Fan coil, merkezi bir kazan veya soğutma grubunda üretilen sıcak ya da soğuk suyu, mahalde bir batarya ve fan yardımıyla havaya aktaran terminal ünitedir. Isıyı kendisi üretmez, taşınan suyun enerjisini odaya verir. Bir fan coil ünitesi batarya, fan, filtre, drenaj tavası ve kontrol vanasından oluşur.
- Fan coil nasıl çalışır, hangi bileşenlerden oluşur
- İki borulu ve dört borulu batarya farkı, su rejimi seçimi
- Fan coil klima farkı: akışkan, merkezi üretim, hat mesafesi
- Kaset, gizli tavan, duvar, döşeme ve kanal tipi ünitelerin kullanım yeri
- Fan kademesi, kapasite ve ses seviyesi arasındaki bağıntı
- İki yollu ve üç yollu motorlu vana kontrolü
- Su debisi ve kademe düşüşü için iki sayısal örnek
- Filtre, drenaj ve devreye alma bakım disiplini
Fan coil nedir, tesisatta hangi görevi üstlenir?
Fan coil, ısıtma ve soğutma enerjisini su üzerinden taşıyan merkezi bir sistemin mahal tarafındaki son elemanıdır. Kazan, ısı pompası veya soğutma grubu suyu şartlandırır; sirkülasyon pompası bu suyu kolon ve branşman hatlarıyla dağıtır; ünite ise bataryasından geçen havayı ısıtır veya soğutur. Böylece tek bir merkezî üretim noktasından onlarca, yüzlerce bağımsız mahal beslenebilir. Otel odaları, ofis katları, hastane poliklinikleri, alışveriş merkezi mağazaları ve rezidans daireleri bu mimariyle çalışır. Ünitenin kapasitesi mahallin yüküne göre değil, mahallin yüküne ve besleme suyu sıcaklığına birlikte göre belirlenir. Ürün seçenekleri /urunler/havalandirma/fancoil-uniteleri sayfasında listelenir.
Terminal ünite kavramı burada kritiktir. Terminal ünite, üretim ile mahal arasındaki enerji aktarım noktasıdır. Fan coil bu tanıma uyar çünkü kendi kompresörü, kendi soğutma çevrimi yoktur. Aynı mantıkla çalışan diğer terminal cihazlar radyatör, klima santrali ve indüksiyon ünitesidir. Fan coilin bunlardan farkı, ısı transferini zorlanmış hava akışıyla yapması ve dolayısıyla aynı yüzey alanında radyatörün üç ila beş katı kapasite verebilmesidir. Bu yüzden düşük tavan boşluklarında ve yüksek yük yoğunluğu olan mahallerde tercih edilir.
Fan coil nasıl çalışır? Adım adım işleyiş
Fan coil nasıl çalışır sorusunun cevabı beş adımlık kapalı bir döngüdür. Önce oda termostatı ayar değeriyle ölçülen sıcaklık arasındaki farkı görür ve talep üretir. Ardından motorlu vana açılır, bataryaya su geçişi başlar. Fan ayarlanan kademede döner, mahal havasını filtreden geçirerek batarya kanatları arasından çeker. Havanın ısısı bakır boru ve alüminyum kanat üzerinden suya geçer veya sudan havaya aktarılır. Şartlandırılmış hava üfleme menfezinden mahale geri döner.
Soğutma modunda bu döngüye altıncı bir adım eklenir. Batarya yüzey sıcaklığı, mahal havasının çiy noktasının altına indiğinde havadaki nem kanatlar üzerinde yoğuşur. Oluşan su damlacıkları kanat aralarından süzülüp drenaj tavasında toplanır ve tahliye hattıyla uzaklaştırılır. Bu gizli ısı transferi, ünitenin toplam kapasitesinin yüzde 20 ila yüzde 30'unu oluşturur. Isıtma modunda yoğuşma yoktur, dolayısıyla drenaj hattı kuru kalır.
Fan coil ünitesinin bölümleri nelerdir?
Bir fan coil ünitesi altı ana bölümden oluşur: batarya, fan ve motor grubu, hava filtresi, drenaj tavası, gövde-izolasyon ve kontrol kartı. Bunlara dışarıdan eklenen motorlu vana, oda termostatı ve esnek bağlantı elemanları eşlik eder. Her bölümün seçimi cihazın nihai kapasitesini, sesini ve bakım maliyetini doğrudan değiştirir.
- Batarya: bakır boru üzerine mekanik geçmeli alüminyum kanat, sıra sayısı 2 ila 4, kanat aralığı 1,8 ila 2,5 mm
- Fan grubu: çift emişli santrifüj çark, kademeli asenkron veya elektronik komütasyonlu motor
- Filtre: yıkanabilir sentetik veya kaset tipi, ISO Coarse sınıfı
- Drenaj tavası: paslanmaz veya kompozit, dışı yoğuşma yalıtımlı, eğimli tabanlı
- Gövde: galvaniz sac, iç yüzeyde 8 ila 25 mm akustik ve termal yalıtım
- Kontrol: kademe rölesi veya 0-10 V çıkışlı kart, vana ve termostat arayüzü
Gövde yalıtımı çoğu şartnamede gözden kaçar ancak iki işi birden yapar. Termal olarak tavan arasındaki sıcak havanın soğutulmuş üfleme havasını ısıtmasını engeller, akustik olarak fan gürültüsünün sac yüzeyden yayılmasını 3 ila 5 dB(A) azaltır. Yalıtımsız gövdeli ucuz ünitelerde soğutma sezonunda sac dış yüzeyinde terleme görülmesi bu yüzdendir.
Batarya nedir, iki borulu ve dört borulu sistem farkı nedir?
Batarya, suyun içinden geçtiği boru demeti ile havanın temas ettiği kanat paketinden oluşan ısı değiştirici bölümdür. Boru çapı genelde 3/8 inç veya 1/2 inçtir, kanatlar boruya mekanik genleştirmeyle sıkıca oturtulur. Isı transferi kalitesini belirleyen üç değişken sıra sayısı, kanat sıklığı ve yüzey temizliğidir. Sıra sayısı arttıkça kapasite artar ama hava tarafı basınç kaybı ve dolayısıyla fan gücü de artar.
İki borulu fan coil sisteminde üniteye tek bir gidiş ve tek bir dönüş hattı gelir. Aynı borudan sezona göre ya sıcak ya soğuk su dolaşır. Geçiş merkezden yapılır; bina bir bütün olarak ısıtma veya soğutma modundadır. Dört borulu fan coil sisteminde ise ünite içinde iki ayrı batarya bulunur ve bunlara ayrı ayrı sıcak su ile soğuk su hatları çekilir. Bu sayede aynı anda kuzey cephede ısıtma, güney cephede soğutma yapılabilir.
| Kriter | İki borulu | Dört borulu |
|---|---|---|
| Hat sayısı | 2 (gidiş-dönüş) | 4 (2 gidiş, 2 dönüş) |
| Batarya | Tek batarya | Ana batarya + ısıtma bataryası |
| Eşzamanlı ısıtma-soğutma | Yok | Var |
| Şaft ve tavan yükü | Düşük | Yaklaşık iki kat |
| İlk yatırım | Referans | Yüzde 35 ila 55 daha yüksek |
| Tipik kullanım | Konut, küçük ofis | Otel, hastane, cam cepheli plaza |
Karar kriteri basittir: binada aynı gün içinde farklı zonlarda zıt talep oluşuyorsa dört borulu sistem zorunludur. Cam cepheli bir ofiste nisan ayında güneydeki mahal 21 °C'de soğutma isterken kuzeydeki mahal ısıtma isteyebilir. İki borulu sistemde bu iki talepten biri karşılıksız kalır ve kullanıcı pencere açar. Konut projelerinde ise iki borulu sistem, ilave şaft ve tavan boşluğu maliyetini haklı çıkarmadığı için standarttır.
Fan ve motor: kademeli asenkron mu, elektronik komütasyonlu mu?
Fan coil fanı, düşük basınç farkında yüksek hava debisi üreten çift emişli santrifüj tiptedir. Klasik çözümde tek fazlı asenkron motor sargı uçlarından üç kademe verir; motor sabit devirde çalışır ve kademe değişimi gerilim bölmesiyle yapılır. Elektronik komütasyonlu motorlarda ise devir 0-10 V sinyaliyle sürekli değiştirilir ve motor verimi yüzde 30'lardan yüzde 70'in üzerine çıkar.
Fark, elektrik faturasında somut şekilde görünür. 600 m³/h hava debisinde asenkron motorlu bir ünite 62 W çekerken, aynı debideki elektronik komütasyonlu ünite 26 W civarında kalır. Yılda 2.500 saat çalışan 100 üniteli bir ofis katında bu, 9.000 kWh'nin üzerinde yıllık tasarruf demektir. Üstelik sürekli devir ayarı sayesinde ünite kademe atlarken oluşan ani ses sıçraması ortadan kalkar; konfor şikâyetleri belirgin biçimde azalır.
Fan seçiminde ikinci kritik nokta harici statik basınçtır. Kaset ve duvar tipi üniteler serbest üflemeye yakın çalışır, kanal tipi üniteler ise menfeze kadar 30 ila 250 Pa arasında basınç üretmek zorundadır. Aynı kapasiteli iki üründen kanal tipi olanın fan gücü iki ila üç kat yüksektir. Kanal ve fan çözümleri için /urunler/havalandirma/fan-sistemleri kategorisine bakılabilir.
Filtre, drenaj tavası ve yoğuşma tahliyesi nasıl çalışır?
Filtre, bataryayı tozdan koruyan ve mahal havasının kaba partiküllerini tutan yıkanabilir elemandır. Fan coil filtresi yüksek verimli bir hava filtresi değildir; görevi kanat aralarının tıkanmasını geciktirmektir. Tıkanan filtre hava debisini düşürür, düşen debi hem kapasiteyi hem de batarya yüzey sıcaklığını değiştirir. Kirli filtreyle çalışan bir ünitede kapasite kaybı yüzde 15 ila yüzde 25 aralığına kadar çıkar.
Drenaj tavası, soğutma modunda kanatlardan süzülen yoğuşma suyunu toplayan eğimli hazneden ibarettir. Tavanın kendisi kadar tahliye hattının kurulumu da önemlidir. Hat, tava çıkışından itibaren metrede en az 1 cm eğimle inmeli, fanın emiş tarafındaki negatif basıncın suyu geri emmesini önlemek için sifon yapılmalıdır. Sifon derinliği, ünitenin ürettiği negatif basıncın su sütunu karşılığından büyük seçilir; pratikte 50 Pa negatif basınç için yaklaşık 5 mm su sütunu marjı hesaplanır ve sahada 40 ila 60 mm sifon kullanılır.
- Tahliye hattı çapı: tek ünitede 20 ila 25 mm, kolon toplamada 32 ila 50 mm
- Eğim: minimum yüzde 1, tercihen yüzde 2
- Sifon: her ünitede ayrı, kolon üzerinde ortak sifon yasak
- Yoğuşma pompası: tava kotu tahliye kotundan düşükse, 1 ila 6 m basma yüksekliği
- Taşma emniyeti: şamandıralı seviye şalteri vana kapatma sinyaline bağlanır
Yoğuşma tahliyesinin yanlış kurulması, fan coil kaynaklı hasarların açık ara birinci nedenidir. Alçıpan tavanda leke, parke kabarması ve elektrik panosuna su sızması vakalarının neredeyse tamamı ya sifonsuz hat ya da eğimi ters kaçmış tahliye borusundan çıkar. Şamandıralı seviye şalteri 40 ila 60 TL'lik bir parçadır ve tavan tadilatının maliyetiyle kıyas kabul etmez.
Fan coil klima farkı nedir? Karşılaştırma tablosu
Fan coil klima farkı, enerjinin mahale hangi akışkanla taşındığında düğümlenir. Split klimada bakır hatla mahale soğutucu akışkan gider ve ısı transferi doğrudan iç ünitedeki evaporatörde olur. Fan coilde ise mahale su gider; soğutucu akışkan çevrimi bina dışındaki soğutma grubunun içinde kapalı kalır. Bu tek fark, tesisatın mimarisinden bakım rejimine kadar her şeyi değiştirir.
| Kriter | Fan coil | Split klima |
|---|---|---|
| Taşıyıcı akışkan | Su veya su-glikol | Soğutucu akışkan |
| Enerji üretimi | Merkezi grup veya kazan | Her cihazda ayrı kompresör |
| Mahal ile kaynak arası mesafe | Pratikte sınırsız, pompa ile aşılır | Genelde 15 ila 50 m ile sınırlı |
| Bir kaynaktan beslenen mahal | Onlarca, yüzlerce | Bir veya çok bölmeli üründe birkaç |
| Mahalde gaz hattı | Yok | Var, kaçak riski taşır |
| Isıtma kaynağı esnekliği | Kazan, ısı pompası, bölge ısıtma | Sadece cihazın kendi çevrimi |
| Mahalde bakım | Filtre, tava, vana | Gaz basıncı, kompresör, dış ünite |
| Ölçüm ve paylaşım | Kalorimetre ile kolay | Elektrik sayacı gerekir |
| Tipik ünite sesi | 28 ila 48 dB(A) | 20 ila 45 dB(A) |
Tablodaki mesafe satırı, büyük projelerde belirleyici olandır. Split sistemde iç ve dış ünite arası bakır hattın uzunluğu ve kot farkı üretici kataloğuyla sınırlıdır; 40 katlı bir kulede bu sınır mimariyi kilitler. Su tarafında ise kolon boyu bir pompa problemi hâline gelir ve /urunler/pompa-sistemleri/sirkulasyon-pompalari çözümüyle aşılır. Bir başka pratik fark, mahalde soğutucu akışkan bulunmamasıdır: hastane, veri merkezi ve yangın yükü hassas mahallerde bu, şartname zorunluluğudur.
Fan coil mi klima mı daha ekonomik? İşletme karşılaştırması
Fan coil mi klima mı daha ekonomik sorusunun cevabı ünite sayısına bağlıdır. Tek bir daire ya da tek bir dükkân için split klima hem ilk yatırım hem işletme açısından üstündür, çünkü fan coil çözümü ayrıca soğutma grubu, kolon tesisatı, pompa ve genleşme donanımı ister. Ünite sayısı 20'yi geçtiğinde tablo tersine döner: merkezi grubun tam yükteki verimi, aynı toplam kapasitedeki onlarca küçük kompresörün verimini geçer.
Sayısal bir çerçeve kurmak gerekirse: 300 kW toplam soğutma yükü, çok sayıda küçük split cihazla karşılandığında mevsimsel verim katsayısı tipik olarak 4,0 ila 5,0 bandındadır. Aynı yük, su soğutmalı bir merkezi grup ile karşılandığında 5,5 ila 7,0 bandına çıkar. Aradaki fark, pompa ve fan enerjisi düşüldükten sonra bile yüzde 10 ila 20 aralığında net işletme avantajı üretir. Ancak bu avantaj, kısmi yükte grubun kademelenebilmesine ve su rejiminin korunmasına bağlıdır.
Fan coil tipleri nelerdir, hangi mahalde hangisi kullanılır?
Fan coil tipleri montaj biçimine göre beş ana grupta toplanır: kaset tipi, gizli tavan tipi, duvar tipi, döşeme tipi ve yüksek basınçlı kanal tipi. Seçim, mahallin tavan tipine, üfleme geometrisine ve gerekli harici statik basınca göre yapılır. Aynı kapasitede beş tipin fan gücü ve ses seviyesi birbirinden belirgin farklıdır.
Kaset tipi fan coil, asma tavan içine gömülen ve dört yöne üfleyen üniteler için standart çözümdür. 600x600 mm modüler tavan kasetine oturan tipleri ofislerde, 840x840 mm gövdeli daha büyük kapasiteliler mağaza ve lobide kullanılır. Avantajı simetrik hava dağılımı ve düşük atış hızıdır; dezavantajı 250 ila 320 mm tavan boşluğu istemesi ve filtre bakımının tavan altından yapılmasıdır.
| Tip | Kapasite bandı (kW) | Harici statik basınç (Pa) | Tipik ses (dB(A)) | Uygun mahal |
|---|---|---|---|---|
| Kaset | 1,5 ila 14 | 0 ila 30 | 32 ila 48 | Ofis, mağaza, lobi |
| Gizli tavan | 1,0 ila 10 | 20 ila 60 | 28 ila 44 | Otel odası, koridor |
| Duvar | 1,5 ila 6 | 0 | 30 ila 46 | Konut, küçük ofis |
| Döşeme | 1,0 ila 8 | 0 ila 20 | 30 ila 45 | Cam cephe önü, okul |
| Kanal tipi | 3 ila 30 | 80 ila 250 | 38 ila 55 | Salon, restoran, çok odalı süit |
Yüksek basınçlı kanal tipi fan coil, tek üniteden birden çok mahali beslemek gerektiğinde kullanılır. Bir otel süitinde salon ve iki yatak odasını tek üniteyle beslemek mümkündür, ancak bu durumda kanal dengeleme damperleri ve ayrı üfleme menfezleri şarttır. Kanal tipi seçilirken ünite kataloğundaki kapasite değerinin hangi harici basınçta verildiği mutlaka kontrol edilmelidir; 100 Pa'da ölçülmüş bir kapasite, sahadaki 180 Pa'lık kanal direncinde geçerli değildir.
Döşeme tipi üniteler cam cephenin hemen önüne, pencere altına yerleştirilir. Amaç, kışın soğuk cam yüzeyinden inen hava akımını üfleme perdesiyle kesmektir. Cephesi tamamen cam olan binalarda tavan tipi bir ünite aynı konforu sağlayamaz; kullanıcı ayak hizasında soğukluk hisseder. Bu, konfor şikâyetlerinin sık görülen ama teşhisi zor nedenlerinden biridir.
Fan coil suyu kaç derece olmalı? Su rejimi ve kapasite ilişkisi
Fan coil suyu kaç derece olmalı sorusunun standart cevabı soğutmada 7/12 °C, ısıtmada 45/40 °C rejimidir. Yani soğutmada üniteye 7 °C su girer, 12 °C çıkar; ısıtmada 45 °C girer, 40 °C çıkar. Her iki durumda da su tarafı sıcaklık farkı 5 K'dir ve üreticinin katalog kapasitesi bu rejime göre verilir. Rejim değişirse kapasite de değişir.
Soğutmada 7 °C alt sınır keyfi değildir. Batarya yüzey sıcaklığının mahal havasının çiy noktasının altına inmesi, nem alma için zorunludur. 26 °C ve yüzde 50 bağıl nemdeki bir mahalde çiy noktası yaklaşık 14,8 °C'dir; 7/12 rejimi ortalama batarya yüzeyini 11 ila 13 °C bandında tutarak yoğuşmayı garanti eder. 10/15 gibi bir rejime çıkıldığında ünite hâlâ soğutur ama nem alma kapasitesi ciddi biçimde düşer, mahal serin ama boğucu hissedilir.
| Rejim | Mod | Su tarafı fark | Katalog kapasitesine göre | Not |
|---|---|---|---|---|
| 7/12 °C | Soğutma | 5 K | Yüzde 100 | Standart tasarım noktası |
| 7/14 °C | Soğutma | 7 K | Yüzde 96 ila 98 | Debi düşer, pompa küçülür |
| 10/15 °C | Soğutma | 5 K | Yüzde 68 ila 75 | Nem alma zayıflar |
| 45/40 °C | Isıtma | 5 K | Yüzde 100 | Standart tasarım noktası |
| 50/40 °C | Isıtma | 10 K | Yüzde 108 ila 112 | Debi yarıya iner |
| 40/35 °C | Isıtma | 5 K | Yüzde 72 ila 78 | Isı pompası uyumlu, ünite büyütülür |
Isı pompalı projelerde tablonun son satırı belirleyicidir. Hava kaynaklı bir ısı pompası 45 °C yerine 40 °C su ürettiğinde kendi verimi yüzde 10 ila 15 artar, ancak fan coil kapasitesi yüzde 25 civarında düşer. Doğru karar, üniteyi bir kapasite kademesi büyük seçip düşük rejimin verim avantajını korumaktır. Kaynak tarafı seçenekleri /urunler/isi-pompalari/hava-kaynakli sayfasında değerlendirilebilir.
Örnek 1: Su debisi hesabı, Q = P × 0,86 / ΔT
Su debisi hesabı, fan coil devresinin boru çapını, vana ölçüsünü ve pompa seçimini belirleyen ilk adımdır. Formül Q = P × 0,86 / ΔT şeklindedir; burada Q metreküp bölü saat cinsinden debi, P kilovat cinsinden kapasite, ΔT ise Kelvin cinsinden su tarafı sıcaklık farkıdır. 0,86 katsayısı suyun özgül ısısından türetilmiş pratik sabittir. Detaylı kapasite ve yük hesabı için /blog/fan-coil-kapasite-hesabi yazısına bakılmalıdır.
Soğutma tarafı için kaset tipi bir üniteyi ele alalım. Ünite kapasitesi 4,5 kW, rejim 7/12 °C, dolayısıyla ΔT = 5 K.
- Formül: Q = P × 0,86 / ΔT
- Değerler: Q = 4,5 × 0,86 / 5
- Ara sonuç: Q = 3,87 / 5
- Sonuç: Q = 0,774 m³/h, yani 774 l/h
Aynı ünitenin ısıtma bataryası 5,2 kW, rejim 45/40 °C ve ΔT yine 5 K olsun. Q = 5,2 × 0,86 / 5 = 0,894 m³/h çıkar, yani 894 l/h. İki değerin büyüğü hat çapını belirler. 894 l/h'lik debi için 1/2 inç bakır veya çelik branşman uygundur; bu çapta akış hızı yaklaşık 0,8 m/s olur ve erozyon sınırı olan 1,2 m/s'nin altında kalır.
Yorum kısmı en az hesap kadar önemlidir. 774 l/h ile 894 l/h arasındaki fark yüzde 15'tir ve iki borulu bir sistemde tek vana bu iki rejime birden hizmet eder. Vana, büyük debiye göre değil, otorite kaybı yaratmayacak biçimde her iki debiyi de kontrol edebilecek akış katsayısına göre seçilir. Şartname yalnızca soğutma debisini verirse ısıtma sezonunda vana sürekli kısık çalışır ve gürültü üretir.
Örnek 2: Fan kademesine göre kapasite ve güç değişimi
Fan coil fan kademesi kapasiteyi nasıl etkiler sorusu, sahada en çok yanlış bilinen konudur. Kapasite hava debisiyle doğru orantılı değildir; ısı transferi katsayısı hava hızının yaklaşık 0,5 ila 0,6 üssüyle değiştiği için debi yarıya indiğinde kapasite yarıya inmez, yaklaşık üçte bir azalır. Buna karşılık fan gücü debinin küpüyle değiştiği için çok daha hızlı düşer.
Kataloğunda yüksek kademede 4,50 kW ve 680 m³/h veren bir üniteyi inceleyelim. Rejim 7/12 °C, mahal havası 27 °C kuru termometre.
| Kademe | Hava debisi (m³/h) | Kapasite (kW) | Kapasiteye etkisi | Fan gücü (W) | Ses (dB(A)) |
|---|---|---|---|---|---|
| Yüksek | 680 | 4,50 | Referans | 62 | 45 |
| Orta | 520 | 3,82 | Yüzde 15 düşüş | 38 | 38 |
| Düşük | 380 | 3,02 | Yüzde 33 düşüş | 22 | 32 |
Hesabın mantığı şudur: orta kademede debi oranı 520/680 = 0,765'tir. Kapasite oranı yaklaşık 0,765 üzeri 0,55 = 0,865 çıkar, yani 4,50 × 0,865 = 3,89 kW. Katalog değeri 3,82 kW ile bu tahmin yüzde 2 içinde örtüşür. Fan gücü tarafında ise oran 0,765 üzeri 3 = 0,448 olur; 62 × 0,448 = 27,8 W. Gerçek değer 38 W'tır çünkü motor verimi düşük devirde azalır ve kademeli motorda kayıplar orantılı düşmez. Elektronik komütasyonlu motorda bu sapma çok daha küçüktür.
Sonucun pratik anlamı nettir: düşük kademede çalışan bir ünite kapasitesinin yüzde 67'sini verirken elektriğinin yalnızca yüzde 35'ini harcar. Bu yüzden doğru tasarım, üniteyi tepe yükte orta kademede yetecek şekilde bir beden büyük seçmek ve yılın büyük bölümünü düşük kademede sessiz ve verimli geçirmektir. Yüksek kademe, yalnızca devreye alma ve aşırı yük anları için yedekte tutulur.
Fan coil sesi nasıl azaltılır? Kademe ve dB(A) ilişkisi
Fan coil sesi nasıl azaltılır sorusunun ilk cevabı kademe düşürmektir, çünkü ses gücü seviyesi devir sayısının logaritmasıyla artar. Devir yüzde 25 düşürüldüğünde ses seviyesi tipik olarak 6 ila 8 dB(A) azalır; bu, insan kulağının "yarı yarıya sessiz" olarak algıladığı farktır. Kademe düşürmenin bedeli, yukarıdaki örnekte görüldüğü gibi kapasitede yüzde 15 ila 33 kayıptır.
Ses üç ayrı yoldan mahale ulaşır. Birincisi fan çarkının ürettiği ve kanal ya da menfezden yayılan hava kaynaklı sestir. İkincisi gövdeden ve asma tavan plakasından yayılan yapı kaynaklı sestir. Üçüncüsü su tarafındaki akış sesidir; kısık vanadan geçen suyun kavitasyona yakın bölgede ürettiği ıslık, gece sessizliğinde en rahatsız edici olandır. Üç kaynak farklı önlemler ister.
- Fan kademesini bir basamak düşür, ünite kapasitesini bir beden büyüt
- Menfez yüz hızını 2,0 m/s altında tut, 2,5 m/s üzerinde ıslık başlar
- Üniteyi asma tavana titreşim takozu veya sarkıtlı askı ile bağla, sac plakaya doğrudan vidalama
- Su bağlantılarında esnek bağlantı kullan, seçenekler /urunler/tesisat-ekipmanlari/flex-baglantilar sayfasındadır
- Vana basınç farkını 30 kPa altında tut, üstüne çıkıyorsa hattı dengele
- Filtreyi temiz tut, tıkalı filtre fan basıncını ve dolayısıyla sesi yükseltir
Fan coil vanası nasıl seçilir? İki yollu ve üç yollu karşılaştırması
Fan coil vanası nasıl seçilir sorusu iki karardan oluşur: vana tipi ve akış katsayısı. İki yollu vana bataryaya giden akışı doğrudan kısar; kapandığında o üniteden su geçmez ve sistem toplam debisi azalır. Üç yollu vana ise suyu bataryaya vermek yerine baypas kolundan dönüşe aktarır; kapansa bile kolon üzerindeki debi sabit kalır. Bu fark, pompanın nasıl çalışacağını belirler.
Modern tasarımda kural, değişken debili sistemde iki yollu vana, sabit debili sistemde üç yollu vanadır. İki yollu vana ile elektronik sirkülasyon pompası birlikte kullanıldığında, yük düştükçe pompa devri düşer ve pompa enerjisi kabaca debinin küpüyle azalır. Üç yollu vanada bu tasarruf imkânsızdır çünkü tesisat her koşulda tam debide döner. Buna karşılık üç yollu vana, kazan veya grup minimum debi istiyorsa ve baypas kolu yoksa güvenli tarafta kalır.
| Kriter | İki yollu vana | Üç yollu vana |
|---|---|---|
| Kolon debisine etkisi | Yük düştükçe azalır | Sabit kalır |
| Pompa tasarrufu | Yüksek, değişken devirle birlikte | Yok |
| Kaynak minimum debi riski | Var, baypas veya tampon gerekir | Yok |
| Bağlantı ve montaj | Basit | Ek koleksiyon, daha fazla ek yeri |
| Denge ayarı | Basınç bağımsız tip ile kolay | Manuel dengeleme şart |
| Tipik kullanım | Yeni projeler, değişken debi | Eski tesisat, sabit debili grup |
Akış katsayısı seçiminde vana otoritesi belirleyicidir. Vana otoritesi, vananın tam açık haldeki basınç kaybının, o vananın ait olduğu devrenin toplam basınç kaybına oranıdır ve 0,3 ila 0,5 aralığında olmalıdır. Otorite 0,2'nin altına düştüğünde vana neredeyse aç-kapa gibi davranır, kontrol kararsızlaşır ve mahal sıcaklığı ayar değeri etrafında salınır. Basınç bağımsız kontrol vanaları bu problemi yapısal olarak çözer ve dengeleme işini ortadan kaldırır. Ürün seçenekleri /urunler/vana-sistemleri/motorlu-vanalar ve /urunler/vana-sistemleri/kontrol-vanalari sayfalarındadır.
Motorlu vana tipleri ve kontrol mantığı nasıl kurulur?
Motorlu vana, oda termostatından gelen sinyali su akışına çeviren aktüatör ile gövdeden oluşan elemandır. Fan coil uygulamalarında üç tip yaygındır. Termik aktüatörlü tip, mumlu bir eleman ısınarak 2 ila 4 dakikada açılır; ucuzdur, sessizdir, aç-kapa çalışır. Motorlu aç-kapa tip 15 ila 30 saniyede konum alır. Modülasyonlu tip 0-10 V ile ara konumlarda durur ve kısmi yükte en iyi konforu verir.
Kontrol mantığında en sık yapılan yanlış, vana ile fanı aynı anda çalıştırmaktır. Doğru sıralama şudur: termostat talep verir, vana açma sinyali alır, aktüatör tam açık konuma ulaşır ve ancak sonra fan devreye girer. Aksi hâlde soğuk batarya üzerinden geçen ilk hava, ısıtma sezonunda mahale soğuk üfler ve kullanıcı cihazı kapatır. Termik aktüatörlerde bu gecikme 2 ila 4 dakika olduğu için kontrol kartında "vana açık geri bildirimi" veya sabit gecikme ayarı bulunmalıdır.
- Aç-kapa kontrol: histerezis 0,5 ila 1,0 K, saatte en fazla 6 çevrim
- Modülasyonlu kontrol: oransal bant 2 K, integral süresi 300 ila 600 s
- Soğutma-ısıtma geçişi: iki borulu sistemde boru üstü sıcaklık sensörü ile otomatik
- Yaz-kış kilidi: ısıtma modunda soğuk su gelirse fan çalışmamalı
- Pencere kontağı: açık pencerede vana kapanır, otel ve okulda zorunludur
Fan coil devresinde pompa, denge ve genleşme nasıl kurgulanır?
Fan coil devresi, terminal ünitelerin toplam debisini karşılayan bir pompa, kolon dengeleme elemanları ve kapalı devre genleşme donanımından oluşur. Pompa seçimi toplam debi ile en kritik devrenin toplam basınç kaybına göre yapılır; en kritik devre genelde en uzak veya en yüksek kottaki ünitedir. Boru sürtünmesi, batarya kaybı, vana kaybı ve filtre kaybı ayrı ayrı toplanır.
Tipik bir kat dağıtımında paylar şöyledir: batarya 15 ila 30 kPa, kontrol vanası 10 ila 30 kPa, boru ve fittings 20 ila 60 kPa, pislik tutucu 3 ila 8 kPa. Toplam basma yüksekliği 8 ila 14 mSS bandında çıkar. Debi tarafında ise ünitelerin toplam debisine eşzamanlılık katsayısı uygulanır; ofis binalarında 0,80 ila 0,90, otelde 0,65 ila 0,80 tipiktir. Bu katsayı uygulanmazsa pompa gereğinden büyük seçilir, kısmi yükte verimsiz noktada çalışır ve gürültü yapar.
Genleşme tarafında kural, soğuk su devresinde de genleşme tankının zorunlu olduğudur. Soğutma devresi 7 °C'de çalışsa bile durduğunda 25 ila 30 °C'ye yükselir ve su hacmi genişler. Tank hacmi ve ön basınç seçimi ihmal edilirse emniyet ventili boşalır, sistem hava yapar ve fan coil bataryalarında hava kilidi oluşur. Kapalı devre donanımı /urunler/isitma-sistemleri/genlesme-tanki sayfasında incelenebilir.
Fan coil neden su damlatıyor? Yoğuşma arızalarının teşhisi
Fan coil neden su damlatıyor sorusunun cevabı dört başlıkta toplanır: tıkalı drenaj hattı, ters eğim, sifonsuz bağlantı ve yalıtımsız boru. Damlama noktasının nerede olduğu teşhisin yarısıdır. Su ünitenin altından geliyorsa tava taşıyordur; boru boyunca farklı noktalardan damlıyorsa yalıtım eksiktir; sadece cihaz çalışırken damlıyor ve durunca kesiliyorsa sifon problemi vardır.
Drenaj tıkanmasının fiziksel nedeni biyolojik kirlenmedir. Tavada sürekli nem ve 10 ila 20 °C sıcaklık bulunduğu için biyofilm oluşur, toz ve elyafla birleşerek tahliye ağzını kapatır. Bu süreç ortalama 12 ila 24 ayda tıkanma üretir. Önlemi tavaya erişimi kolay bırakmak, sezon başında tavayı temizlemek ve tahliye hattına temizleme tapası koymaktır.
| Belirti | Olası neden | Doğrulama | Çözüm |
|---|---|---|---|
| Tava taşıyor, cihaz altından damlıyor | Tahliye tıkalı | Tavaya su dök, akmıyorsa tıkalı | Hattı temizle, tapa ekle |
| Cihaz çalışırken damlıyor, durunca kesiliyor | Sifon yok veya sığ | Fanı durdur, akış başlarsa sifon eksik | 40 ila 60 mm sifon yap |
| Boru boyunca terleme | Yalıtım eksik veya ezik | Yüzeye el sür, ıslaklık kontrol et | 9 ila 13 mm kapalı gözenekli yalıtım |
| Yalnızca yüksek nemde damlıyor | Tava kapasitesi yetersiz, hava hızı fazla | Kademeyi düşür, damla tut | Kademeyi kalıcı düşür veya damla ayırıcı ekle |
| Isıtma sezonunda damlıyor | Yaz-kış geçişi yanlış, soğuk su geliyor | Boru sıcaklığını ölç | Geçiş kontrolünü düzelt |
Fan coil filtresi ne sıklıkta temizlenir? Bakım programı
Fan coil filtresi ne sıklıkta temizlenir sorusunun cevabı mahal tozluluğuna bağlıdır: ofiste 3 ayda bir, konutta 2 ayda bir, restoran ve üretim ortamında ayda bir. Yıkanabilir sentetik filtreler ılık su ve nötr deterjanla temizlenir, tamamen kurumadan yerine takılmaz. Filtre elyafı 8 ila 12 yıkamadan sonra gözeneğini kaybeder ve değiştirilmesi gerekir.
Batarya temizliği ayrı bir işlemdir ve filtre bakımının yerini tutmaz. Kanat aralarına giren ince toz, alkali köpük temizleyici ve düşük basınçlı su ile hava akış yönünün tersine yıkanarak alınır. Yüksek basınçlı yıkama kanatları yatırır ve kalıcı kapasite kaybı yapar. Yatırılmış kanatlar kanat tarağıyla düzeltilebilir ancak sonuç asla ilk günkü kadar iyi olmaz.
- Aylık: filtre gözle kontrol, drenaj tavası su akışı testi
- Üç aylık: filtre yıkama, tava ve tahliye ağzı temizliği, vana hareket testi
- Altı aylık: fan çarkı toz kontrolü, motor rulman sesi dinlemesi, kondens hattı sifon kontrolü
- Yıllık: batarya köpüklü yıkama, elektrik bağlantı sıkma, termostat kalibrasyonu
- İki yıllık: esnek bağlantı ve titreşim takozu kontrolü, drenaj pompası şamandıra testi
Sık yapılan 5 hata
Fan coil projelerinde tekrar eden hatalar, cihaz kalitesinden bağımsız olarak konfor ve enerji kaybı üretir. Aşağıdaki beş hata, devreye alma raporlarında en sık karşılaşılanlardır ve hepsi tasarım aşamasında sıfır maliyetle önlenebilir.
- Kapasiteyi yüksek kademeye göre seçmek: ünite tepe yükte tam devirde çalışır, mahal sürekli gürültülü olur ve kısmi yükte kontrol kararsızlaşır. Doğrusu orta kademede yükü karşılayacak beden seçmektir.
- Katalog kapasitesini su rejimini kontrol etmeden kullanmak: 45/40 rejimine göre yazılmış bir kapasiteyi 40/35 ile besleyen tesisatta yüzde 25'e varan kayıp oluşur ve kış ortasında fark edilir.
- Drenaj hattını sifonsuz bağlamak: fanın negatif basıncı suyu geri emer, tava taşar ve tavan hasarı ortaya çıkar. Her ünitede ayrı sifon zorunludur.
- Üç yollu vanayı alışkanlıktan seçmek: değişken debili yeni tesisatta üç yollu vana pompa tasarrufunu tamamen ortadan kaldırır, yıllık elektrik faturasına kalıcı yük bindirir.
- Devreye almadan sistemi yıkamamak: montaj artığı ve kaynak curufu bataryaya girer, kanat arası tıkanır ve birkaç sezon içinde geri dönüşsüz kapasite kaybı oluşur.
Devreye alma kontrol listesi
Devreye alma, cihazın çalıştığını görmek değil tasarım değerlerini ölçerek doğrulamaktır. Aşağıdaki liste tek bir üniteyi teslim edilebilir hâle getirir; kat veya blok teslimlerinde her ünite için ayrı ayrı doldurulur ve imzalanır.
- Sistem yıkandı, pislik tutucu süzgeci temizlendi ve yerine takıldı
- Devre havası alındı, batarya üst noktasından hava purjörü ile boşaltma yapıldı
- Gidiş ve dönüş su sıcaklıkları ölçüldü, fark 5 K'ye yakın çıktı
- Debi dengeleme vanasından ölçüldü, hesaplanan değere yüzde 10 içinde ayarlandı
- Motorlu vana tam açık ve tam kapalı konumda test edildi, geri bildirim doğrulandı
- Üç fan kademesinde hava debisi anemometre ile ölçüldü, katalog değeriyle karşılaştırıldı
- Ses seviyesi mahal ortasında 1,5 m yükseklikte dB(A) olarak ölçüldü ve kayda geçti
- Drenaj tavasına 1 litre su döküldü, tahliyenin sorunsuz aktığı görüldü
- Sifon derinliği ölçüldü, fan çalışırken geri emiş olmadığı doğrulandı
- Termostat ayar değeri değiştirilerek vana ve fan sıralaması gözlendi
- Yaz-kış geçiş mantığı test edildi, ters modda fanın çalışmadığı doğrulandı
- Elektrik bağlantı klemensleri sıkıldı, çekilen akım ampermetre ile kayıt altına alındı
Sık Sorulan Sorular
Fan coil ile klima aynı şey mi?
Aynı şey değildir. Klimada mahale soğutucu akışkan gelir ve ısı transferi cihazın kendi çevriminde olur; fan coilde mahale su gelir, soğutucu akışkan çevrimi bina dışındaki merkezi grupta kapalı kalır. Fan coilin kompresörü yoktur, dolayısıyla tek başına ısı üretemez veya soğutamaz. Bu ayrımı bilmeden yapılan seçimlerde ya gereksiz merkezi tesisat ya da yetersiz kapasite ortaya çıkar.
Fan coil nedir ne işe yarar, kısaca nasıl anlatılır?
Fan coil, merkezi üretilen sıcak veya soğuk suyu mahal havasına aktaran terminal cihazdır. İşlevi, bir binanın tek noktadan üretilen ısıtma ve soğutma enerjisini oda bazında kontrol edilebilir hâle getirmektir. Fan kademesi ve vana kontrolü sayesinde her mahal kendi sıcaklığını ayarlar, buna karşın enerji tek merkezden ve yüksek verimle üretilir.
İki borulu sistemde aynı anda ısıtma ve soğutma yapılabilir mi?
Yapılamaz. İki borulu sistemde tek bir batarya ve tek bir su hattı vardır; hat içindeki su ya sıcaktır ya soğuktur. Zıt talepler aynı anda karşılanamaz, geçiş merkezden yapılır. Cephe farkı nedeniyle eşzamanlı ihtiyaç doğuyorsa dört borulu sistem veya cephe bazlı zonlama tasarlanmalıdır.
Fan coil ünitesi kaç yıl kullanılır?
Doğru bakımla 15 ila 20 yıl kullanılır. Ömrü belirleyen üç eleman fan motoru rulmanı, batarya kanat bütünlüğü ve drenaj tavasıdır. Filtresi düzenli temizlenen ve suyu şartlandırılmış bir ünitede batarya 20 yılı aşar; ihmal edilen tesisatta kanat korozyonu ve tıkanma nedeniyle bu süre 8 ila 10 yıla düşer.
Fan coil ısıtmada radyatörün yerini tutar mı?
Tutar, ancak konfor karakteri farklıdır. Fan coil zorlanmış konveksiyonla çalıştığı için mahali radyatörden çok daha hızlı ısıtır, buna karşılık cihaz durduğunda ısıtma da anında kesilir. Radyatörün kütlesel ısı depolama etkisi yoktur. Cam cepheli mahallerde döşeme tipi seçilmezse ayak hizasında soğukluk hissi kalabilir.
Fan coil bataryası neden hava yapar?
Kapalı devrede biriken hava, sistemin en yüksek noktasında ve düşük hızlı bölgelerde toplanır; fan coil bataryası çoğu projede tam bu tanıma uyar. Hava kilidi oluşan bataryanın bir bölümünden su geçmez, kapasite yarıya kadar düşer. Çözüm, her ünitede otomatik veya manuel purjör bulundurmak ve dolum suyunu havası alınmış olarak vermektir.
Fan coil odada nem alır mı?
Soğutma modunda alır. Batarya yüzeyi mahal havasının çiy noktasının altına indiğinde nem kanatlarda yoğuşur ve drenajla uzaklaştırılır. Toplam kapasitenin yüzde 20 ila 30'u bu gizli ısı transferidir. Isıtma modunda yoğuşma olmaz, aksine bağıl nem düşer; kuru hava şikâyeti olan mahallerde ayrı nemlendirme gerekebilir.
Kaset tipi mi gizli tavan tipi mi seçilmeli?
Asma tavan tamamen kapalıysa ve simetrik hava dağılımı isteniyorsa kaset tipi seçilir. Menfez konumu mimari nedenlerle ünitenin üstünde olamıyorsa veya birden çok noktadan üfleme gerekiyorsa gizli tavan tipi doğru olandır. Gizli tavan tipi ayrıca daha sessiz olma eğilimindedir çünkü ünite ile mahal arasında kanal ve menfez kaybı vardır.
Fan coil için hangi pompa seçilir?
Kapalı devre ısıtma ve soğutma dağıtımında değişken devirli ıslak rotorlu veya kuru rotorlu sirkülasyon pompaları kullanılır. İki yollu vanalı sistemde pompa sabit basınç farkı veya oransal basınç modunda çalıştırılır. Grundfos Magna3 ve Wilo Stratos ailesi bu görevin standart ürünleridir; seçim toplam debi ve en kritik devrenin basınç kaybına göre yapılır.
Fan coil markası seçiminde nelere bakılır?
Katalog kapasitesinin hangi su rejimi, hangi hava debisi ve hangi harici statik basınçta verildiğine bakılır. Daikin fan coil kataloglarında olduğu gibi her kademe için ayrı ses ve güç değeri veren üreticiler karşılaştırmaya uygundur. Vana tarafında Belimo vana motoru ve Danfoss termostatik vana çözümleri, hava tarafında Systemair fan ürünleri yaygın referanslardır.
Fan coil seçimi, tek bir cihazın kataloğundan değil su rejimi, vana otoritesi, pompa ve kanal tarafının bütününden çıkar. Proje bazlı ünite, vana ve pompa seçimi için /iletisim sayfasından Vekron Mekanik mühendislik ekibine ulaşabilir, ürün seçeneklerini /urunler/havalandirma/fancoil-uniteleri sayfasında inceleyebilirsiniz. Havalandırma konusundaki diğer teknik yazılara /blog/konu/havalandirma sayfasından erişebilirsiniz.
Bu yazıda geçen ürün grupları
Yazıda anlatılan seçim kriterlerine uyan portföyümüzdeki ürün grupları.
Projeniz için doğru ekipmanı birlikte seçelim.
Debi, basma yüksekliği ve çalışma noktası verilerinizi paylaşın; mühendislik ekibimiz portföyümüzdeki 25 marka içinden uygun seçeneği ve alternatiflerini raporlasın.
