En Sessiz Hidrofor Hangisi? Gürültü Seviyesine Göre Seçim

en sessiz hidrofor, 1 metre mesafede 47 ila 55 dB(A) aralığında ölçülen, frekans kontrollü ve tam kapalı kompakt konut grubudur. Dik milli çok kademeli paket gruplar aynı mesafede 60 ila 75 dB(A) üretir. Seçim, hedeflenen ses basıncı seviyesini önce yazıp sonra o değeri tutturan grup tipini belirlemekle başlar.

Bu yazıda sırasıyla şunları bulacaksınız:

• Katalogdaki ses değerinin hangi mesafede ve hangi kabulle ölçüldüğü
• Ses gücü seviyesi ve ses basıncı farkı, mesafeyle azalma hesabı
• Hava kaynaklı ses ile yapısal sesin ayrımı ve her birinin farklı çözümü
• Grup tiplerine göre gerçekçi dB(A) bantları ve karar tablosu
• Frekans kontrolü, titreşim takozu, esnek bağlantı ve askı izolasyonunun katkıları
• Boru içi su hızı sınırı, akümülatör tankı ve makine odası akustik kaplaması
• İki tam sayısal örnek: mesafe azalması ve çok pompalı grupta seviye toplama
• Sık yapılan hatalar, devreye alma kontrol listesi ve sık sorulan sorular

01Hidrofor sesi hangi büyüklükle ölçülür?

hidrofor ses seviyesi, A ağırlıklı ses basıncı seviyesi olan dB(A) ile ifade edilir. dB(A), insan kulağının düşük frekanslara karşı daha az duyarlı olduğu gerçeğini hesaba katan bir filtreyle düzeltilmiş desibel değeridir. Ham desibel, 20 mikropascal referans basıncına göre logaritmik bir orandır; A ağırlığı bu spektruma 1000 Hz civarını öne çıkaran bir eğri uygular.

Bu ayrım pratikte fark yaratır. Bir hidroforun 63 Hz bandındaki 70 dB'lik bileşeni A ağırlığından sonra yaklaşık 44 dB(A)'ya iner, aynı genlikteki 1000 Hz bileşeni ise olduğu gibi kalır. Yani düşük frekanslı uğultu ölçüm cihazında küçük görünür ama binada duvarlar üzerinden yayıldığı için şikâyetin asıl kaynağı odur. Sadece toplam dB(A) değerine bakarak karar veren bir seçim, düşük frekanslı yapısal sesi tamamen gözden kaçırır.

Logaritmik ölçek üç pratik kural üretir. Ses enerjisinin iki katına çıkması seviyeyi 3 dB artırır. 10 dB'lik artış kulakta yaklaşık iki kat yüksek algılanır. 1 ila 2 dB'lik fark ise sahada duyulmaz, dolayısıyla iki cihaz arasındaki 1 dB'lik katalog farkı bir seçim kriteri değildir.

02Katalogdaki dB(A) değeri hangi koşulda ölçülür?

Pompa kataloglarındaki ses değeri, standart olarak cihazın 1 m uzağında, serbest alan kabulüyle ve nominal çalışma noktasında ölçülen ses basıncı seviyesidir. Serbest alan, sesin hiçbir yüzeyden yansımadan sonsuza yayıldığı idealleştirilmiş ortamdır ve pratikte yalnızca yankısız odada gerçekleşir.

Gerçek makine dairesi serbest alan değildir. Beton duvar, şap zemin ve çıplak tavan sesi geri yansıtır; bu yansımalar ölçülen seviyeye tipik olarak 3 ila 8 dB ekler. Küçük ve tamamen sert yüzeyli bir hidrofor odasında katalogda 52 dB(A) yazan bir grup, odanın ortasında 58 ila 60 dB(A) ölçülür. Katalog yalan söylemez, ölçüm kabulü farklıdır.

İkinci kabul çalışma noktasıdır. Ses değeri genelde nominal debide verilir. Aynı pompa, eğrisinin sağ ucunda yani debinin arttığı bölgede 4 ila 7 dB(A) daha yüksek, kısmi yükte frekans düşürülmüş halde ise 5 ila 10 dB(A) daha düşük çalışır. Bu yüzden bir hidroforun gerçek akustik performansı tek sayı değil, bir banttır.

03Ses gücü seviyesi ile ses basıncı seviyesi arasındaki fark nedir?

Ses gücü seviyesi, kaynağın yaydığı toplam akustik enerjinin mesafeden bağımsız ölçüsüdür; ses basıncı seviyesi ise belirli bir noktada ölçülen etkidir. ses gücü seviyesi ve ses basıncı farkı kavranmadan iki farklı katalog karşılaştırılamaz, çünkü biri kaynağın özelliği, diğeri konumun sonucudur.

Benzetme şudur: ses gücü bir ısıtıcının kW cinsinden kapasitesidir, ses basıncı ise odanın belli bir köşesinde ölçülen sıcaklıktır. Aynı kapasiteli ısıtıcı küçük odada daha sıcak hissettirir. Aynı ses gücündeki pompa, sert yüzeyli küçük odada daha yüksek ses basıncı üretir.

Serbest alanda küresel yayılım için bağıntı şudur: Lp = Lw − 20 × log10(r) − 11. Burada Lp ses basıncı seviyesi dB(A), Lw ses gücü seviyesi dB(A), r ise metre cinsinden mesafedir. Zemine oturan bir grupta yayılım yarım küre olduğu için çıkarılan sabit 11 yerine 8 alınır: Lp = Lw − 20 × log10(r) − 8.

Sayısal karşılık: ses gücü 70 dB(A) olan bir grup, zemine oturmuş halde 1 m'de 70 − 0 − 8 = 62 dB(A) verir. Aynı grup için üretici "70 dB(A)" yazıp mesafe belirtmezse, seçimi 8 dB hatayla yaparsınız ve bu fark kulakta çok belirgindir.

04Mesafeyle ses nasıl azalır? Adım adım hesap

Serbest alanda mesafe iki katına çıktığında ses basıncı seviyesi 6 dB azalır. Bu, nokta kaynak için geçerli ters kare yasasının logaritmik karşılığıdır ve makine dairesi ile en yakın yaşam hacmi arasındaki mesafenin ne kadar işe yaradığını gösterir.

Örnek problem: Ses gücü seviyesi Lw = 74 dB(A) olan bir dik milli çok kademeli hidrofor grubu, bodrum makine dairesinde zemine oturtulmuştur. Grubun 1 m, 3 m ve 6 m uzağındaki ses basıncı seviyesi nedir?

Adım 1, bağıntı: Lp = Lw − 20 × log10(r) − 8 (yarım küresel yayılım).

Adım 2, r = 1 m: 20 × log10(1) = 0. Lp = 74 − 0 − 8 = 66 dB(A).

Adım 3, r = 3 m: 20 × log10(3) = 20 × 0,477 = 9,54. Lp = 74 − 9,54 − 8 = 56,5 dB(A).

Adım 4, r = 6 m: 20 × log10(6) = 20 × 0,778 = 15,56. Lp = 74 − 15,56 − 8 = 50,4 dB(A).

Adım 5, oda yansıması düzeltmesi: sert yüzeyli 25 m² makine dairesi için +5 dB eklenir. 3 m'de gerçekçi değer 61,5 dB(A), 6 m'de 55,4 dB(A) olur.

Yorum: mesafeyi 1 m'den 6 m'ye çıkarmak 15,6 dB kazandırır, bu kulakta yaklaşık üçte bir yüksekliğe karşılık gelir. Ama makine dairesi duvarının hemen ötesindeki daire için mesafe 0,5 m'dir ve hesap ters yönde işler. Bu yüzden akustik problem çoğunlukla mesafeyle değil, duvarla ve yapısal iletimle çözülür.

05Hava kaynaklı ses ile yapısal ses nasıl ayrılır?

Hava kaynaklı ses, kaynaktan doğrudan havaya yayılan ve kulağa hava yoluyla ulaşan sestir; yapısal ses ise kaynağın titreşiminin yapı elemanlarına geçip uzak bir yüzeyden yeniden havaya yayılmasıdır. İkisi farklı yollarla iletilir ve farklı çözümler ister; birine uygulanan tedbir diğerine çoğu zaman etki etmez.

Ayrımın saha testi basittir. Makine dairesinin kapısını kapatın ve komşu hacimde ölçüm alın. Kapı kapanınca seviye 10 dB(A) veya daha fazla düşüyorsa problem ağırlıklı olarak hava kaynaklıdır. Kapı kapalıyken seviye neredeyse hiç değişmiyor ve ses "duvardan geliyor" gibi hissediliyorsa yapısal iletim baskındır.

İkinci ayırt edici, frekans içeriğidir. Hava kaynaklı bileşen genelde 500 Hz üzerinde yoğunlaşır: fan hışırtısı, akış ıslığı, motor vınlaması. Yapısal bileşen 31,5 ila 250 Hz bandında toplanır ve şap, kolon, boru askısı üzerinden metrelerce taşınır. Konut şikâyetlerinin büyük çoğunluğu bu düşük frekanslı uğultudur, çünkü hafif bölme duvarlar bu bandı neredeyse hiç durdurmaz.

Çözümlerin eşleşmesi şöyledir: hava kaynaklı ses kütle ve emici yüzeyle azaltılır, yani ağır kapı, sızdırmaz eşik, duvarda gözenekli akustik kaplama. Yapısal ses ise sadece kesintiyle azaltılır: titreşim takozu, esnek bağlantı, yüzer kaide ve askı izolasyonu.

06Hidroforda titreşim ve gürültü hangi kaynaklardan doğar?

Bir hidrofor grubunda ses üreten kaynak sayısı beştir: motor, fan, hidrolik akış, boru sistemi ve kumanda elemanları. Toplam seviye bu kaynakların enerji toplamıdır, dolayısıyla en yüksek olanı bastırılmadan diğerlerine dokunmak sonucu değiştirmez.

• Motor manyetik gürültüsü: stator kutup geçişlerinden doğan 2 × şebeke frekansı ve harmonikleri. 50 Hz şebekede 100 Hz'lik saf tonlu uğultu tipiktir.
• Motor soğutma fanı: 2 kutuplu 2900 d/dk motorda fan gürültüsü toplam seviyenin 3 ila 6 dB(A)'sını oluşturur; 4 kutuplu 1450 d/dk motorda bu bileşen belirgin biçimde düşer.
• Kavitasyon: emme tarafında mevcut net pozitif emme yüksekliği, gereken değerin altına inince çarkta buhar kabarcıkları çöker. Ses çakıl taşı sesine benzer ve seviyeyi 10 ila 15 dB(A) artırır.
• Akış ve türbülans: boru içi hız arttıkça çalkantı gürültüsü hızın altıncı kuvvetiyle yaklaşık orantılı büyür; hızı 1,5 m/s'den 3 m/s'ye çıkarmak bu bileşende yaklaşık 18 dB'lik artış demektir.
• Su darbesi: pompa duruşunda veya hızlı kapanan bir armatürde oluşan basınç dalgası; boru askılarını darbeli biçimde uyarır ve tek seferlik ama çok yüksek tepe seviyeleri üretir.
• Klape ve çek valf çarpması: yay yüklü olmayan çek valfin geri akışta metal metale kapanması, gece sessizliğinde en çok şikâyet edilen tekil sestir.

07Hangi hidrofor tipi kaç dB(A) çıkarır?

Grup tipi, elde edilebilecek ses seviyesinin üst sınırını belirler; sonrasındaki tüm tedbirler bu sınırın etrafında birkaç desibel oynatır. Kompakt konut hidroforları 1 m'de 47 ila 55 dB(A), dik milli çok kademeli paket gruplar aynı mesafede 60 ila 75 dB(A) bandındadır.

Farkın üç nedeni vardır. Birincisi devirdir: kompakt gruplar frekans kontrolüyle çoğu zaman 1800 ila 2600 d/dk aralığında çalışırken paket gruplar 2900 d/dk sabit devirde tam yüke oturur. İkincisi kapalılıktır: kompakt gruplarda motor ve hidrolik tek bir plastik veya kompozit kabuk içindedir, bu kabuk 4 ila 8 dB(A) kazandırır. Üçüncüsü pompa sayısıdır: üç pompalı bir grup, tek pompalı eşdeğerine göre yaklaşık 4,8 dB daha yüksek toplam seviye üretir.

Yorum: 50 dB(A) hedefiyle bir siteye 4 pompalı paket grup koymak fiziksel olarak mümkün değildir. O hedefe ulaşmanın yolu gruba dokunmak değil, grubu ayrı bir akustik hacme almaktır. Ürün seçenekleri /urunler/pompa-sistemleri/kullanim-suyu-hidroforlari ve /urunler/pompa-sistemleri/dik-milli-pompalar sayfalarında listelenir.

08Kullanım yerine göre hedef dB(A) kaç olmalı?

Hedef ses seviyesi, hidroforun kendi değeri değil, en yakın yaşam hacminde ölçülen değerdir. Şartname bu hedefi baştan yazmalı, seçim ondan geriye doğru yapılmalıdır. Aşağıdaki tablo saha pratiğinde kabul gören sınırları ve o sınırı tutturan grup kurgusunu verir.

Tabloyu kullanma yöntemi şudur: hedef değeri seçin, grup tipinin 1 m'deki bandını yazın, aradaki farkı duvar ses azaltma indisi ve mesafe azalmasıyla kapatabiliyor musunuz diye kontrol edin. Kapatamıyorsanız çözüm daha küçük hidrofor değil, daha iyi ayrılmış bir makine hacmidir.

09Frekans kontrolü sesi neden bu kadar düşürür?

frekans kontrollü hidrofor, motoru şebeke frekansında sabit devirde değil, talebe göre değişken devirde süren gruptur ve kısmi yükte ses seviyesini 5 ila 12 dB(A) düşürür. Kazancın kaynağı iki mekanizmadır: devir düşüşü ve kalkış yumuşaması.

Devir etkisi ölçülebilir. Aerodinamik ve hidrolik kaynaklı gürültü, devrin yaklaşık beşinci kuvvetiyle değişir. Devri 2900 d/dk'dan 2200 d/dk'ya indirmek oranı 0,76 yapar; 50 × log10(0,76) = −5,9 dB. Yani sadece devir düşüşü yaklaşık 6 dB(A) kazandırır. Konut hidroforları zamanlarının büyük kısmını yüzde 30 ila 60 yük bandında geçirdiği için bu kazanç istisna değil, normal işletme halidir.

İkinci mekanizma kalkıştır. Sabit devirli bir pompa kontaktörle devreye girdiğinde milisaniyeler içinde tam devre çıkar; bu ani moment hem şebekeden çekilen darbeyi hem de boru hattında basınç dalgasını yaratır. Yumuşak kalkışta rampa süresi 1 ila 3 saniyeye yayılır, tepe titreşim genliği belirgin biçimde azalır ve gece duyulan "güm" sesi ortadan kalkar.

Üçüncü ve az bilinen kazanç, çalışma sayısındadır. Sabit devirli grup basınç bandı arasında sürekli durup kalkar; frekans kontrollü grup sabit basınçta uzun süre kesintisiz döner. Saatte 30 kalkış yerine 2 kalkış, algılanan rahatsızlığı seviyeden bağımsız olarak düşürür çünkü kulağı asıl rahatsız eden değişimdir.

10Titreşim takozu nasıl seçilir?

titreşim takozu, makinenin titreşimini zemine geçmeden önce yutan elastik ara elemandır ve seçimi tek bir kritere dayanır: takozun doğal frekansı, bastırılacak titreşim frekansının en az üçte biri olmalıdır. Bu oran sağlanmazsa takoz titreşimi azaltmaz, büyütür.

Hesap adımları şöyledir. 2900 d/dk'lık bir motorun tahrik frekansı 2900 / 60 = 48,3 Hz'dir. Takozun doğal frekansı en fazla 48,3 / 3 = 16 Hz olmalıdır. Kauçuk takozlarda doğal frekans tipik olarak 12 ila 20 Hz, yay takozlarda 3 ila 6 Hz aralığındadır. Buradan çıkan sonuç: 2900 d/dk için kaliteli kauçuk takoz yeterlidir, ancak 1450 d/dk'lık bir motorda tahrik frekansı 24,2 Hz'e iner ve gerekli doğal frekans 8 Hz'in altına düşer; orada yay takoz gerekir.

İkinci kriter yüktür. Takoz, kendi nominal yük bandının orta üçte birinde çalışmalıdır. Grup ağırlığı 240 kg ve dört takoz kullanılıyorsa takoz başına 60 kg düşer; 40 ila 90 kg bandı olan bir takoz doğrudur, 200 kg bandındaki takoz ise neredeyse hiç çökmeyeceği için elastik davranmaz ve rijit bağlantı gibi çalışır.

Üçüncü kriter yükün dağılımıdır. Pompa grubunun ağırlık merkezi genelde motora kaymıştır; dört takoza eşit yük düşmez. Bu yüzden ya takozlar yük dağılımına göre farklı sertlikte seçilir ya da grup önce rijit bir çelik şasiye veya beton kaideye oturtulur, takozlar kaidenin altına konur. İkinci yöntem sahada daha güvenilir sonuç verir.

11Yüzer kaide ne zaman gerekir?

Yüzer kaide, makine grubunun betonarme döşemeye doğrudan değmeyen, elastik elemanlar üzerine oturan ağır bir beton veya çelik platforma monte edilmesidir. Ses hedefinin 35 dB(A) altına indiği ve makine dairesinin üzerinde veya altında yaşam hacmi bulunduğu her durumda gerekir.

Çalışma mantığı kütle artışıdır. Kaide kütlesi grubun kütlesinin 1,5 ila 3 katı seçilir. Toplam kütle arttıkça aynı tahrik kuvvetine karşı üretilen titreşim genliği düşer ve yay üzerine oturan sistemin doğal frekansı daha da aşağı iner. 300 kg'lık bir grup için 600 kg'lık bir beton kaide, tipik olarak 100 Hz altındaki bandı 8 ila 14 dB iyileştirir.

Uygulamanın kritik detayı, akustik köprünün önlenmesidir. Kaide ile döşeme arasında, kaide ile duvar arasında ve kaide çevresindeki şap ile kaide arasında hiçbir sert temas kalmamalıdır. Sahada en sık yapılan hata, kaide çevresine şap dökülmesi ve kaidenin kenarından döşemeye rijit bağlanmasıdır; bu tek noktalı köprü, tüm izolasyon yatırımını sıfırlar. Kaide çevresine 20 ila 25 mm elastik derz bırakılır ve derz kalıcı elastik mastikle kapatılır.

12Esnek bağlantı ve kompansatör titreşimi nasıl keser?

esnek bağlantı kompansatör, pompa ile sabit boru hattı arasına giren, titreşimi ve küçük eksen kaçıklığını yutan elastik boru parçasıdır. Görevi sesi kesmek değil, titreşimin boru hattına geçişini engellemektir; boru hattı bir kez uyarıldığında bina boyunca yayılan ikinci bir kaynak haline gelir.

Doğru uygulamanın kuralları nettir. Kompansatör hem emme hem basma tarafına konur; sadece basmaya konması yaygın ama yarım bir çözümdür. Uzunluk üretici tablosuna uyar, tipik olarak 100 ila 200 mm arasındadır ve kısaltmak için gerilerek monte edilmez. Kompansatörün hemen ardındaki ilk boru askısı, kompansatörden en az 5 çap kadar uzağa ve mutlaka elastik askı olarak yapılır; aksi halde titreşim kompansatörü atlayıp ilk askıdan yapıya geçer.

Basınç yüksekse kompansatör şişer ve boyu uzar; bunu engellemek için kontrol çubuğu takılır. Ancak kontrol çubuğu metal metale temas ederse titreşim tam da çubuk üzerinden geçer. Çözüm, çubuk uçlarında kauçuk burç kullanmaktır. Ürün seçenekleri /urunler/tesisat-ekipmanlari/flex-baglantilar sayfasında yer alır.

13Boru askısı izolasyonu neden en çok atlanan adımdır?

Boru askısı izolasyonu, borunun titreşiminin askı elemanı üzerinden duvara veya tavana geçmesini engelleyen elastik ara katmandır. En çok atlanan adım olmasının nedeni görünmez olması ve montaj sırasında ek işçilik gerektirmesidir; oysa yapısal ses şikâyetlerinin büyük kısmı askı hattından gelir.

Uygulama kuralı basittir: hidrofordan çıkan borunun ilk 5 ila 8 metresindeki tüm askılar elastik olmalıdır. Bu bölgede metal kelepçe ile boru arasına 8 ila 10 mm kalınlıkta kauçuk şerit veya hazır izolasyonlu kelepçe girer. Askı çubuğu ile tavan arasına ise elastik bir izolatör konur.

İkinci kural duvar geçişleridir. Boru bir duvardan geçerken deliğe sıfır boşlukla oturtulup harçla doldurulursa, o nokta mükemmel bir titreşim iletkeni olur. Doğru uygulamada boru bir kılavuz boru içinden geçirilir, arada 10 ila 15 mm elastik dolgu kalır ve boşluk esnek mastikle sızdırmaz hale getirilir.

Üçüncü kural sabit noktalardır. Boru hattında en az bir sabit nokta gerekir, çünkü tamamı elastik askıda duran bir hat basınç etkisiyle salınır. Sabit nokta hidrofordan mümkün olduğunca uzağa ve tercihen ağır bir yapı elemanına konur.

14Boru içi su hızı sınırı sesi ne kadar etkiler?

boru içi su hızı sınırı, akış gürültüsünü kabul edilebilir bantta tutmak için tesisat borusunda izin verilen üst hız değeridir. Konut tesisatında bu sınır 1,5 ila 2,0 m/s'dir; kolon ve ana dağıtım hatlarında 2,5 m/s aşılmamalıdır.

Sınırın gerekçesi akustiktir. Türbülans kaynaklı gürültü gücü, akış hızının yaklaşık altıncı kuvvetiyle artar. Hızı 1,5 m/s'den 2,5 m/s'ye çıkarmak oranı 1,67 yapar; 60 × log10(1,67) = 13,3 dB. Yani çapı bir kademe küçültmenin bedeli, o hatta yaklaşık 13 dB'lik ses artışıdır. Aynı değişikliğin sürtünme kaybına etkisi de yaklaşık 2,8 kat olduğu için hem enerji hem ses aynı anda kötüleşir.

Sayısal örnek: 8 m³/h debi, DN50 borudan geçirilirse hız v = Q / A hesabıyla bulunur. A = π × 0,05² / 4 = 0,00196 m². Q = 8 / 3600 = 0,00222 m³/s. v = 0,00222 / 0,00196 = 1,13 m/s. Aynı debi DN40'tan geçerse A = 0,00126 m², v = 1,77 m/s; DN32'den geçerse A = 0,000804 m², v = 2,76 m/s. İlk iki seçenek sessiz banttadır, üçüncüsü sınırın üstündedir ve kolon boyunca duyulur.

15Akümülatör tankı su darbesini nasıl bastırır?

akümülatör tankı su darbesi bastırma işlevini, esnek bir membran arkasındaki gaz yastığının basınç dalgasının enerjisini yutmasıyla yerine getirir. Su sıkıştırılamaz olduğu için ani duruşta oluşan dalga, sistemde esnek bir hacim yoksa boruların ve askıların üzerine biner.

Tank aynı zamanda kalkış sayısını düşürür. Küçük debili çekişlerde tanktaki hacim talebi karşılar ve pompa devreye girmez; bu hem elektrik hem ses açısından kazançtır. Frekans kontrollü gruplarda tank hacmi küçülür ama sıfırlanmaz: 8 ila 24 litrelik bir tank, sensör salınımını sönümleyerek sürücünün sürekli düzeltme yapmasını engeller.

Ön basınç ayarı sonucu belirler. Kural, tank ön basıncının sistem devreye girme basıncının 0,2 ila 0,3 bar altına ayarlanmasıdır. Sistem 3,0 bar'da kalkıyorsa ön basınç 2,7 ila 2,8 bar olmalıdır. Ön basınç yüksek kalırsa membran erken tam kapanır ve tank hiç çalışmaz; düşük kalırsa tank sürekli tam dolar ve yastık işlevini yitirir. Ölçüm, tank su tarafı boşaltıldıktan sonra sibop üzerinden yapılır. Genleşme ve akümülatör tankı seçenekleri /urunler/isitma-sistemleri/genlesme-tanki sayfasında incelenebilir.

Dördüncü unsur çek valftir. Yay yüklü sessiz çek valf, klapeli tipe göre kapanma darbesini belirgin biçimde azaltır çünkü akış sıfıra inmeden kapanmaya başlar. Basınç ve emniyet grubu seçenekleri /urunler/vana-sistemleri/basinc-vanalari sayfasındadır.

16Makine odası akustik kaplaması ne kadar kazandırır?

makine odası akustik kaplama, oda içi yansımaları azaltarak ve duvarın ses azaltma indisini artırarak komşu hacme geçen seviyeyi düşüren kaplama sistemidir. İki farklı işlevi karıştırmamak gerekir: emici kaplama oda içindeki seviyeyi düşürür, yalıtıcı kütle komşuya geçen seviyeyi düşürür.

Emici kaplama, gözenekli malzemeyle yansımaları yutar. Duvar ve tavan alanının yüzde 40 ila 60'ını 50 mm kalınlıkta akustik malzemeyle kaplamak, oda içi seviyeyi 4 ila 8 dB(A) azaltır. Bu kazanç makine dairesinde çalışan personel için değerlidir ve komşu hacme geçişi de dolaylı olarak azaltır, ama tek başına yeterli değildir.

Yalıtıcı kütle, kütle yasasıyla çalışır: duvar kütlesi iki katına çıktığında ses azaltma indisi yaklaşık 5 ila 6 dB artar. Tek tuğla duvarın indisi 40 ila 45 dB civarındayken, araya boşluk bırakılmış çift kabuk 55 ila 60 dB'e ulaşır. Boşluk kritiktir; kabuklar birbirine harç köprüsüyle bağlanırsa kazancın yarısı kaybolur.

Zayıf halka her zaman kapıdır. 50 dB'lik bir duvara takılan 25 dB'lik bir sac kapı, bileşik indisi 33 ila 36 dB'e düşürür. Çözüm, dolgulu ve çift contalı akustik kapı ile eşik contasıdır. Havalandırma menfezi de aynı kaçak yolunu açar; menfez yerine susturuculu hava kanalı gerekir.

17Motor devri ve kutup sayısı seçimi ne değiştirir?

Motorun kutup sayısı, aynı güçte iki farklı devir ve iki farklı ses seviyesi anlamına gelir. 2 kutuplu motor 2900 d/dk, 4 kutuplu motor 1450 d/dk döner ve dört kutuplu seçim tipik olarak 5 ila 9 dB(A) daha sessizdir.

Kazanç iki bileşenden gelir. Fan gürültüsü devrin beşinci kuvvetiyle düşer; devri yarıya indirmek bu bileşende yaklaşık 15 dB kazandırır. Hidrolik gürültü de aynı yönde azalır. Buna karşılık aynı basma yüksekliğini yarı devirde üretmek için ya çark çapı büyür ya da kademe sayısı artar; bu da daha büyük gövde, daha yüksek ilk yatırım ve daha fazla yer demektir.

Karar kriteri şudur: komşu hacim hedefi 40 dB(A) ve altındaysa ve yer kısıtı yoksa 4 kutuplu seçim doğrudur. Hedef 50 dB(A) ve üstündeyse 2 kutuplu grup daha küçük ve ekonomiktir; aradaki farkı frekans kontrolü ve montaj tedbirleriyle kapatmak mümkündür.

Üçüncü seçenek, kalıcı mıknatıslı senkron motorlardır. Bu motorlar asenkron eşdeğerine göre daha az manyetik gürültü üretir ve kısmi yükte verimi koruduğu için düşük devirde uzun süre çalışabilir. Modern kompakt gruplarda bu teknoloji standarttır.

18Çok pompalı grupta ses seviyeleri nasıl toplanır?

Aynı anda çalışan pompaların ses seviyeleri aritmetik değil logaritmik toplanır. İki eşit kaynak toplamı 3 dB, üç eşit kaynak 4,8 dB, dört eşit kaynak 6 dB artış üretir. Bu kural, kaç pompanın aynı anda döneceğini akustik bir tasarım parametresi haline getirir.

Örnek problem: Her biri 1 m'de 62 dB(A) veren üç adet dik milli pompadan oluşan bir grup, tam yükte hepsi çalışırken 1 m'de kaç dB(A) verir? Aynı grupta tek pompa çalışırken seviye ne olur?

Adım 1, toplama bağıntısı: Ltoplam = 10 × log10(Σ 10^(Li/10)).

Adım 2, üç pompa: 10^(62/10) = 10^6,2 = 1.584.893. Üç kaynak için 3 × 1.584.893 = 4.754.679.

Adım 3: Ltoplam = 10 × log10(4.754.679) = 10 × 6,677 = 66,8 dB(A).

Adım 4, tek pompa: 62,0 dB(A).

Adım 5, fark: 66,8 − 62,0 = 4,8 dB.

Yorum: Grubun gerçek akustik yükü, yılın yüzde 90'ında tek pompanın döndüğü işletme koşuluna göre değerlendirilmelidir. Üç pompanın birlikte döndüğü tepe saat günde 1 ila 2 saat sürüyorsa, şartnameye tepe değeri yazmak gruba gereksiz maliyet yükler. Buna karşılık gece yükünde tek pompanın da 62 dB(A) vermesi asıl problemdir; çözüm, gece yükünü frekans kontrollü küçük bir yardımcı pompaya devretmektir.

19Kaskad kurgusu ve jokey pompa sesi nasıl azaltır?

Kaskad kurgusu, farklı büyüklükteki pompaların yüke göre sırayla devreye girdiği düzendir ve düşük talep saatlerinde en küçük pompanın çalışmasını sağlayarak gece ses seviyesini 6 ila 10 dB(A) düşürür. Mantık, büyük pompayı küçük bir çekiş için uyandırmamaktır.

Konut sitelerinde tipik kurgu şudur: iki adet ana pompa ve bir adet küçük jokey pompa. Gece saatlerinde toplam çekiş 0,5 ila 2 m³/h bandına düşer; bu debi ana pompanın minimum verimli noktasının çok altındadır ve pompa ya sürekli durup kalkar ya da düşük verimde gürültülü çalışır. Jokey pompa bu bandı tek başına, düşük devirde ve düşük sesle karşılar.

Ayar mantığı basittir. Jokey pompa en yüksek devreye girme basıncında çalışır, ana pompalar 0,3 ila 0,5 bar daha düşük eşikte devreye girer. Böylece küçük çekişlerde yalnız jokey çalışır, talep büyüdüğünde basınç düşer ve ana pompa katılır. Bu düzen aynı zamanda ana pompaların kalkış sayısını saatte 20 kalkıştan 3 ila 5 kalkışa indirir, bu da hem ses hem mekanik ömür açısından kazançtır.

Kaskad kurgusunun ikinci akustik yararı, dönüşümlü çalışmadır. Pompalar eşit süre çalışacak biçimde sıra değiştirir; hiçbir pompa diğerinden hızlı yıpranmaz ve yataklardan doğan geç dönem gürültü artışı senkronize kalır.

20Sessiz hidrofor seçim tablosu nasıl okunur?

sessiz hidrofor seçim tablosu, hedef ses seviyesinden başlayıp grup tipine, montaj tedbirine ve gerekli oda ayrımına giden ters yönlü bir karar zinciridir. Doğru kullanımı, en soldaki hedef sütununu şartnameden almak ve satırı soldan sağa okumaktır.

Tablonun okunmasında iki tuzak vardır. Birincisi, sağdaki beklenen sonuç sütunu tüm satırın uygulanması halinde geçerlidir; tedbirlerden biri atlanırsa sonuç 5 ila 10 dB(A) kötüleşir ve satır geçersiz olur. İkincisi, hedef 35 dB(A) altındaysa grup tipini değiştirmek yetmez; oda ayrımı zorunlu hale gelir ve bu bir mimari karardır, mekanik karar değil.

21Ölçüm sahada nasıl yapılır?

Saha ölçümü, hidrofor durdurulmuş haldeki arka plan seviyesi ile çalışır haldeki seviyenin karşılaştırılmasıdır. Tek bir çalışma ölçümü hiçbir şey ifade etmez, çünkü ölçülen değerin ne kadarının hidrofordan geldiği bilinmez.

Prosedür şudur. Birincisi, hidrofor kapalıyken şikâyet edilen hacimde arka plan seviyesi ölçülür, gece için tipik değer 25 ila 32 dB(A)'dır. İkincisi, hidrofor tam yükte çalıştırılır ve aynı noktada ölçüm tekrarlanır. Üçüncüsü, iki değer arasındaki fark değerlendirilir: fark 10 dB'den büyükse arka plan ihmal edilebilir, fark 3 ila 10 dB arasındaysa logaritmik çıkarma yapılır, fark 3 dB'den küçükse hidrofor katkısı arka planın altındadır ve şikâyetin kaynağı başkadır.

Logaritmik çıkarma örneği: çalışırken 41 dB(A), arka plan 38 dB(A) ölçüldü. Lhidrofor = 10 × log10(10^4,1 − 10^3,8) = 10 × log10(12.589 − 6.310) = 10 × log10(6.279) = 38,0 dB(A). Yani hidrofor 41 dB(A) değil 38 dB(A) üretiyor; 3 dB'lik fark tamamen enerji toplamından geliyor.

Ölçüm noktası, oda köşesinden en az 1 m, duvardan 0,5 m ve zeminden 1,2 ila 1,5 m yükseklikte seçilir. Düşük frekanslı uğultu şikâyetlerinde köşe ölçümü de alınır, çünkü oda modları köşede en yüksek genliği verir. Ölçüm sırasında yavaş zaman ağırlığı kullanılır ve en az 60 saniyelik eşdeğer sürekli seviye kaydedilir.

22Sık yapılan 5 hata

Aşağıdaki beş hata, gürültü şikâyetiyle gidilen hidrofor tesisatlarının neredeyse tamamında görülür ve hepsi seçim veya montaj aşamasında önlenebilir niteliktedir.

• Grubu debinin çok üstünde seçmek. Yüzde 40 fazla seçilmiş bir grup, eğrisinin sağ ucunda ve düşük verimde çalışır; ses 4 ila 7 dB(A) artar, kalkış sayısı katlanır. Doğru yol, gerçek eşzamanlı debiyi hesaplayıp yüzde 10 ila 15 pay bırakmaktır.
• Takozu koyup boru bağlantısını rijit bırakmak. Titreşim takozu zemine giden yolu keser, boru hattı ise açık kalır. Titreşimin yüzde 60 ila 80'i bu durumda borudan yapıya geçer; takoz varken kompansatör yoksa yatırımın çoğu boşa gider.
• Emme hattını dar seçmek. Emme çapını basma çapıyla eşitlemek yaygın bir kolaycılıktır. Emme hattı bir kademe büyük olmalı, dirsek sayısı en aza indirilmelidir; aksi halde kavitasyon eşiğine yaklaşılır ve ses 10 dB(A) üzerinde artar.
• Akümülatör tankının ön basıncını hiç kontrol etmemek. Devreye alma listesinde ön basınç ölçümü yoksa tank ya hiç çalışır ya da yastıksız kalır; her iki durumda da kalkış darbeleri ve basınç salınımı sürer.
• Ses hedefini şartnameye yazmamak. "Sessiz olsun" ifadesi ölçülebilir değildir. Hedef, komşu hacimde ölçülen dB(A) değeri, ölçüm noktası ve ölçüm saati olarak yazılmalıdır; aksi halde teslimde tartışma tekniğe değil algıya kalır.

23Devreye alma kontrol listesi

Aşağıdaki liste, akustik performansı teslimden önce doğrulamak için sırayla uygulanır. Her madde ölçülebilir bir çıktı üretir ve sonucu devreye alma tutanağına yazılır.

• Grup ağırlığı ve takoz yük bandı karşılaştırıldı; takoz başına düşen yükün bandın orta üçte birinde olduğu doğrulandı.
• Dört takozun da eşit çöktüğü gözle ve kumpasla kontrol edildi; fark 2 mm'yi aşmıyor.
• Emme ve basma taraflarında kompansatör mevcut; kontrol çubuğu uçlarında kauçuk burç takılı.
• Grup ile boru hattı arasında hiçbir rijit metal temas kalmadığı elle kontrol edildi; kablo kanalı ve kondüit dahil.
• İlk 8 metredeki tüm boru askıları elastik; duvar geçişlerinde kılavuz boru ve elastik dolgu var.
• Akümülatör tankı ön basıncı su tarafı boşaltılarak ölçüldü; devreye girme basıncının 0,2 ila 0,3 bar altında.
• Boru içi hız her hatta hesaplandı; hiçbir hatta 2,0 m/s aşılmıyor.
• Emme hattında mevcut net pozitif emme yüksekliği, pompanın gereken değerinden en az 0,5 mSS büyük.
• Frekans dönüştürücüde rampa süresi 1 ila 3 saniyeye ayarlandı; anahtarlama frekansı 8 kHz üzerine alındı.
• Kalkış sayısı bir saatlik gözlemde sayıldı; saatte 10 kalkışın altında.
• Arka plan ve çalışma ölçümü şikâyete en yakın hacimde yapıldı; logaritmik çıkarma sonucu tutanağa yazıldı.
• Makine dairesi kapısı kapalı ve açık halde ayrı ölçüldü; fark 10 dB(A) altındaysa yapısal iletim araştırıldı.
• Çek valf tipi kayıt altına alındı; klapeli tip varsa yay yüklü sessiz tiple değişimi teklif edildi.
• Manometre okumaları kayıt altına alındı; basınç salınımı 0,3 bar altında. Ölçüm ekipmanı seçenekleri /urunler/tesisat-ekipmanlari/manometre sayfasındadır.

24Sık Sorulan Sorular

Hidrofor kaç desibel olmalı?

Komşu yaşam hacminde ölçülen değer belirleyicidir. Yatak odası bitişiğinde 30 ila 35 dB(A), oturma hacminde 35 ila 40 dB(A), ofiste 40 ila 45 dB(A) hedeflenir. Cihazın kendi 1 m değeri kompakt gruplarda 47 ila 55 dB(A), paket gruplarda 60 ila 75 dB(A) olur; aradaki farkı mesafe, duvar ve montaj tedbirleri kapatır.

Yatak odası altındaki hidrofor sesi nasıl çözülür?

Bu konumda tek etkili çözüm yapısal iletimi kesmektir. Grup, kütlesi kendisinin 1,5 ila 3 katı olan yüzer kaideye alınır, kaide ile döşeme arasında ve kaide çevresinde hiçbir sert temas bırakılmaz. Emme ve basmaya kompansatör konur, ilk 8 metredeki askılar elastik yapılır. Kaplama tek başına yetmez.

Frekans kontrollü hidrofor gerçekten daha mı sessiz?

Evet, kısmi yükte 5 ila 12 dB(A) daha sessizdir. Kazanç iki kaynaktan gelir: devir düşüşü aerodinamik ve hidrolik gürültüyü devrin beşinci kuvvetiyle azaltır, yumuşak kalkış ise ani moment darbesini ve boru hattındaki basınç dalgasını ortadan kaldırır. Tam yükte fark 1 ila 3 dB(A)'ya iner.

Titreşim takozu tek başına yeterli mi?

Hayır. Takoz yalnızca zemine giden titreşim yolunu keser. Boru hattı rijit bağlıysa titreşimin büyük kısmı borudan yapıya geçer ve takozun kazancı sahada ölçülemez hale gelir. Takoz, esnek bağlantı ve elastik askı üçlüsü birlikte uygulandığında anlamlı sonuç verir; biri eksikse sonuç 5 ila 10 dB(A) kötüleşir.

Kompakt hidrofor mu paket grup mu daha sessiz?

Kompakt gruplar belirgin biçimde sessizdir: 1 m'de 47 ila 55 dB(A) verirken paket gruplar 60 ila 75 dB(A) bandındadır. Fark tam kapalı kabuk, düşük çalışma devri ve tek pompalı yapıdan gelir. Ancak kompakt grupların debi kapasitesi 12 m³/h civarında sınırlanır; bunun üstünde paket gruba geçmek zorunludur.

Ses gücü seviyesi ve ses basıncı farkı neden önemlidir?

İki katalog aynı sayıyı farklı büyüklük için verebilir. Ses gücü kaynağın mesafeden bağımsız toplam çıkışıdır, ses basıncı belirli bir noktadaki etkidir. Zemine oturan bir grupta 1 m'deki ses basıncı, ses gücünden yaklaşık 8 dB düşüktür. Mesafe belirtilmemiş bir değerle karşılaştırma yapmak 8 dB'lik hata üretir.

Akümülatör tankı su darbesi sesini gerçekten keser mi?

Evet, membran arkasındaki gaz yastığı basınç dalgasının enerjisini yutar. Ayrıca küçük çekişleri karşılayarak pompanın kalkış sayısını düşürür. Etkili olması için ön basıncın devreye girme basıncının 0,2 ila 0,3 bar altına ayarlanması ve yılda bir kontrol edilmesi gerekir; ayarsız tank akustik olarak hiç yokmuş gibi davranır.

Boru çapını büyütmek sesi ne kadar azaltır?

Türbülans gürültüsü hızın yaklaşık altıncı kuvvetiyle değiştiği için çapı bir kademe büyütmek belirgin kazanç verir. 8 m³/h debide DN32'den DN40'a geçmek hızı 2,76 m/s'den 1,77 m/s'ye indirir ve akış gürültüsünü yaklaşık 11 dB azaltır. Hedef bant konut tesisatında 1,5 ila 2,0 m/s'dir.

Makine odası akustik kaplama tek başına yeter mi?

Yetmez. Emici kaplama oda içi seviyeyi 4 ila 8 dB(A) düşürür ama komşu hacme geçen sesi asıl belirleyen duvar kütlesi ve kapıdır. 50 dB indisli bir duvara takılan 25 dB indisli sac kapı, bileşik performansı 33 ila 36 dB'e çeker. Kaplama, kütle ve sızdırmazlıkla birlikte planlanmalıdır.

Hangi marka ve model gerçekten sessiz kabul edilir?

Konut ölçeğinde Grundfos SCALA2 ve Grundfos SCALA1 kompakt gövdeleriyle 1 m'de 47 ila 55 dB(A) bandındadır. Küçük apartman ve villalarda Grundfos CMBE, tek pompalı ticari uygulamalarda Grundfos Hydro Solo-E, çok pompalı sistemlerde ise sürücülü Grundfos Hydro Multi-E tercih edilir. Büyük debilerde Grundfos CRE gövdesi kullanılır.

Doğru grup seçimi ancak binanın gerçek debisi, hedef ses seviyesi ve makine dairesinin konumu birlikte değerlendirildiğinde yapılabilir. Projenizin bu üç verisini bize iletirseniz, mühendislik ekibimiz uygun grup tipini ve montaj tedbir listesini ölçülebilir bir dB(A) hedefiyle birlikte çıkarır. Ürün ailelerini /urunler/pompa-sistemleri/kullanim-suyu-hidroforlari sayfasında, temsil ettiğimiz üreticileri /markalar sayfasında inceleyebilir, proje bazlı değerlendirme için /iletisim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.