ölçelim. Yukarıdaki 410 W tasarım gücündeki apartman pompasını ele alalım. Sabit fark basıncında mevsimsel yük faktörü 0,68 çıkarsa ortalama güç 410 × 0,68 = 279 W ve yıllık tüketim 279 × 4.800 / 1.000 = 1.339 kWh olur. Orantısal fark basıncında faktör 0,45'e inerse ortalama güç 185 W ve tüketim 888 kWh olur. Fark 451 kWh, oran %34'tür.

Modun uygun olmadığı devreler de vardır. Uzun ve düşük dirençli dağıtım hatlarında, örneğin uzun yatay kolektörlü yerden ısıtma devrelerinde, orantısal mod en uzak devreyi susuz bırakabilir. Bu tesisatlarda sabit fark basıncı doğru seçimdir ve tüketimdeki artış kabul edilir. Karar ölçütü, sistem kaybının boru payı ile ekipman payı arasındaki orandır: boru payı %50'nin üzerindeyse orantısal mod kazandırır.

13Gece modu gerçekte ne kazandırır?

Gece modu, gidiş suyu sıcaklığındaki düşüşü algılayarak pompanın devrini düşüren fonksiyondur ve tipik olarak yıllık tüketimin %5 ila %12'sini kazandırır. Kazanç, gece işletmesinin kaç saat sürdüğüne ve pompanın gece hangi güce indiğine bağlıdır.

Sayısallaştıralım. 185 W ortalama güçle çalışan apartman pompası, gece 8 saat boyunca tasarım gücünün %20'sine, yani 82 W'a inerse günlük tüketim 16 × 0,185 + 8 × 0,082 = 2,96 + 0,66 = 3,62 kWh olur. Gece modu kapalıyken 24 × 0,185 = 4,44 kWh'dir. Günlük kazanç 0,82 kWh, 200 günlük sezonda 164 kWh eder. Bu, aynı binadaki mod değişikliği kazancının üçte birine denk gelir.

Gece modunun iki koşulu vardır. Birincisi, kazanın da gece konumuna geçmesi; sabit sıcaklıkta çalışan bir kazanda pompa sıcaklık düşüşünü göremez ve mod hiç devreye girmez. İkincisi, binanın ısıl ataletinin yeterli olması; yalıtımsız binalarda gece kısması sabah aşırı ısıtma talebine dönüşür ve kazandırdığından fazlasını kazan tarafında harcatır. Yeni ve yalıtımlı binalarda mod açık bırakılmalıdır.

14Klasik kademeli pompada doğru kademe nasıl seçilir?

Kademeli klasik pompalarda üç sabit devir vardır ve kademe seçimi, tüketimi tek hamlede %30'a kadar değiştirir. Kural basittir: devrenin ihtiyacını karşılayan en düşük kademe doğrudur. Elektronik ve klasik pompa karşılaştırmasının ayrıntısı ayrı bir konudur; burada yalnızca mevcut klasik pompadan kazanç almak ele alınır.

Doğru kademeyi bulmak için en uzak radyatörün gidiş ve dönüş sıcaklık farkı ölçülür. Fark 8 ila 15 K arasındaysa kademe doğrudur. Fark 5 K'nın altındaysa debi fazladır, bir kademe düşülür. Fark 20 K'yı aşıyor ve radyatörün alt yarısı soğuksa debi yetersizdir, bir kademe çıkılır. Ölçüm, kazan devreye girdikten 20 dakika sonra ve termostatik vanalar tam açıkken yapılmalıdır.

Kademe düşürmenin kazancı ölçülebilir. Üç kademeli tipik bir konut pompasında kademeler sırasıyla 45 W, 65 W ve 90 W çeker. Üçüncü kademeden ikinciye inmek 25 W kazandırır; 4.000 saatlik sezonda 100 kWh eder. Pens ampermetreyle akım ölçüp gerilimle ve güç katsayısıyla çarparak bu değer sahada doğrulanabilir.

15Ayar değerini düşürmek tüketimi ne kadar azaltır?

Fark basınç ayar değerini düşürmek, tüketimi ayar değerindeki oranın 1,5 kuvveti kadar azaltır. Sistem eğrisi üzerinde debi basma yüksekliğinin kareköküyle değiştiği için, güç H'nin 1,5 kuvvetiyle orantılıdır. Bu, sahada en hızlı kazanç veren tek müdahaledir çünkü hiçbir donanım değişikliği gerektirmez.

Hesap şöyledir. Ayar değeri 8,0 mSS'den 6,0 mSS'ye indirilirse oran 6,0 / 8,0 = 0,75 olur. Güç oranı 0,75^1,5 = 0,65'tir. Yani tüketim %35 azalır. 888 kWh'lik yıllık tüketim 577 kWh'ye iner, kazanç 311 kWh'dir. Bu kazanç, pompayı bir üst verim sınıfına yükseltmenin kazancından büyüktür ve maliyeti sıfırdır.

Sınır, konfordur. Ayar değeri düşürüldükçe en uzak cihazın debisi azalır; bir noktadan sonra o daire ısınmaz. Doğru yöntem, ayar değerini 0,5 mSS adımlarla düşürüp her adımdan sonra en uzak radyatörün dönüş sıcaklığını izlemektir. Dönüş sıcaklığı 5 K'dan fazla düştüğünde bir adım geri alınır. İşlem bir sezon başında iki saatte tamamlanır.

16Aşırı seçilmiş pompa faturaya ne yazar?

Aşırı seçilmiş pompa, tüketim faturasının en sessiz ve en pahalı kalemidir. Emniyet payı adına iki kat büyük seçilen bir pompa, aynı devrede doğru seçilmiş pompadan yaklaşık 2,3 ila 2,8 kat fazla elektrik harcar; üstelik sistem gürültüsünü ve vana erozyonunu da artırır.

Sebep hidroliktir. Büyük pompa aynı devreye daha yüksek basınç uygular, debi artar ve P_h = ρgQH çarpımının iki bileşeni birden büyür. 8 mSS'ye ihtiyaç duyan devreye 14 mSS'lik pompa takıldığında güç oranı (14 / 8)^1,5 = 2,32 olur. 888 kWh'lik yıllık tüketim 2.060 kWh'ye çıkar. Fark, on beş yıllık ömürde 17.500 kWh'dir.

Aşırı seçim çoğu zaman elektronik pompada bile düzelmez, çünkü ayar değeri de büyük seçilmiş pompanın eğrisine göre girilir. Doğru yaklaşım, hesaplanan çalışma noktasının pompa eğrisinin verim tepesine yakın düşmesini sağlamak ve emniyet payını debiye değil, ayar aralığına bırakmaktır. Genleşme ve emniyet donanımı /urunler/isitma-sistemleri/genlesme-tanki sayfasından, süzgeçler /urunler/tesisat-ekipmanlari/pislik-tutucu sayfasından seçilebilir.

17Tüketimi sahada nasıl ölçersiniz?

Tüketim sahada üç yöntemle ölçülür: pompanın kendi enerji sayacından okumak, tek fazlı enerji analizörüyle ölçmek veya pens ampermetreyle akım ölçüp hesaplamak. Doğruluk sırası da budur; pens ampermetre yöntemi elektronik pompalarda güç katsayısı bilinmediği için %15'e kadar sapabilir.

Pens ampermetre yöntemi şöyle yürür: P1 = U × I × cos φ. Ölçülen gerilim 230 V, akım 0,82 A ve güç katsayısı 0,98 ise P1 = 230 × 0,82 × 0,98 = 185 W olur. Elektronik sürücülü pompalarda akım dalga biçimi bozuk olduğu için gerçek RMS ölçen bir cihaz kullanılmalı, güç katsayısı ise pompa kataloğundan alınmalıdır. Bu değer bilinmiyorsa yöntem yalnızca kaba kontrol içindir.

En güvenilir yol, pompanın panelinden veya bağlantı arayüzünden kümülatif kWh okumaktır. Grundfos MAGNA3 gibi pompalarda anlık P1, anlık debi ve toplam enerji ekrandan görülür. Bu değer sezon başında not edilip sezon sonunda tekrar okunduğunda, bina için gerçek tüketim elde edilir. Sirkülasyon pompası günlük tüketim hesabı da aynı sayaçtan iki gün arayla okuma yapılarak doğrulanabilir.

18Sürekli çalışan pompalar neden ayrı ele alınmalı?

Sürekli çalışan pompalar yılda 8.400 ila 8.760 saat çalıştığı için, aynı güçteki sezonluk pompanın iki katından fazla harcar. Sıhhi sıcak su resirkülasyon devreleri, proses soğutma hatları ve ısı pompası ara devreleri bu gruba girer. Sirkülasyon pompası sürekli çalışırsa ne olur sorusunun cevabı yalnızca tüketim değildir; rulman ömrü ve kireçlenme de hızlanır.

Resirkülasyon devrelerinde en büyük kazanç zaman kontrolüdür. Konfor gereksinimi yalnızca 06.00-09.00 ve 18.00-23.00 aralığındaysa, pompayı bu iki pencerede çalıştırmak yıllık saati 8.760'tan 2.920'ye indirir. 25 W'lık bir pompada bu, 219 kWh yerine 73 kWh demektir. Legionella riski nedeniyle sıcaklık şartı korunmalı, kapatma süresi hijyen kriterine göre sınırlanmalıdır.

Isı pompası ara devrelerinde kontrol farklıdır. Kompresör çalışmadığında pompanın dönmesi gereksizdir; kaskad kontrolü pompayı kompresör talebiyle birlikte devreye alacak şekilde kurgulanmalıdır. Aksi hâlde ısı pompası yaz boyu durur ama pompa 8.760 saat döner. İlgili sistemler /urunler/isi-pompalari/hava-kaynakli ve /urunler/havalandirma/fancoil-uniteleri sayfalarında incelenebilir.

19İkiz pompa ve kademelendirme tüketimi nasıl değiştirir?

İkiz pompa, tek gövdede iki motorlu üniteden oluşan ve yükü paylaştırabilen pompadır. Doğru kurgulandığında yıllık tüketimi tek pompaya göre %8 ila %18 azaltır; yanlış kurgulandığında ise sürekli iki motorun birden dönmesine ve tüketimin artmasına yol açar. Belirleyici olan, kademelendirme eşiğinin nerede ayarlandığıdır.

Mantık, verim eğrisinin biçiminden gelir. Bir pompa, en yüksek verim noktasının %40'ının altındaki debilerde verimini hızla kaybeder. Tasarım debisinin %45'inde çalışan tek pompa %38 toplam verimde kalırken, aynı debiyi tek başına karşılayan ikiz pompanın bir gövdesi kendi eğrisinin ortasında, %52 verimde çalışır. Yıl içinde debinin çoğu zaman yarının altında seyrettiği tesisatlarda bu fark doğrudan kWh'ye yansır.

Sayısal örnek verelim. 410 W tasarım gücündeki apartman devresinde ikiz pompa kullanılsın ve kademelendirme eşiği %55 debiye ayarlansın. Sezonun 3.400 saatinde tek gövde çalışır ve ortalama 148 W çeker; kalan 1.400 saatte iki gövde birlikte çalışıp toplam 300 W çeker. Yıllık tüketim 148 × 3.400 / 1.000 + 300 × 1.400 / 1.000 = 503 + 420 = 923 kWh olur. Tek pompalı çözümün 888 kWh'si ile karşılaştırıldığında bu kurguda kazanç yoktur; eşik %70'e çekildiğinde tüketim 810 kWh'ye iner.

Buradan çıkan kural şudur: ikiz pompa tasarruf için değil, yedeklilik için alınır; tasarruf ancak kademelendirme eşiği doğru ayarlandığında ortaya çıkar. İki gövdenin dönüşümlü çalışması da ayarlanmalıdır, aksi hâlde bir motor yıpranırken diğeri sıfır saatte kalır. Yedekli kurgu gerektiren yangın ve basınçlandırma devreleri için /urunler/yangin-sistemleri/yangin-hidroforlari ve /urunler/pompa-sistemleri/kullanim-suyu-hidroforlari sayfalarındaki gruplar incelenebilir.

20Sık yapılan 5 hata

Aşağıdaki beş hata, sahada ölçülen fazla tüketimin büyük bölümünü açıklar. Beşi de ayar veya seçim aşamasında, donanım maliyeti olmadan düzeltilebilir.

• Etiket gücünü yıllık tüketim hesabına doğrudan koymak: etiket değeri tasarım noktasıdır, mevsimsel ortalama değildir; hesap iki ila üç kat şişer veya yanlış pompa seçilir.
• P1 ve P2 değerlerini karşılaştırmak: klasik pompanın P2'si ile elektronik pompanın P1'ini yan yana koymak, motor kaybını bir tarafta saymamak demektir ve karşılaştırmayı geçersiz kılar.
• Ayar değerini pompanın maksimum basma yüksekliğine göre girmek: hesaplanan devre kaybı 8 mSS iken 12 mSS girmek, tüketimi %80'e yakın artırır ve gürültü şikâyeti yaratır.
• Emniyet payını debiye eklemek: hesaplanan debiyi %30 büyütüp bir üst gövdeye çıkmak, aynı devrede çalışma noktasını verim tepesinden uzaklaştırır ve yıllık kWh'yi kalıcı olarak yükseltir.
• Kirli süzgeci ve kapalı balans vanasını hesaba katmamak: tıkalı bir pislik tutucu devre direncini 15 kPa artırır; pompa bu direnci yenmek için sezon boyunca fazladan güç çeker.

21Devreye alma kontrol listesi

Aşağıdaki liste, tüketim hedefi tutturulmuş bir devreye alma için sırasıyla uygulanır. Her madde ölçülebilir bir çıktı üretir ve devreye alma formuna yazılır.

• Devrenin tasarım debisi ve toplam basınç kaybı hesabı elde mi: Q = P × 0,86 / ΔT ve ΔP toplamı yazılı olmalı.
• Hidrolik güç P_h = ρgQH ile hesaplandı mı ve tasarım P1 tahmini çıkarıldı mı: sonuç W olarak forma yazılır.
• Sistem tam dolduruldu, havası alındı ve süzgeç temizliği yapıldı mı: kirli süzgeçle yapılan devreye alma geçersizdir.
• Balans ayarı tamamlandı ve en uzak devrenin debisi ölçüldü mü: balanssız devrede kontrol modu kazanç vermez.
• Kontrol modu devre tipine göre seçildi mi: termostatik vanalı radyatör devresinde orantısal, düşük dirençli dağıtım devresinde sabit fark basıncı.
• Ayar değeri hesaplanan basınç kaybına eşit girildi mi: pompanın maksimum değeri değil, devrenin kendi kaybı girilir.
• Gece modu, kazanın gece konumuyla uyumlu şekilde açıldı mı: kazan sabit sıcaklıktaysa mod devreye girmez, açmak anlamsızdır.
• Anlık P1, akım ve varsa debi ölçüldü ve forma yazıldı mı: hesaplanan değerle %20'den fazla sapma varsa hesap gözden geçirilir.
• Pompanın kümülatif enerji sayacı sıfırlandı mı: sezon sonu doğrulaması bu okumaya dayanacaktır.
• En uzak cihazın gidiş-dönüş sıcaklık farkı 8 ila 15 K bandında mı: bant dışıysa debi fazla veya yetersizdir.
• Ses seviyesi makine dairesinde ve daire içinde kontrol edildi mi: 35 dB(A) üzeri daire içi ses genellikle aşırı debi işaretidir.
• Ayar değeri, mod, tarih ve ölçüm sonuçları etiketlenip pompa üzerine asıldı mı: bir sonraki sezonun referansı budur.

22Sık Sorulan Sorular

Sirkülasyon pompası ne kadar elektrik harcar, tek cümleyle söylenebilir mi?

Söylenemez, çünkü tüketim güç ile saatin çarpımıdır. Konut pompası yılda 25 ila 90 kWh, villa pompası 70 ila 220 kWh, apartman kolon pompası 450 ila 1.200 kWh, ticari devre pompası 1.200 ila 10.800 kWh harcar. Doğru cevap için devrenin debisi, basma yüksekliği, kontrol modu ve yıllık çalışma saati bilinmelidir.

Sirkülasyon pompası kaç watt çeker, etikete bakmak yeterli mi?

Yeterli değildir. Etiket değeri tasarım noktasındaki gücü verir; pompa mevsimin büyük bölümünde bu gücün %35 ila %55'ini çeker. Elektronik pompalarda etiket genellikle P1, klasik pompalarda P2 yazar. Gerçek değeri öğrenmenin tek kesin yolu, pompanın kendi enerji ekranından veya enerji analizöründen okumaktır.

Hidrolik güç ile çekilen güç arasındaki fark neden bu kadar büyük?

Fark, verim zincirinden gelir. Hidrolik güç suya aktarılan güçtür; çarkta, motorda ve sürücüde kayıp vardır. Küçük ıslak rotorlu pompalarda toplam verim %15 ila %28'dir, yani hidrolik gücün üç ila altı katı şebekeden çekilir. Büyük kuru rotorlu pompalarda verim %60 ila %79'a çıkar ve fark belirgin şekilde daralır.

Yıllık kaç kWh harcadığımı nasıl hesaplarım?

Formül şudur: yıllık kWh = ortalama güç (W) × yıllık çalışma saati / 1.000. Ortalama gücü pompa ekranından okuyun veya tasarım P1'ini 0,45 ile çarpın. Çalışma saatini sezon gün sayısı ile günlük işletme saatinden bulun. Çıkan kWh sayısını kendi elektrik birim fiyatınızla çarparak tutara çevirin.

Orantısal mı sabit fark basıncı mı seçmeliyim?

Termostatik vanalı, boru kaybı baskın radyatör devrelerinde orantısal fark basıncı seçilir ve tüketimi %20 ila %35 azaltır. Uzun kolektörlü, ekipman kaybı baskın yerden ısıtma ve fan coil devrelerinde sabit fark basıncı doğrudur. Karar ölçütü, toplam kayıp içindeki boru payının %50'nin üstünde olup olmadığıdır.

Gece modu gerçekten tasarruf sağlıyor mu?

Sağlar, ancak kazanç sınırlıdır: yıllık tüketimin %5 ila %12'si. 185 W ortalama güçle çalışan bir apartman pompasında gece 8 saat boyunca güç %20'ye inerse sezonluk kazanç yaklaşık 164 kWh olur. Koşul, kazanın da gece konumuna geçmesidir; sabit sıcaklıkta çalışan kazanda mod hiç devreye girmez.

Eski pompamı değiştirmek yerine ayarını düzeltsem yeter mi?

Çoğu binada ilk adım ayardır. Ayar değerini 8 mSS'den 6 mSS'ye indirmek tüketimi %35 azaltır ve maliyeti sıfırdır. Kademeli klasik pompada bir kademe düşmek 4.000 saatte 100 kWh kazandırır. Ayar optimize edildikten sonra hâlâ ortalama güç tablo bandının üstündeyse, pompa değişimi gündeme gelir.

Pompa verimi nasıl hesaplanır, sahada ölçülebilir mi?

Ölçülebilir. Debi ve basma yüksekliği ölçülür, P_h = ρgQH ile hidrolik güç bulunur ve ölçülen P1'e bölünür. Örnek: 10,32 m³/h ve 8 mSS'de hidrolik güç 225 W, ölçülen P1 410 W ise toplam verim 225 / 410 = %55'tir. Debi ölçümü yoksa pompanın kendi debi göstergesi kullanılabilir.

EEI değeri düşük olan pompa her zaman az mı harcar?

Hayır. EEI, pompanın doğru boyutlandırıldığını varsayar. İki kat büyük seçilmiş EEI 0,18'lik bir pompa, doğru seçilmiş EEI 0,23'lük pompadan fazla harcayabilir. EEI ön eleme için kullanılır; nihai karar, çalışma noktasının pompa eğrisinin verim tepesine ne kadar yakın düştüğüne bakılarak verilir.

Sıhhi sıcak su resirkülasyon pompası neden bu kadar tüketiyor?

Çünkü 8.760 saat çalışır. 25 W'lık bir pompa sürekli çalıştığında yılda 219 kWh harcar; aynı güçteki ısıtma pompası 3.500 saatte 88 kWh harcar. Kazanç yolu zaman programıdır: günlük 8 saatlik iki konfor penceresine indirmek tüketimi 73 kWh'ye düşürür. Hijyen sıcaklık şartı korunmalıdır.

Devrenizin gerçek tüketimini hesaplatmak, mevcut pompanızın ayar değerini gözden geçirmek veya doğru gövdeyi seçmek için Vekron Mekanik mühendislik ekibiyle /iletisim sayfasından iletişime geçebilirsiniz. Isıtma ve soğutma devreleri için uygun modeller /urunler/pompa-sistemleri/sirkulasyon-pompalari sayfasında, kontrol ve balans ekipmanları ise /urunler/vana-sistemleri/motorlu-vanalar sayfasında listelenmiştir. Proje dosyanızı iletirseniz debi, basma yüksekliği ve yıllık kWh hesabını çıkarıp iki iş günü içinde raporlarız.