Hidrofor Nasıl Seçilir? Daire Sayısına Göre Kapasite Hesabı

hidrofor nasıl seçilir sorusunun tek cevabı vardır: önce eşzamanlı debiyi armatür yük birimlerinden hesaplayın, sonra gerekli basıncı statik yükseklik, boru kaybı, son kat akış basıncı ve emniyet payı toplamı olarak bulun, çalışma noktasını pompa eğrisinde doğrulayın. Daire sayısını sabit bir katsayıyla çarpmak her ölçekte yanlış sonuç verir.

Bu yazıda sırasıyla şunları bulacaksınız:

• Hidrofor seçimini belirleyen dört büyüklük ve hangisinin önce hesaplandığı
• Eşzamanlılık kavramı, yük birimi yöntemi ve armatür bazlı debi tablosu
• Statik yükseklik, sürtünme kaybı ve son kat akış basıncından gerekli basmanın kurulması
• Emme tarafı, kavitasyon payı ve emme yüksekliği hesabı
• 8 daireli ve 40 daireli iki bina için adım adım tam sayısal örnek
• Pompa sayısı, kademelendirme mantığı ve çalışma noktasının eğri üzerindeki yeri
• Grundfos ailelerinin hangi bina ölçeğine oturduğu
• Sık yapılan hatalar, devreye alma kontrol listesi ve sık sorulan sorular

01Hidrofor seçiminde hangi dört büyüklük belirleyicidir?

Hidrofor, şebeke veya depo suyunu istenen debide ve sabit basınçta tesisata basan, pompa, kontrol ünitesi, membran tankı ve manometreden oluşan basınçlandırma grubudur. Seçimini dört büyüklük belirler: tasarım debisi Q, gerekli basma yüksekliği H, emme tarafı koşulları ve işletme profili.

Bu dördünün hesap sırası değiştirilemez. Debi olmadan basınç hesaplanamaz, çünkü boru sürtünme kaybı debinin karesiyle büyür. Basınç bilinmeden pompa ailesi seçilemez, çünkü aynı debiyi 3 bar ve 7 barda karşılayan makineler farklı kademe sayısına ve farklı motor gücüne sahiptir. Emme koşulu bilinmeden model kesinleştirilemez, çünkü emiş yüksekliği pozitifse kavitasyon sınırı devreye girer. İşletme profili bilinmeden pompa sayısı belirlenemez, çünkü gece bir tek musluğun açıldığı bir binada tek büyük pompa sürekli açıp kapanır.

Sahada en sık atlanan büyüklük dördüncüsüdür. Konutta günlük tüketimin yüzde 70'i sabah ve akşam iki dar pencerede gerçekleşir; günün geri kalanında talep tasarım debisinin yüzde 5'inin altındadır. Bu asimetri, tek pompalı çözümün neden büyük binalarda çalışmadığını tek başına açıklar.

02Eşzamanlılık nedir ve neden daire sayısıyla debiyi çarpamazsınız?

Eşzamanlılık, bir binadaki tüm armatürlerin aynı anda açık olmama olasılığını hesaba katan istatistiksel indirgemedir. Bir daireye bağlı armatürlerin toplam anlık debisi 0,85 ila 0,95 l/s civarındadır; 40 daireli bir binada bu değerin 40 ile çarpımı 34 l/s, yani 125 m³/h eder ki gerçek tepe tüketim bunun yaklaşık onda biridir.

eşzamanlılık faktörü, tüketici sayısı arttıkça hızla küçülür. 8 daireli bir binada toplam armatür debisinin yaklaşık yüzde 21'i, 40 daireli binada yüzde 9'u, 120 daireli binada yüzde 6'sı tasarım debisi olarak alınır. Bu düşüş doğrusal değildir; kök tipi bir eğriyle iner ve bu yüzden küçük binalarda daire başına düşen debi büyük binalardakinin iki katından fazladır.

Pratik sonuç şudur: 8 dairede daire başına 0,67 m³/h hesaplarken, 40 dairede daire başına 0,29 m³/h çıkar. Aynı katsayıyı iki binada da kullanan bir seçim, küçükte yetersiz büyükte üç kat büyük bir makine verir. Büyük seçilen hidrofor daha güvenli değildir; sık devreye girip çıkar, membran tankını yorar, kolonlarda su darbesi üretir ve son kat armatürlerinde basınç dalgalanması yaratır.

03Yük birimi yöntemiyle debi nasıl hesaplanır?

yük birimi yöntemi, her armatüre standartta tanımlı bir anlık debi değeri atayıp bunların toplamını istatistiksel bir bağıntıyla eşzamanlı tasarım debisine çeviren yaklaşımdır. TS EN 806-3 ve DIN 1988-300 bu yöntemin kaynağıdır ve konut tipi binalar için ayrı bir bağıntı tanımlar.

Konut için kullanılan bağıntı şudur: Q = 0,682 × (ΣQr)^0,45 − 0,14. Burada ΣQr, binadaki tüm armatürlerin katalog anlık debilerinin l/s cinsinden toplamıdır, sonuç yine l/s çıkar ve 3,6 ile çarpılarak m³/h'ye çevrilir. Bağıntı yaklaşık 0,2 ila 500 l/s toplam aralığında geçerlidir; bu bant neredeyse tüm konut projelerini kapsar.

hidrofor debisi nasıl hesaplanır sorusunun cevabı bu üç adımdır. Birinci adımda daire tipi başına armatür listesi çıkarılır ve anlık debiler toplanır. İkinci adımda daire sayısıyla çarpılıp bina toplamı ΣQr bulunur. Üçüncü adımda bağıntı uygulanır. Ortak alan armatürleri, bahçe sulama musluğu ve varsa çamaşırhane ayrı kalem olarak toplama eklenir; sulama musluğu 0,5 l/s gibi yüksek bir değere sahiptir ve küçük binalarda sonucu görünür biçimde büyütür.

04Armatür sayısına göre debi tablosu nasıl kurulur?

armatür sayısına göre debi hesabı, daire tipini standartlaştırıp tek bir birim değere indirmekle başlar. İki artı bir tipik konutta bir banyo, bir mutfak ve bir lavabo grubu vardır; bu grup 0,87 l/s toplam anlık debiye karşılık gelir. Üç artı bir ve iki banyolu dairede değer 1,20 l/s'ye, rezidans tipi geniş dairelerde 1,60 l/s'ye çıkar.

Tablo kurulurken üç kural geçerlidir. Birincisi, kullanılmayan armatür yazılmaz ama gelecekte eklenecek bulaşık makinesi hattı yazılır; boş bırakılan bir hat üç yıl sonra doldurulur ve hesabı geçersiz kılar. İkincisi, sıcak ve soğuk su ayrı hesaplanmaz, hidrofor tek bir toplam debiye göre seçilir; boyler devresi bu debiden beslenir. Üçüncüsü, ortak alanlar ayrı satırdır ve eşzamanlılığa dahil edilir, ayrıca eklenmez.

Kontrol amaçlı hızlı bir çapraz doğrulama şudur: konutta bina tasarım debisi kabaca daire sayısının 0,45 üssü ile orantılı çıkar. 8 daireli binada 5 ila 6 m³/h, 20 dairede 8 ila 9 m³/h, 40 dairede 11 ila 13 m³/h, 100 dairede 17 ila 20 m³/h bandı beklenir. Hesabınız bu bandın yüzde 25 dışına çıkıyorsa armatür listesinde bir hata vardır.

05Daire başına debi kabulü ne zaman kullanılır?

daire başına debi kabulü, armatür listesi henüz kesinleşmemiş projelerde ön boyutlandırma için kullanılan pratik yaklaşımdır ve yalnızca teklif aşamasında geçerlidir. Kesin seçim her zaman yük birimi hesabıyla yapılır, çünkü daire başına sabit değer eşzamanlılığın ölçekle değiştiğini görmezden gelir.

Ön boyutlandırma bandı şudur: 4 ila 10 daire arasında daire başına 0,60 ila 0,75 m³/h, 10 ila 25 daire arasında 0,35 ila 0,50 m³/h, 25 ila 60 daire arasında 0,25 ila 0,35 m³/h, 60 dairenin üzerinde 0,18 ila 0,25 m³/h. Villa ve müstakil yapıda değer 1,20 m³/h'ye kadar çıkar, çünkü eşzamanlılık indirimi yoktur.

Bu kabulü kullanırken iki tuzağa dikkat edin. Birincisi otel, yurt ve hastane gibi kullanım profili yoğunlaşan yapılarda bant geçersizdir; otelde eşzamanlılık konutun 1,5 katıdır ve tepe yükü sabah bir saate sıkışır. İkincisi, sulama, havuz besleme ve çamaşırhane gibi süreklilik arz eden yükler eşzamanlılığa girmez; bunlar tasarım debisine doğrudan eklenir. 30 m³'lük bir havuzun 8 saatte doldurulması 3,75 m³/h demektir ve bu değer 40 daireli bir binanın tasarım debisinin üçte biridir.

068 daireli binada debi hesabı adım adım

8 daireli bir apartmanda hesap, daire tipi standardizasyonuyla başlar. Örnek bina: 4 katlı, her katta 2 adet 2+1 daire, toplam 8 daire, zemin katta bir bahçe musluğu, kat yüksekliği 3,0 m, su deposu bodrumda ve hidrofor depo yanında.

Adım 1, daire başına armatür toplamı: lavabo 0,10 + duş 0,20 + klozet 0,13 + eviye 0,07 + çamaşır makinesi 0,15 + bulaşık makinesi 0,07 = 0,72 l/s. Küvet yerine ikinci bir lavabo ve yedek hat kabulüyle daire değeri 0,87 l/s'ye tamamlanır.

Adım 2, bina toplamı: 8 × 0,87 = 6,96 l/s. Bahçe musluğu ortak alan kalemi olarak toplama dahildir.

Adım 3, eşzamanlı debi: Q = 0,682 × 6,96^0,45 − 0,14. 6,96^0,45 = 2,394. 0,682 × 2,394 = 1,633. 1,633 − 0,14 = 1,493 l/s.

Adım 4, birim çevrimi: 1,493 × 3,6 = 5,37 m³/h. Tasarım debisi 5,5 m³/h olarak yuvarlanır.

Yorum: 8 daire için daire başına 0,67 m³/h düşmüştür ve bu, ön boyutlandırma bandının üst ucuyla uyumludur. Toplam armatür debisi 25,1 m³/h olduğuna göre eşzamanlılık oranı yüzde 21,9'dur. 5,5 m³/h, tek bir orta boy dikey çok kademeli pompanın rahat çalıştığı bir noktadır ve boru çapı ana kolonda DN 32 çıkar.

078 daireli binada basınç hesabı adım adım

hidrofor basma yüksekliği nasıl hesaplanır sorusunun cevabı dört terimin toplamıdır: statik yükseklik, boru ve armatür sürtünme kaybı, en kritik armatürde gereken akış basıncı ve emniyet payı. Aynı binada devam edelim.

Adım 1, statik yükseklik: hidrofor basma flanşı bodrum kotunda, en üst armatür 4. kat banyo duşu başlığında ve bu nokta pompadan 13,5 m yukarıdadır. 13,5 mSS = 1,35 bar.

Adım 2, sürtünme kaybı: ana kolon DN 32, toplam eşdeğer boru boyu 48 m, birim kayıp 0,08 mSS/m ile 3,84 mSS. Su sayacı 1,2 mSS, pislik tutucu 0,5 mSS, çek vana ve vanalar 0,5 mSS eklenir. Toplam 6,04 mSS = 0,60 bar.

Adım 3, son kat akış basıncı: duş bataryası için 1,5 bar, kat içi kayıplar ve daire sayacı için 0,5 bar ilavesiyle 2,0 bar.

Adım 4, emniyet payı: 0,3 bar.

Adım 5, toplam: 1,35 + 0,60 + 2,00 + 0,30 = 4,25 bar ≈ 42,5 mSS.

Yorum: çalışma noktası 5,5 m³/h ve 43 mSS'dir. Bu nokta, dikey çok kademeli bir pompanın 4 ila 5 kademeli sürümüyle yaklaşık 1,1 ila 1,5 kW motorla karşılanır. Zemin kat armatürlerinde basınç 4,25 bar civarında olacaktır; bu değer 5 bar sınırının altında kaldığı için kat bazında basınç düşürücü gerekmez. Seçenekler /urunler/pompa-sistemleri/kullanim-suyu-hidroforlari sayfasındadır.

0840 daireli binada debi hesabı adım adım

40 daire hidrofor seçimi, aynı bağıntının daha büyük bir toplam üzerinde uygulanmasıdır ama sonuç oranları belirgin biçimde değişir. Örnek bina: 10 katlı, her katta 4 daire, 24 adet 2+1 ve 16 adet 3+1 çift banyolu daire, zemin katta iki bahçe musluğu, bodrumda 20 m³ betonarme depo.

Adım 1, daire tipi toplamları: 24 × 0,87 = 20,88 l/s ve 16 × 1,20 = 19,20 l/s.

Adım 2, ortak alanlar: 2 bahçe musluğu × 0,50 = 1,00 l/s, kapıcı dairesi ve teknik hacim 0,60 l/s. Ortak alan toplamı 1,60 l/s.

Adım 3, bina toplamı: 20,88 + 19,20 + 1,60 = 41,68 l/s. Hesabı sadeleştirmek için 41,7 l/s alınır.

Adım 4, eşzamanlı debi: Q = 0,682 × 41,7^0,45 − 0,14. 41,7^0,45 = 5,331. 0,682 × 5,331 = 3,636. 3,636 − 0,14 = 3,496 l/s.

Adım 5, birim çevrimi: 3,496 × 3,6 = 12,59 m³/h. Tasarım debisi 12,6 m³/h alınır.

Yorum: daire başına 0,315 m³/h düşmüştür, yani 8 daireli binadaki değerin yarısından azdır. Eşzamanlılık oranı yüzde 8,4'e inmiştir. Toplam armatür debisi 150 m³/h olan bir binayı 12,6 m³/h ile beslemek ilk bakışta cesur görünür; oysa ölçüm verileri konutta tepe debinin bu bandın da altında kaldığını gösterir. Emniyet, debiyi büyütmekle değil, pompa adedini artırmakla sağlanır.

0940 daireli binada basınç hesabı adım adım

Aynı 10 katlı binada hidrofor basınç hesabı, kat sayısı arttığı için statik terimin baskın hale geldiği bir tabloya dönüşür. Kat yüksekliği 3,0 m, hidrofor bodrumda, en üst armatür 10. kat banyo duşu başlığı ve pompa flanşından 31,5 m yukarıda.

Adım 1, statik yükseklik: 31,5 mSS = 3,15 bar.

Adım 2, sürtünme kaybı: ana kolon DN 65, 12,6 m³/h debide hız 1,05 m/s, birim kayıp 0,022 mSS/m; toplam eşdeğer boru boyu 62 m ile 1,36 mSS. Ana sayaç 2,5 mSS, pislik tutucu 0,8 mSS, çek vana ve kollektör 1,2 mSS, kat kolonu payı 4,6 mSS. Toplam 10,46 mSS = 1,05 bar.

Adım 3, son kat akış basıncı: termostatik duş bataryası ve yağmurlama başlık için 2,0 bar, daire içi kayıp ve daire sayacı için 0,5 bar ilavesiyle 2,5 bar.

Adım 4, emniyet payı: 0,3 bar.

Adım 5, toplam: 3,15 + 1,05 + 2,50 + 0,30 = 7,00 bar = 70,0 mSS.

Yorum: çalışma noktası 12,6 m³/h ve 70 mSS'dir. Bu, üç pompalı bir grupta pompa başına 6,3 m³/h ve 70 mSS demektir; ikisi çalışırken üçüncüsü yedek kalır. Zemin katta statik basınç 7,0 bar olacağından alt dört katta kat basınç düşürücü zorunludur; alternatifi iki basınç zonu kurmaktır. Basınç düşürücü seçenekleri /urunler/tesisat-ekipmanlari/basinc-dusurucu sayfasındadır.

10Statik yükseklik nasıl ölçülür, nereden nereye?

Statik yükseklik, pompa basma flanşının merkezi ile sistemdeki en yüksek kotlu armatürün su çıkış noktası arasındaki düşey mesafedir. Depo su seviyesinden değil, pompa flanşından ölçülür; depo seviyesi emme tarafı hesabına girer ve basma yüksekliğiyle karıştırılmamalıdır.

Ölçümde üç ayrıntı sonucu değiştirir. Birincisi armatür kotudur: duş başlığı lavabodan 1,3 ila 1,6 m yukarıdadır ve son katta kritik armatür neredeyse her zaman duş başlığıdır. İkincisi çatı ve teras kullanımıdır: teras duşu, çatı bahçesi sulama musluğu veya çatı katı teknik hacmi en üst noktayı 3 m yukarı taşıyabilir. Üçüncüsü kat yüksekliği farkıdır: zemin katta ticari kullanım varsa o kat 4,0 ila 4,5 m olur ve toplam kota 1,0 ila 1,5 m ekler.

Kapalı ısıtma devrelerinden farklı olarak kullanma suyu tesisatı açık bir sistemdir; su en üst armatürden atmosfere boşalır. Bu nedenle statik yükseklik pompa basmasına doğrudan eklenir ve hiçbir şekilde iptal edilmez. Isıtma devresinde geçerli olan "statik yük pompa basmasına girmez" kuralını buraya taşımak, hidroforun her ölçekte küçük seçilmesine yol açan klasik bir hatadır.

11Boru sürtünme kaybı nasıl hesaplanır?

Sürtünme kaybı, akışkanın boru cidarında ve armatürlerde kaybettiği enerjinin metre su sütunu cinsinden ifadesidir ve debinin karesiyle yaklaşık orantılı büyür. Pratik hesapta kayıp iki kalemde toplanır: düz boru kaybı ve yerel kayıplar.

Düz boru kaybı, birim kayıp değeri ile boru boyunun çarpımıdır. Kullanma suyunda tasarım hızı 1,0 ila 2,0 m/s bandında tutulur; 2,0 m/s üzerinde akış gürültüsü ve erozyon, 1,0 m/s altında ise gereksiz büyük çap ve durgunluk riski doğar. Bu bantta paslanmaz veya kompozit boruda birim kayıp 0,015 ila 0,10 mSS/m arasında değişir; çap küçüldükçe hızla büyür.

Yerel kayıplar için iki yöntem vardır. Eşdeğer boru boyu yönteminde her dirsek, vana ve tee bir metre karşılığına çevrilir; pratikte düz boru boyuna yüzde 25 ila 40 eklenir. Kalem kalem yöntemde ise ekipman kayıpları katalogdan alınır: su sayacı 1,0 ila 3,0 mSS, pislik tutucu 0,3 ila 1,0 mSS, çek vana 0,4 ila 0,8 mSS, geri akış önleyici 1,5 ila 3,0 mSS. Su sayacı ve geri akış önleyici birlikte tek başına 5 mSS'ye yaklaşabilir; ikisi de kirlendikçe kayıpları iki katına çıkar ve seçimde temiz değil kirli hâl esas alınmalıdır.

12Son katta minimum akış basıncı kaç bar olmalıdır?

son katta minimum akış basıncı, en kritik armatürün önünde su akarken ölçülen basınçtır ve konutta 2,0 ila 2,5 bar arasında tutulur. Bu değer statik basınç değildir; musluk kapalıyken okunan basınç her zaman daha yüksektir ve konfor hakkında hiçbir şey söylemez.

Bandın alt ve üst uçları armatür tipine göre belirlenir. Klasik tek kollu batarya ve standart duş başlığı 1,0 ila 1,5 barla çalışır; bunlara daire içi kayıp ve daire sayacı için 0,5 bar eklendiğinde kolon çıkışında 2,0 bar gerekir. Termostatik duş bataryası, yağmurlama başlık, hidromasaj ünitesi ve şofben tipi ani su ısıtıcısı ise 1,5 ila 2,0 bar ister; bu durumda kolon çıkışında 2,5 bar hedeflenir.

Üst sınır da vardır. Armatürlerin çoğu 5 bar üzerinde damlama, ses ve conta ömrü sorunları üretir; 10 bar birçok bataryanın katalog sınırıdır. Bu yüzden yüksek binalarda basınç zonlaması yapılır: 8 kattan yüksek yapılarda ya iki ayrı hidrofor grubuyla iki zon kurulur ya da alt katlara kat girişinde basınç düşürücü konur. Ölçüm için kolon dibine ve son kat kolon çıkışına birer manometre bırakın; seçenekler /urunler/tesisat-ekipmanlari/manometre sayfasındadır.

13Emme tarafı ve emme yüksekliği hesabı nasıl yapılır?

emme yüksekliği hesabı, pompanın emiş ağzında kalan net pozitif yüksekliğin, pompanın kavitasyonsuz çalışması için ihtiyaç duyduğu değerden yeterli farkla büyük olduğunu kanıtlama işlemidir. Bağıntı şudur: NPSHa = (Patm − Pbuhar) / (ρ × g) ± Hz − Hf.

Örnek 1, depo suyu pompa ekseninin altında. 20 °C su, deniz seviyesi, atmosfer basıncı 10,33 mSS, doygun buhar basıncı 0,24 mSS, pompa ekseni depo minimum su seviyesinin 1,2 m üstünde, emme hattı kaybı 0,8 mSS.

NPSHa = 10,33 − 0,24 − 1,20 − 0,80 = 8,09 mSS.

12,6 m³/h debide seçilen pompanın katalog NPSHr değeri 2,2 mSS ise emniyet payı 8,09 − 2,2 = 5,89 mSS'dir. Standart uygulama en az 0,5 mSS, kritik tesiste 1,0 mSS pay ister; 5,89 fazlasıyla güvenlidir.

Örnek 2, sıcak su ve yüksek kot. Aynı pompa 1000 m rakımda, atmosfer 9,20 mSS, su sıcaklığı 60 °C ve buhar basıncı 2,03 mSS, emme yüksekliği 2,5 m, emme kaybı 1,1 mSS.

NPSHa = 9,20 − 2,03 − 2,50 − 1,10 = 3,57 mSS. NPSHr 2,2 mSS olduğuna göre pay 1,37 mSS'ye iner. Bu sınırda çalışılır ama emme hattında kirlenme veya depo seviyesinin 0,5 m düşmesi payı tüketir. Doğru çözüm pompayı depo seviyesinin altına almak veya emme çapını bir kademe büyütmektir.

14Kaç pompalı hidrofor gerekir, kademelendirme nasıl kurulur?

kaç pompalı hidrofor gerekir sorusunun cevabı debi büyüklüğünden değil, debi değişkenliğinden ve süreklilik gereğinden çıkar. Kural şudur: minimum gece debisi, tek pompanın kararlı çalışabileceği en düşük debinin altına iniyorsa pompa sayısı artırılır.

Pratik eşikler şöyledir. 10 daireye kadar tek pompa yeterlidir, yedeklilik isteniyorsa iki pompa kurulur. 10 ila 60 daire arasında iki pompa standarttır; her biri tasarım debisinin yüzde 60 ila 70'ini karşılar, biri arızalandığında sistem düşük konforla ayakta kalır. 60 ila 150 daire arasında üç pompa tercih edilir, her biri yüzde 50 kapasitededir ve ikisi birlikte tasarım noktasını verir. 150 dairenin üzerinde dört veya beş pompalı gruplar kurulur.

Kademelendirmenin üç kuralı vardır. Birincisi, pompalar dönüşümlü çalışmalıdır; çalışma saatleri eşitlenmezse bir makine diğerinin üç katı yıpranır. İkincisi, devreye girme ve çıkma basınçları arasında en az 0,5 bar histerezis bırakılmalı, aksi halde pompalar birbirini tetikleyerek salınıma girer. Üçüncüsü, gece tek bir muslukluk debiyi karşılamak için ya küçük bir jokey pompa ya da yeterli hacimli membran tankı bulunmalıdır; aksi halde saatte 60 devreye girme sayısına ulaşılır ve motor ömrü kısalır. 40 daireli örneğimizde üç pompalı grup, pompa başına 6,3 m³/h ve 70 mSS ile boyutlandırılmıştır.

15Frekans kontrollü mü kademeli mi?

Frekans kontrolü, pompa devrini talebe göre sürekli değiştirerek çıkış basıncını sabit tutan sürüş yöntemidir; kademeli kontrol ise pompaları açıp kapatarak basıncı bir bant içinde tutar. frekans kontrollü hidrofor konutta hem konfor hem enerji açısından üstündür, çünkü basınç bandı 0,5 bar yerine 0,1 barın altına iner ve kısmi yükte güç devrin küpüyle düşer.

Kademeli kontrol, debinin gün boyu sabit kaldığı endüstriyel uygulamalarda ve ilk yatırımın belirleyici olduğu küçük tesislerde hâlâ anlamlıdır. Konut projelerinde ise tepe yükü günün yüzde 5'ini kaplar ve pompa saatlerin yüzde 90'ında tasarım debisinin altında çalışır; bu profilde frekans kontrolü yatırım farkını genellikle 3 ila 5 yılda geri öder. İki yöntemin karşılaştırması ayrı bir yazının konusudur; burada seçim kuralı yeterlidir: talep değişkense frekans kontrolü, sabitse kademeli kontrol.

16Membran tankı ve genleşme tankı ön basıncı nasıl ayarlanır?

Membran tankı, pompa durduğunda sistemde küçük bir su hacmi tutarak sızıntı ve tek armatür debisini karşılayan, böylece devreye girme sıklığını düşüren basınçlı kaptır. genleşme tankı ön basıncı, tankın su tarafı boşken hava tarafında ölçülen basınçtır ve doğru ayarlanmadığında tank hiç çalışmaz.

Kural basittir: kademeli kontrolde ön basınç, pompanın devreye girme basıncından 0,2 ila 0,3 bar düşük ayarlanır. Frekans kontrollü grupta ise ön basınç, ayar basıncının yüzde 70 ila 90'ı alınır. 4,25 bar ayarlı bir grupta ön basınç 3,4 ila 3,8 bar bandına kurulur. Ayar mutlaka su tarafı boşaltılmış hâlde ve tesisat basıncı sıfırken yapılır; dolu tankta okunan değer hava basıncı değildir. Tank hacmi, devreye girme sıklığı ve pompa debisiyle hesaplanır ve bu hesap ayrı bir yazının konusudur; tank seçenekleri /urunler/isitma-sistemleri/genlesme-tanki sayfasındadır.

17Şebeke basıncı ve depo: hangi durumda hidrofor gerekmez?

Hidrofor, şebeke basıncının en kritik armatürde gerekli akış basıncını sağlayamadığı durumda gerekir. Şebeke akış hâlinde 4,5 bar veriyorsa ve binanın gerekli basması 4,25 barsa hidrofora ihtiyaç yoktur; bu tespit için şebeke basıncının statik değil, tepe saatte akış hâlindeki değeri ölçülmelidir.

Ölçüm protokolü şudur: bina girişine bir manometre takın, sabah 07.00 ile 09.00 ve akşam 19.00 ile 22.00 aralıklarında en az üç gün kayıt alın, en düşük değeri esas alın. İdare şebeke basıncını mevsime ve pompa istasyonu programına göre değiştirir; tek bir öğlen ölçümüne dayanan karar yanlış çıkar. Türkiye'de birçok belediye ayrıca şebekeden doğrudan emişi yasaklar ve ara depo zorunlu tutar; bu durumda depo atmosfere açık olduğu için şebeke basıncı hesaba hiç girmez ve gerekli basmanın tamamını hidrofor üretir.

Ara depo hacmi, günlük tüketimin yüzde 50 ila 100'ü olarak alınır. Kişi başı günlük 150 litre kabulüyle 40 daireli, daire başına 3,5 kişili bir binada günlük tüketim 21 m³'tür ve 10 ila 20 m³ depo uygun olur. Depoyu gereğinden büyük yapmak su kalitesini bozar: bekleme süresi uzar, klor kalıntısı tükenir ve mikrobiyolojik risk doğar. Depo çıkışına pislik tutucu ve seviye şalteri konması, kuru çalışma korumasının temelidir.

18Grundfos portföyünde hangi aile hangi binaya uygundur?

Grundfos hidrofor portföyü üç kademeye ayrılır: kompakt tekli üniteler, yatay çok kademeli pompalar ve dikey çok kademeli gruplar. Seçim, hesapladığınız Q ve H çiftinin hangi ailenin çalışma alanına düştüğüne göre yapılır.

Grundfos SCALA1, tek konut ve küçük ticari kullanımda, orta debi ve orta basma ihtiyacında kullanılan sabit devirli kompakt bir üründür. Grundfos SCALA2, entegre frekans konvertörü ve kendinden emişli gövdesiyle villa, dubleks ve az daireli binalarda sabit çıkış basıncı sağlar; sessiz çalışması nedeniyle daire içine yakın montajlarda tercih edilir. Bu iki ürün, 8 daireli örneğimizin 5,5 m³/h ve 4,25 barlık noktasının hemen altında veya sınırında kalır; nokta sınırdaysa çok kademeli bir gövdeye geçmek doğru karardır.

Grundfos CM ve Grundfos CME yatay çok kademeli ailesidir; CME sürümü entegre frekans kontrolü taşır ve küçük ile orta ölçekli binalarda tek pompalı hidrofor çözümü kurar. Grundfos CR dikey milli pompa ailesi ile onun frekans kontrollü kardeşi Grundfos CRE, orta ve yüksek basma gerektiren binaların omurgasıdır; 40 daireli örneğimizin 70 mSS'lik noktası tam olarak bu ailenin alanıdır. Grundfos Hydro Multi-E ise iki veya üç adet frekans kontrollü dikey pompayı ortak kollektör, ortak kontrol ve dönüşümlü çalışma mantığıyla birleştiren hazır gruptur ve 40 daire ve üzeri konut projelerinde standart çözümdür. Dikey milli seçenekler /urunler/pompa-sistemleri/dik-milli-pompalar sayfasında, marka listesi /markalar sayfasındadır.

19Çalışma noktası pompa eğrisinde nereye düşmeli?

Çalışma noktası, sistem direnç eğrisi ile pompa karakteristik eğrisinin kesiştiği debi ve basma çiftidir. Doğru seçimde bu nokta, pompanın en yüksek verim debisinin yüzde 70 ila 110 bandında yer alır; bu bant ISO 9906 kabul aralıklarıyla da uyumludur.

Bandın dışına çıkmanın iki farklı bedeli vardır. Noktayı eğrinin sol ucuna, düşük debiye kaydırırsanız pompa ısınır, radyal yatak yükü artar ve kısmi debide geri akış hücreleri oluşur. Sağ uca, yüksek debiye kaydırırsanız NPSHr yükselir, kavitasyon riski doğar ve motor aşırı yüklenir; kavitasyon sesi çoğu zaman ilk uyarıdır. Frekans kontrollü gruplarda nokta devirle birlikte kayar ama benzerlik yasaları gereği verim adası da kayar, bu yüzden kısmi yükte verim düşüşü sınırlı kalır.

Uygulamada hesaplanan noktaya doğrudan pompa seçmeyin; seçim yazılımında noktayı işaretleyip iki komşu modeli de görün. Tasarım noktasının yüzde 10 üzerinde ve yüzde 20 altında pompanın nasıl davrandığını kontrol edin. Sistem gerçekte hesabınızdan sapacaktır; boru pürüzlülüğü, filtre kirlenmesi ve gerçek armatür davranışı hesaba tam girmez. İyi bir seçim, sapmaya rağmen bantta kalan seçimdir. Grundfos ailelerinin genel karşılaştırması için /blog/grundfos-pompa-secim-rehberi yazısına bakabilirsiniz.

20Sık yapılan 5 hata

Hidrofor seçiminde tekrarlanan hatalar beş başlıkta toplanır ve beşi de projede değil, devreye almada ortaya çıkar. Her biri ölçülebilir bir sonuç üretir; belirtiyi tanımak kök nedene götürür.

• Eşzamanlılığı hiç uygulamamak veya iki kez uygulamak. Uygulanmazsa hidrofor üç kat büyük seçilir, sık devreye girer ve su darbesi üretir; iki kez uygulanırsa yüzde 40 küçük kalır ve son katta sabah suyu kesilir.
• Statik yüksekliği kat sayısından tahmin etmek. Çatı teknik hacmi, asma kat ve duş başlığı kotu atlanır, sonuç 0,3 ila 0,5 bar eksik çıkar ve en üst kat şikâyeti kalıcılaşır.
• Son kat basıncını statik ölçmek. Musluk kapalıyken okunan 3,5 bar, akış hâlinde 1,2 bara düşebilir; ölçüm mutlaka su akarken yapılmalıdır.
• Emme tarafını hiç hesaplamamak. NPSHa kontrolü yapılmadan yerleştirilen pompa, depo seviyesi düştüğünde kavitasyona girer; çark aşınması altı ay içinde başlar.
• Membran tankını küçük seçmek veya ön basıncını ayarlamamak. Pompa saatte 40 kereden fazla devreye girer, kontaktör ve motor sargısı yorulur, arıza pompaya yazılır ama nedeni tanktadır.

21Devreye alma kontrol listesi

Devreye alma, hidroforun projedeki değerleri sahada gerçekten verdiğini kanıtlama işlemidir ve tesliminde imzalı bir kayıt bırakır. Aşağıdaki liste sırayla uygulanır; bir madde geçilmeden sonrakine geçilmez.

• Depo temizliği, dezenfeksiyonu ve seviye şalteri işlevi kontrol edildi, kuru çalışma koruması gerçek seviye düşüşüyle test edildi.
• Emme hattı havası tam alındı, pislik tutucu eleği takılı ve temiz, emme vanası tam açık konumda kilitlendi.
• Membran tankı ön basıncı, tesisat boşken ölçüldü ve ayar basıncına göre doğru banda kuruldu, ölçülen değer etikete yazıldı.
• Motor dönüş yönü, faz sırası ve çekilen akım her pompa için ayrı ayrı ölçüldü, etiket değeriyle karşılaştırıldı.
• Ayar basıncı, devreye girme ve çıkma değerleri girildi; histerezis en az 0,5 bar olacak şekilde doğrulandı.
• Tüm pompalar tek tek çalıştırıldı, dönüşümlü çalışma ve arıza devri simüle edilerek test edildi.
• Son kat en kritik armatürde akış hâlinde basınç ölçüldü ve 2,0 ila 2,5 bar bandında olduğu kaydedildi.
• Zemin kat armatüründe basınç ölçüldü, 5 barı aşıyorsa kat basınç düşürücüleri ayarlandı ve tekrar ölçüldü.
• Tepe saatte grup davranışı gözlendi, saatte devreye girme sayısı sayıldı ve 20'nin altında olduğu doğrulandı.
• Ölçüm değerleri, ayar parametreleri ve pompa etiket bilgileri devreye alma formuna işlendi ve işletmeye teslim edildi.

22Sık Sorulan Sorular

Hidrofor seçiminde önce debi mi basınç mı hesaplanır?

Önce debi hesaplanır. Boru sürtünme kaybı debinin karesiyle değiştiği için basınç hesabının içinde debi zaten bir girdi olarak yer alır. Debiyi bilmeden yapılan basınç hesabı varsayıma dayanır. Sıralama şudur: armatür listesi, toplam anlık debi, eşzamanlı tasarım debisi, boru çapı, sürtünme kaybı, gerekli basma yüksekliği.

Yük birimi yöntemi ile daire başına kabul arasında ne kadar fark çıkar?

Küçük binalarda fark yüzde 10'un altında kalır, 40 daire ve üzerinde yüzde 25'e kadar açılabilir. Daire başına kabul, eşzamanlılığın ölçekle değiştiğini görmezden gelir ve büyük binalarda debiyi fazla, çok küçük binalarda az gösterir. Teklif aşamasında kabul, proje aşamasında yük birimi hesabı kullanılır.

Son kat şikâyeti geliyorsa hidroforu büyütmek çözer mi?

Genellikle hayır. Şikâyetlerin çoğunda gerçek neden kirlenmiş bir sayaç, tıkalı pislik tutucu, yanlış ayarlanmış basınç veya kolon çapının yetersizliğidir. Önce son kat kolon çıkışında akış hâlinde basınç ölçün. 2,0 barın üzerinde okuyorsanız sorun daire içindedir ve pompayı büyütmek yalnızca alt katlarda aşırı basınç yaratır.

Hidrofor ayar basıncını yükseltirsem su daha güçlü akar mı?

Kısa vadede evet, uzun vadede zarar verir. Ayar basıncını yükseltmek alt katlardaki armatürleri katalog sınırının üzerine çıkarır, conta ömrünü kısaltır, damlama ve su darbesi üretir. Doğru çözüm zonlama veya kat basınç düşürücüsüdür. Ayar basıncı hesaplanan değerin 0,3 barından fazla üzerine çıkarılmaz.

Depodan mı yoksa şebekeden mi emiş yapmalıyım?

Yerel idarenin izin verdiği yöntem esastır; Türkiye'de birçok belediye şebekeden doğrudan emişi yasaklar ve ara depo zorunlu tutar. Depolu sistem ayrıca şebeke kesintisine karşı süreklilik sağlar ve emme koşullarını sabitler. Şebekeden doğrudan emişte basınç dalgalanması pompanın çalışma noktasını gün içinde kaydırır.

Kaç kattan sonra basınç zonlaması gerekir?

Pratik eşik 8 kattır. 8 katın üzerinde zemin kat armatürlerindeki basınç 5 barı aşmaya başlar ve tek zonla hem üst katta yeterli hem alt katta güvenli basınç sağlanamaz. Çözüm ya iki ayrı hidrofor grubuyla iki zon kurmak ya da alt katlara kat girişinde basınç düşürücü yerleştirmektir.

Kuru çalışma koruması olmadan hidrofor çalışır mı?

Çalışır ama ilk su kesintisinde arızalanır. Susuz dönen bir pompada mekanik salmastra saniyeler içinde ısınır ve tahrip olur; onarım maliyeti korumanın on katıdır. Depolu sistemde seviye şalteri, şebekeden emişte basınç şalteri veya akış anahtarı kullanılır. Koruma devreye alma sırasında gerçek seviye düşüşüyle test edilmelidir.

Emme yüksekliği ne kadar olabilir?

Teorik sınır deniz seviyesinde ve soğuk suda yaklaşık 10 m'dir ama pratikte 5 ila 6 m'yi aşmamak gerekir. Rakım, su sıcaklığı, emme hattı kaybı ve pompanın NPSHr değeri sınırı hızla aşağı çeker. Sıcak suda ve yüksek rakımda pompayı depo su seviyesinin altına yerleştirmek tek güvenli çözümdür.

Tek pompa mı iki pompa mı almalıyım?

10 daireye kadar tek pompa yeterlidir; sürekliliğin kritik olduğu yerlerde ikinci pompa yedek olarak kurulur. 10 ila 60 daire arasında iki pompa standart uygulamadır ve her biri tasarım debisinin yüzde 60 ila 70'ini karşılar. Bu sayede bir pompa arızalandığında bina düşük konforla da olsa susuz kalmaz.

Frekans kontrollü grup ne kadar enerji kazandırır?

Konut profilinde tipik kazanç yüzde 30 ila 50 bandındadır. Kazancın kaynağı, pompanın saatlerin büyük kısmında kısmi debide çalışması ve güç tüketiminin devrin küpüyle düşmesidir. Yatırım farkı genellikle 3 ila 5 yılda geri döner; ayrıca sabit basınç konforu ve daha düşük su darbesi riski ölçülemeyen ama gerçek kazançlardır.

Projenizin debi ve basma değerlerini hesapladıysanız doğru pompa ailesini birlikte netleştirelim; hesabınız yoksa armatür listesi ve kat planıyla biz kuralım. Ürün seçenekleri /urunler/pompa-sistemleri/kullanim-suyu-hidroforlari ve /urunler/pompa-sistemleri/jet-pompalar sayfalarında, tüm kategoriler /urunler altındadır. Proje bazlı seçim, teklif ve devreye alma desteği için /iletisim sayfasından Vekron Mekanik mühendislik ekibine ulaşabilirsiniz.