Grundfos SEG ve SE Atık Su Pompaları Arasındaki Farklar: Çark Tipi, Hat Çapı ve Çukur Hacmi Kararı

grundfos seg ve se farkı tek cümleyle çark tipinde toplanır: SEG öğütücülü çarkla katıyı parçalayıp küçük çaplı basınçlı hatta yüksek basınçla basar, SE ise kanallı veya vorteks çarkla katıyı parçalamadan geçirir ve düşük basmada yüksek debi verir. Karar, atığın cinsine ve hat çapına göre verilir.

Bu yazıda sırasıyla şunları bulacaksınız:

• SEG ve SE serilerinin çark, hidrolik ve uygulama farklarının tablo halinde karşılaştırması
• Tek kanallı, vorteks, süper vorteks ve öğütücü çarkların hangi atıkta doğru olduğu
• Serbest küre geçiş çapının ne anlama geldiği ve hat çapıyla ilişkisi
• Basınçlı hat çapı seçimi ve minimum 0,7 m/s akış hızı kuralı
• Bir bodrum foseptiği üzerinden debi, statik yükseklik ve toplam basma yüksekliği hesabı
• Atık su çukuru faydalı hacmi ve saatteki devreye girme sayısı hesabı
• Tıkanma nedenleri, yağ odası bakımı, otomatik kaplin ve koku kontrolü
• Sık yapılan beş hata, devreye alma kontrol listesi ve karar tablosu

01SEG serisi nedir ve hangi işi yapar?

Grundfos SEG, çark girişinin önüne yerleştirilmiş bir kesici bıçak takımıyla katı maddeyi küçük parçalara ayıran, dalgıç tipte bir öğütücülü pompadır. Kesici, dönen bir bıçak halkası ile sabit bir kesici halkadan oluşur; ikisi arasındaki kesme aralığı onda milimetre mertebesindedir ve gelen katı bu aralıkta lif lif parçalanır. Parçalanan atık, çarka artık bir katı yığını olarak değil, taşınabilir bir bulamaç olarak ulaşır.

Bu tasarımın sahadaki asıl kazancı hat çapıdır. Öğütülmüş atık DN 32 ila DN 50 arasındaki ince bir basınçlı hattan sorunsuz taşınabilir. Küçük çap, kısa güzergâhta düşük malzeme maliyeti demektir; ama asıl önemlisi, aynı debide daha yüksek akış hızı üretmesi ve hattın kendini temiz tutmasıdır. Buna karşılık küçük çapta sürtünme kaybı yükselir, bu yüzden SEG serisi yüksek basma yüksekliğine göre tasarlanmıştır; tipik çalışma bandı 10 ila 40 mSS arasındadır. Seçenekler /urunler/pompa-sistemleri/drenaj-atik-su sayfasında listelenmiştir.

SEG'in kullanım alanı nettir: evsel nitelikli, dışkı ve tuvalet kâğıdı içeren atık suyun uzun mesafeye veya yükseğe basılması. Tekil villa terfi hatları, bodrum kat tuvaletleri, karavan ve şantiye tesisleri, kanalizasyon kotunun altında kalan ticari birimler bu sınıfa girer. Öğütücü, kum ve taş gibi aşındırıcı katıya karşı ise dost değildir; bıçak takımı bu maddelerde hızla körelir.

02SE serisi nedir ve SEG'den nerede ayrılır?

Grundfos SE, katı maddeyi parçalamadan çarkın içinden geçiren, dalgıç montaja uygun bir atık su pompası ailesidir. Aile içinde iki temel hidrolik vardır: tek kanallı çarklı Grundfos SE1 ve vorteks veya süper vorteks çarklı Grundfos SEV. Her ikisinde de tasarım hedefi aynıdır — belirli çaptaki bir katıyı, ona dokunmadan pompanın diğer tarafına ulaştırmak. Bu nedenle SE serisinde en kritik katalog değeri, çarkın izin verdiği serbest küre geçiş çapıdır.

Ayrım noktası şudur: SEG atığı problem olmaktan çıkarır, SE atığı yolundan çekilerek çözer. Öğütücü, enerjinin bir bölümünü kesme işine harcar ve çark girişini daraltır; bu yüzden aynı motor gücünde SEG daha az debi, daha çok basınç verir. SE ise tüm gücü hidroliğe ayırır, geniş kanal sayesinde 50 ila 100 mm arasında küre geçişi sağlar ve tipik olarak 5 ila 20 mSS bandında yüksek debi basar. Belediye terfi merkezleri, otopark drenajı, endüstriyel proses atığı ve büyük binaların ortak foseptikleri SE'nin alanıdır.

Üçüncü bir aile daha vardır: Grundfos SL. Bu seri, aynı hidrolikleri kuru montaj için hazırlanmış ayaklı gövdeye taşır; pompa çukurun içinde değil, çukurun yanındaki kuru odada durur. Hidrolik davranış SE ile aynıdır, değişen yalnızca montaj biçimi ve bakım erişimidir.

03İki seri tablo halinde nasıl karşılaştırılır?

Aşağıdaki tablo iki seriyi seçim sırasında bakılan başlıklar üzerinden karşılaştırır. Değerler seri genelindeki tipik bantlardır; kesin veri her zaman ilgili tipin kendi Q-H eğrisinden okunur.

Tablodan çıkan sonuç şudur: SEG'i seçmek, verimden feragat ederek tıkanma riskini satın almaktır. SE'yi seçmek ise verimi korurken tıkanma riskini hat çapına ve çark tipine devretmektir. Doğru karar, hangi riski yönetebileceğinize bağlıdır.

04Çark tipleri nelerdir ve hangi atıkta hangisi kullanılır?

Atık su pompalarında dört ana çark tipi kullanılır ve her biri farklı bir atık karakterine göre şekillenmiştir. Çark tipi kararı, atık su pompası seçimi sürecinde motor gücünden ve markadan önce gelir; çünkü yanlış çark, doğru seçilmiş her şeyi geçersiz kılar.

• Tek kanallı çark: Kanat sayısı bir tanedir ve giriş ağzından çıkışa kadar tek, geniş bir yol vardır. En yüksek verimi bu tip verir, yüzde 60 ila 70 bandına çıkabilir. Buna karşılık lifli atık kanat girişine takılıp birikirse tek olan yol tamamen kapanır. Kum içeren, lifi az, katı parçası iri atıklarda idealdir.
• İki kanallı çark: İki ayrı yol vardır, dengeli döner ve titreşimi düşüktür. Verimi tek kanallıya yakındır ama küre geçiş çapı daha küçüktür. Büyük debili belediye uygulamalarında yaygındır.
• Vorteks çark: Kanatlar pompa gövdesinin arkasına çekilmiştir, akış çarkla temas etmeden gövde içinde oluşan girdapla taşınır. Katı madde çarka neredeyse hiç dokunmaz, bu yüzden tıkanma ihtimali en düşük olan tiptir. Bedeli verimdir; yüzde 40 ila 50 bandında kalır. Süper vorteks çark, kanatları daha da geri çekerek geçişi büyütür ve verimi bir miktar daha düşürür. Kum, çakıl, bez parçası ve öngörülemeyen atık karışımı olan yerlerde tek doğru seçenektir.
• Öğütücü çark: Kapalı bir çarkın önüne kesici takım konur. Katı öğütülür, geçen malzemenin boyutu artık atığın değil bıçağın kararıdır. Yalnızca evsel nitelikli, aşındırıcı içermeyen atıkta kullanılır.

Grundfos'un yeni nesil S serisi hidroliklerinde kullanılan S-tube çark bu ayrımı bir adım öteye taşır: kanal kesiti boydan boya sabit tutularak hem büyük küre geçişi hem tek kanallıya yakın verim hedeflenir. Bu tip, verimden vazgeçmeden tıkanmayı azaltmak isteyen büyük terfi merkezleri için geliştirilmiştir.

05Serbest küre geçiş çapı ne anlama gelir?

Serbest küre geçiş çapı, pompanın emiş ağzından çıkışına kadar hiçbir yere takılmadan geçebilecek en büyük katı kürenin çapıdır. Katalogda milimetre olarak verilir ve çarkın kanal genişliği ile gövde boşluğunun küçüğü tarafından belirlenir. Bu değer, pompanın hangi atığı sindirebileceğinin tek objektif ölçüsüdür.

Evsel atık suda pratik eşik 80 mm'dir. Bu değer, tuvaletten gelebilecek tipik katıların ve küçük hijyen ürünlerinin geçebilmesi için genel kabul görmüş alt sınırdır. Ortak kanalizasyona bağlı bir apartman foseptiğinde 80 mm altına inen bir seçim, ilk yılda mutlaka bir tıkanma çağrısı üretir. Endüstriyel proseslerde ise değer atığın kendi karakterine göre belirlenir; ölçülen en büyük katı parçanın 1,5 katı güvenli bir kuraldır.

Küre geçiş çapının bir de görünmeyen tarafı vardır: bu değeri büyüttükçe çark kanalı genişler, kanal genişledikçe akış hızı düşer ve verim geriler. Yani her fazladan milimetre elektrik faturasından ödenir. Bu nedenle "ne olur ne olmaz, en büyüğünü alalım" yaklaşımı yerine, atığın gerçek karakterine göre ölçülü seçim yapmak doğrudur. Tesisatın ön tarafında bir sepet süzgeç veya taş tutucu kullanmak, bir üst çark boyuna çıkmaktan çoğu zaman daha ucuza gelir; süzgeç seçenekleri /urunler/tesisat-ekipmanlari/pislik-tutucu sayfasındadır.

06Basınçlı hat çapı nasıl seçilir ve 0,7 m/s kuralı nedir?

basınçlı hat çapı nasıl seçilir sorusunun cevabı iki sınır arasındadır: hat, çökelmeyi önleyecek kadar hızlı, aşınmayı ve kaybı önleyecek kadar yavaş akmalıdır. Alt sınır 0,7 m/s, üst sınır ise pratikte 2,5 m/s'dir. Tasarımın hedef bandı 1,0 ila 2,0 m/s arasıdır.

Alt sınırın fiziksel sebebi askıda katı taşımadır. Akış hızı 0,7 m/s'nin altına indiğinde kum ve ağır organik taneler hattın tabanına çöker; her devreye girişte biraz daha birikir ve birkaç ay içinde kesit daralır. Daralan kesit sürtünme kaybını artırır, pompa eğrisi üzerinde çalışma noktası sola kayar, debi düşer, hız daha da azalır. Bu, kendini besleyen bir çöküş döngüsüdür ve sonu hattın komple açılmasıdır.

Hız hesabı basittir. v = Q / A formülünde Q metreküp bölü saniye, A ise boru kesit alanıdır. Bir DN 80 hat için A = π × 0,08² / 4 = 0,005027 m²'dir. Bu hatta 0,7 m/s'yi sağlayan en küçük debi Q = 0,7 × 0,005027 × 3600 = 12,67 m³/h çıkar. Yani DN 80 bir basınçlı hatta 12,67 m³/h'nin altında debi basan her pompa, hattı zamanla dolduracaktır.

07Örnek 1: Bir bodrum foseptiği için debi ve basma yüksekliği nasıl hesaplanır?

Örnek tesis şudur: bodrum katında bir kafeterya ve iki bağımsız ıslak hacim bulunan, kanalizasyon kotunun altında kalan bir ticari bina. Günlük atık su miktarı 48 m³, tepe saatteki gelen debi 6 m³/h ölçülmüştür. Pompa, gelen tepe debinin üzerinde seçilir ki çukur dolmasın; tasarım debisi 8 m³/h alınmıştır.

Statik yükseklik, çukurdaki durdurma seviyesi ile basınçlı hattın en yüksek noktası arasındaki kot farkıdır. Bu tesiste çukur durdurma seviyesi bina sıfır kotunun 4,0 m altında, tahliyenin bağlandığı rögar ise 2,5 m üstündedir. Statik yükseklik H_st = 4,0 + 2,5 = 6,5 mSS'dir. Sirkülasyon pompalarının aksine, atık su terfisinde bu kot farkı hesabın içindedir ve genellikle baskın kalemdir.

Sürtünme kaybı için önce hat çapı belirlenir. 8 m³/h debide DN 50 hat 1,13 m/s hız verir; bu, 0,7 m/s alt sınırının üzerinde ve 2,0 m/s hedef bandının içindedir. Darcy-Weisbach ile birim kayıp h = λ / D × v² / (2g) şeklinde hesaplanır. Değerler yerine konur: λ = 0,030, D = 0,05 m, v = 1,13 m/s, g = 9,81 m/s². h = 0,030 / 0,05 × (1,13² / 19,62) = 0,60 × 0,0651 = 0,0391 m/m çıkar. Hat uzunluğu 45 m olduğuna göre boru sürtünmesi 45 × 0,0391 = 1,76 mSS'dir.

Yerel kayıplar çekvalf, sürgülü vana, altı adet dirsek ve çıkış kaybından oluşur; bu tip kısa terfi hatlarında boru kaybının yüzde 30'u kabul edilir: 1,76 × 0,30 = 0,53 mSS. Toplam sürtünme 1,76 + 0,53 = 2,29 mSS olur. Toplam basma yüksekliği H = 6,5 + 2,29 = 8,79 mSS, yuvarlanmış haliyle 8,8 mSS veya 0,86 bar'dır.

Çalışma noktası böylece 8 m³/h ve 8,8 mSS olarak belirlenir. Bu nokta, evsel nitelikli atığın uzun ince bir hattan basıldığı klasik bir SEG uygulamasıdır. Aynı işi bir SE ile yapmaya kalksaydınız DN 80 hat zorunlu olurdu, hız 0,44 m/s'ye düşerdi ve hat üç mevsim içinde çökelirdi. Karar, hesap yapılır yapılmaz kendiliğinden ortaya çıkar.

08Örnek 2: Atık su çukuru hacmi nasıl hesaplanır?

atık su çukuru hacmi nasıl hesaplanır sorusunun cevabı, pompanın saatte kaç kez devreye girmesine izin verildiğine bağlıdır. Faydalı hacim, çalıştırma ve durdurma seviyeleri arasında kalan su hacmidir ve V = Q / (4 × z) formülüyle bulunur. Burada Q pompa debisi (m³/h), z ise saatte izin verilen maksimum çalıştırma sayısıdır. Dörde bölme, gelen debinin pompa debisinin tam yarısı olduğu en kötü durumdan gelir; devir süresinin en kısa olduğu nokta budur.

Yukarıdaki örnekte Q = 8 m³/h'dir. 4 kW altındaki tek fazlı ve küçük üç fazlı motorlarda saatte 10 ila 15 çalıştırma güvenli kabul edilir; z = 10 alalım. V = 8 / (4 × 10) = 0,20 m³, yani 200 litre faydalı hacim gerekir. Çukur iç çapı 1.000 mm ise kesit alanı π × 1,0² / 4 = 0,785 m²'dir; gereken seviye farkı 0,20 / 0,785 = 0,255 m, yani yaklaşık 26 cm çıkar. Çalıştırma seviyesi durdurma seviyesinin 26 cm üstüne konur.

Toplam çukur derinliği bundan ibaret değildir. Durdurma seviyesinin altında pompa gövdesini örtecek ve motoru soğutacak bir ölü hacim, çalıştırma seviyesinin üstünde ise alarm seviyesi ve gelen kanal kotu için pay bırakılır. Pratikte 26 cm'lik faydalı derinliğe 40 cm ölü hacim, 20 cm alarm payı ve 15 cm emniyet eklenerek yaklaşık 1,0 m'lik ıslak derinlik oluşur.

pompa saatte kaç kez devreye girmeli sorusunun cevabı motor büyüklüğüyle ters orantılıdır. Her kalkışta motor nominal akımın 4 ila 7 katını çeker; sargı ısınır, kondansatör veya kontaktör yorulur. Aşağıdaki değerler saha pratiğidir.

Çukuru gereğinden büyük yapmak da ücretsiz değildir. Uzun bekleme süresi atığın çukurda çökelmesine, üstte yağ tabakası oluşmasına ve anaerobik koşullarda hidrojen sülfür üretimine yol açar. Bekleme süresini 30 dakikanın altında tutmak, koku ve korozyon açısından hacmi büyütmekten daha değerlidir.

09Seviye kontrolü nasıl kurulur?

Seviye kontrolü, çukurdaki su yüksekliğini ölçüp pompaya çalıştırma ve durdurma komutu veren tertibattır. Atık su uygulamasında üç yöntem kullanılır: şamandıra anahtarı, daldırma tipi basınç transmitteri ve hava kabarcıklı seviye ölçer. Üçü de aynı işi yapar, güvenilirlikleri ve maliyetleri farklıdır.

Şamandıra anahtarı en yaygın çözümdür; kablo ucundaki bir küre, su yükselince devrilir ve kontak değiştirir. Ucuzdur ve doğrudan motoru anahtarlayabilir. Zayıf yanı, çukurdaki lifli atığın şamandıra kablosuna dolanıp şamandırayı sabitlemesidir; bu durumda pompa ya hiç durmaz ya hiç çalışmaz. Kablo boyunu asgaride tutmak ve şamandırayı bir kılavuz boruya bağlamak sorunu büyük ölçüde çözer. Tek pompalı bir çukurda en az üç şamandıra kullanılır: durdurma, çalıştırma ve yüksek seviye alarmı.

Daldırma tipi basınç transmitteri, su sütununun hidrostatik basıncını ölçerek sürekli bir seviye sinyali üretir ve 4-20 mA olarak panoya verir. Bu, seviyenin sadece iki noktasını değil tamamını görmenizi sağlar; kademeli çalıştırma, gelen debi hesabı ve trend takibi mümkün hale gelir. Zayıf yanı, membranın yağ ve lifle kaplanmasıdır; periyodik temizlik gerekir. Kritik tesislerde transmitter ile birlikte tek bir yüksek seviye şamandırası donanımsal yedek olarak bırakılır — elektronik bir bileşenin arızası taşkına dönüşmemelidir. Panoya bir basınç göstergesi de eklenirse hat davranışı izlenebilir; ekipman için /urunler/tesisat-ekipmanlari/manometre sayfasına bakabilirsiniz.

10Atık su pompası neden tıkanır?

atık su pompası neden tıkanır sorusunun sahadaki cevabı hemen her zaman aynı üç başlıkta toplanır: lifli atık, çark tipi uyumsuzluğu ve düşük akış hızı. Bunların içinde birinci sırayı, son on yılda tesisat mühendisliğinin en pahalı sorunu haline gelen ıslak mendil alır.

ıslak mendil pompayı tıkar mı sorusuna cevap kesin bir evettir ve mekanizması şudur: ıslak mendiller tuvalet kâğıdının aksine suda dağılmaz, sentetik lifleri sağlam kalır. Çark girişindeki kanat kenarına takılan tek bir mendil, arkadan gelen saçı, ipliği ve diğer mendilleri toplar. Bu yumak dönerek burularak sıkışır ve bir halat haline gelir. Tek kanallı bir çarkta bu halat tek olan geçişi kapatır, pompa yükselen akımla zorlanır ve motor koruma devresi atar. Vorteks çarkta yumak çarka temas etmediği için genellikle geçer; öğütücü çarkta ise lif daha kesici takıma girerken parçalandığı için hiç yumak oluşmaz.

İkinci neden yağ ve gres birikimidir. Mutfak kaynaklı yağ, çukurun üst yüzeyinde soğuyup katılaşır ve zamanla şamandıraları, seviye probunu ve çukur duvarını kaplayan bir kabuk oluşturur. Bu kabuk parçalar halinde koparak emişe gider. Ticari mutfaklarda yağ tutucu zorunludur; yağ tutucusu olmayan bir çukurda hangi pompayı seçerseniz seçin altı ayda bir müdahale gerekir.

Üçüncü neden çökelmedir. Hat hızının 0,7 m/s'nin altında kaldığı sistemlerde kum, çukurun ve hattın tabanında birikir. Bu birikinti pompanın emişini kısıtlar, çarkı aşındırır ve zaman zaman kopan yığınlar halinde çarka gider. Çökelme kaynaklı tıkanmanın çözümü pompa değiştirmek değil, hat çapını küçültmektir.

11Yağ odası ve mekanik salmastra bakımı nasıl yapılır?

Dalgıç bir atık su pompasında motor ile hidrolik arasında, iki mekanik salmastra ile sınırlanmış bir yağ odası bulunur. Bu oda üç iş yapar: alt salmastrayı yağlar, salmastraların ürettiği ısıyı motor gövdesine iletir ve alt salmastradan sızan suyun motora ulaşmadan önce toplandığı bir tampon hacim oluşturur. Yağ odası, pompanın sağlık durumunu okuyabileceğiniz tek noktadır.

atık su pompası yağ odası bakımı yılda bir kez, ağır çalışan tesislerde altı ayda bir yapılır. Prosedür şudur: pompa kaplinden çıkarılıp yıkanır, yatay yatırılır, yağ tapası sökülür ve yağ temiz bir kaba boşaltılır. Boşalan yağın rengi tanı koydurur. Berrak ve açık renkli yağ normaldir. Süt gibi beyaz ve emülsiyon halinde yağ, alt salmastranın su geçirdiğini gösterir; bu aşamada salmastra değişimi ucuz bir bakımdır. İçinde metal talaşı bulunan koyu yağ, karbon veya seramik yüzeyin aşındığını gösterir ve gecikilirse motor sarımı su alır.

Dolum miktarı ve yağ cinsi tip etiketinde ve teknik belgede verilir; oda asla tamamen doldurulmaz. Yaklaşık yüzde 10'luk bir hava boşluğu, ısınmayla genleşen yağın basınç yaratmasını ve salmastrayı kaldırmasını önler. Kullanılacak yağ, gıda sınıfı veya biyolojik olarak parçalanabilir tipte, düşük viskoziteli beyaz yağdır; motor yağı veya hidrolik yağ kullanmayın.

Büyük ve kritik pompalarda yağ odasına bir nem sensörü konur. Sensör, odaya su girdiği anda panoya bir sinyal verir; pompa durmaz ama bakım planlanır. Bu tek başına, plansız bir motor sargı arızasının önüne geçen en ucuz önlemdir. Kontrol panosunun alarm çıkışlarını bina otomasyonuna taşımak da aynı mantığın devamıdır.

12IP koruma sınıfı ve dalgıç montaj neyi belirler?

IP koruma sınıfı, bir elektrik ekipmanının katı cisim ve su girişine karşı dayanımını iki basamakla tanımlayan uluslararası bir kodlamadır. Dalgıç atık su pompası ürünlerinde standart değer IP68'dir; ilk basamak toz sızdırmazlığı, ikinci basamak ise sürekli su altında çalışabilmeyi ifade eder. IP68 beyanı her zaman bir daldırma derinliği ve süresiyle birlikte verilir; tipik olarak 10 metre derinlik esas alınır.

Koruma sınıfı yalnız gövdeyle sağlanmaz, kablo girişiyle sağlanır. Atık su pompalarında kablo girişi, kablo kılıfını çepeçevre sıkan bir konik conta ve ayrıca iletkenlerin arasından su yürümesini engelleyen bir reçine dolgusundan oluşur. Sahadaki en sık motor arızası nedeni, kablonun ezilmesi veya çekilmesi sonucu bu girişten su yürümesidir. Kabloyu çukur içinde asla pompayı taşımak için kullanmayın; kaldırma işi zincir veya paslanmaz halatla yapılır.

Bir diğer belirleyici, motor soğutmasıdır. Standart dalgıç pompalar çevrelerindeki su ile soğur; bu nedenle durdurma seviyesi motor gövdesini örtecek şekilde ayarlanmalıdır. Ceketli soğutma sistemine sahip modeller, kendi içlerinde dolaşan bir soğutma akışkanı kullandıkları için kuru montajda veya seviyenin motoru açıkta bıraktığı durumlarda da çalışabilir. Bu iki tipi karıştırmak, motorun yaz aylarında aşırı sıcaklıktan durmasına yol açan bir seçim hatasıdır.

13Otomatik kaplin sistemi nasıl çalışır?

otomatik kaplin, pompayı çukurun dibindeki sabit bir taban dirseğine, çukura inmeden ve cıvata sıkmadan oturtup sızdırmaz biçimde kilitleyen bir montaj sistemidir. Sistem üç parçadan oluşur: çukur tabanına ankrajlanan taban dirseği, pompanın basma ağzına bağlanan kaplin pabucu ve pompayı düşey doğrultuda yönlendiren iki adet kılavuz boru.

Çalışma mantığı basittir. Pompa, üzerindeki kaldırma zinciriyle indirilirken kaplin pabucu kılavuz boruların üzerinden kayar. Son 20 santimetrede pabuç taban dirseğinin konik yüzeyine oturur ve pompanın kendi ağırlığı contayı sıkar; ayrı bir sıkma işlemi yoktur. Sökme işlemi de aynı şekilde tersine yapılır — zincir çekilir, pompa dikey olarak yukarı çıkar ve hat üzerinde hiçbir bağlantı sökülmez.

Bu sistemin değeri iş güvenliğindedir. Otomatik kaplin olmayan bir çukurda pompayı sökmek için bir teknisyenin atık su dolu, oksijeni düşük ve hidrojen sülfür barındıran kapalı bir hacme inmesi gerekir; bu, tesisat işlerindeki en tehlikeli görevlerden biridir ve kapalı alan çalışma prosedürü, gaz ölçümü ve gözcü gerektirir. Otomatik kaplin, bakım işini kapak seviyesinde bir kaldırma işine indirger.

• Taban dirseğini betona ankrajlarken kılavuz boruların tam düşey olduğunu su terazisiyle doğrulayın; birkaç derecelik eğim pompanın sıkışmasına neden olur.
• Kılavuz borular üst tarafta bir konsolla sabitlenir; bu konsol paslanmaz olmalıdır, galvaniz atık su ortamında hızla yenir.
• Kaldırma zincirini pompa ağırlığının en az iki katına göre seçin ve zincirin ucunu kapak altındaki bir kancada erişilebilir bırakın.
• Basma hattındaki çekvalf ve sürgülü vanayı çukurun içine değil, mümkünse dışındaki bir vana odasına koyun; vana seçenekleri /urunler/vana-sistemleri/kontrol-vanalari sayfasındadır.

14Koku ve havalandırma nasıl çözülür?

Atık su çukurunda koku, oksijensiz koşullarda sülfat indirgeyen bakterilerin ürettiği hidrojen sülfür gazından kaynaklanır. Bu gaz yalnız rahatsız edici değil, aynı zamanda tehlikelidir; havayla ve nemle birleşip sülfürik asit oluşturarak beton çukuru, kapağı ve pano içindeki bakır iletkenleri korozyona uğratır. Koku sorununu bir konfor meselesi değil, bir yapı ömrü meselesi olarak ele alın.

Çözümün birinci ayağı bekleme süresidir. Atığın çukurda kaldığı süre kısaldıkça anaerobik koşullara geçiş için zaman kalmaz. Faydalı hacmi hesabın gerektirdiğinden büyük tutmamak, koku için yapılabilecek en ucuz ve en etkili müdahaledir. İkinci ayak havalandırmadır: çukur, çatı seviyesine kadar çıkan ve en az DN 100 çapında bağımsız bir havalık borusuyla atmosfere bağlanmalıdır. Havalık, pompa çalışırken düşen seviyenin yerine hava almasını da sağlar; havalıksız bir çukurda kapak contası her devirde nefes alır ve kokuyu doğrudan hacme verir.

Üçüncü ayak kapak sızdırmazlığıdır. Bina içindeki çukurlarda contalı ve cıvatalı, gaz sızdırmaz kapak kullanılır. Dördüncü ayak ise gerekirse kimyasal müdahaledir; hidrojen sülfür oluşumunu baskılamak için çukura kontrollü dozajla nitrat veya demir tuzu verilebilir. Dozaj ekipmanları /urunler/aritma-sistemleri/dozaj-uniteleri sayfasında yer alır. Havalık hattının çatıdaki çıkışına aktif karbon filtre eklemek, komşu balkon veya taze hava emiş menfezinin yakınında kalan bağlantılar için standart çözümdür.

15SEG AUTOADAPT ne yapar ve gerekli midir?

seg autoadapt, kontrol elektroniğini ve seviye algılamasını pompanın kendi gövdesine taşıyan, ayrı bir pano ve şamandıra tertibatı gerektirmeyen bir SEG sürümüdür. Pompa, gövdesindeki dahili seviye sensörüyle çukurdaki suyu izler, çalıştırma ve durdurma kararını kendisi verir, alarmı kendi üzerinden bildirir. İkiz kurulumda iki pompa birbiriyle haberleşerek dönüşümlü çalışır.

Sağladığı asıl fayda, devreye alma ve arıza noktalarının azalmasıdır. Klasik bir kurulumda şamandıralar, kablolar, pano, kontaktör ve motor koruma rölesi ayrı ayrı arızalanabilecek bileşenlerdir; bunların çoğu ortadan kalkar. Şamandıra kablosuna lif dolanması gibi en yaygın arıza nedeni de tasarımdan çıkar. Buna karşılık gövdeye gömülü elektronik, arıza halinde pompanın komple sökülmesini gerektirir; kritik ve sürekli çalışan tesislerde ayrı panolu klasik kurulum hâlâ tercih edilir.

Karar kriteri şudur: tek pompalı veya ikiz, küçük ölçekli, bakım personeli olmayan ve pano yeri bulunmayan tesislerde bütünleşik çözüm doğrudur. Bina otomasyonuna geniş veri veren, birden çok pompanın kademeli çalıştığı, yumuşak yol vericili büyük terfi merkezlerinde ise ayrı pano ve merkezi kontrol tercih edilir.

16Motor gücü ve yıllık enerji tüketimi nasıl hesaplanır?

Gerekli motor gücü, hidrolik güçten verim üzerinden geri hesaplanır. Hidrolik güç formülü P_h = ρ × g × Q × H şeklindedir. Birinci örnekteki değerleri yerine koyalım: ρ = 1.000 kg/m³, g = 9,81 m/s², Q = 8 m³/h = 0,00222 m³/s, H = 8,8 mSS. P_h = 1.000 × 9,81 × 0,00222 × 8,8 = 192 W çıkar.

Öğütücülü bir pompanın bu debi bandındaki hidrolik verimi yüzde 38 civarındadır; kesme işi için harcanan güç de bu verimin içinde görünür. Şaft gücü P₂ = 192 / 0,38 = 505 W olur. Motor veriminin yüzde 78 kabul edilmesiyle şebekeden çekilen güç P₁ = 505 / 0,78 = 647 W bulunur. Katalogda bu noktaya karşılık gelen nominal motor gücü 0,9 ila 1,5 kW bandındadır; kalkış momenti ve kesme darbeleri nedeniyle atık su pompalarında hesaplanan şaft gücünün yaklaşık iki katı nominal güç seçmek standart uygulamadır.

Yıllık tüketim, günlük hacim ile pompa debisinden çıkan çalışma süresine bağlıdır. Günlük 48 m³ atık su ve 8 m³/h debi ile günlük çalışma süresi 48 / 8 = 6 saattir. Yıllık çalışma 6 × 365 = 2.190 saat eder. Tüketim 0,647 × 2.190 = 1.417 kWh, kilovatsaat başına 3 lira üzerinden yılda 4.251 liradır.

Aynı iş bir SE ile yapılabilseydi, yüzde 55 hidrolik verimle şaft gücü 349 W, çekilen güç 447 W olurdu ve yıllık tüketim 979 kWh'ye inerdi. Aradaki 438 kWh, yılda 1.314 lira eder. Bu fark, öğütücünün bedelidir ve uzun hatlı küçük debili tesislerde kaçınılmazdır; ama debinin ve hat çapının SE'ye izin verdiği her yerde SE'yi tercih etmek için yeterli bir sebeptir.

17Hangi uygulamada hangi seri seçilir?

seg mi se mi sorusu, aşağıdaki karar tablosuyla çoğu projede tek bakışta çözülür. Tabloyu okurken sıralamayı koruyun: önce atığın karakteri, sonra hat çapı, en sonda enerji.

Tabloda dikkat edilmesi gereken çizgi, 15 m³/h civarındadır. Bu debinin altında kalan sistemlerde DN 80 hat zaten çökeleceği için SE devre dışıdır. Bu debinin üstünde ise öğütücü hem gereksiz bir enerji kaybı hem de gereksiz bir bakım kalemidir. Ürün ailelerinin tamamı ve diğer markalarımız için /markalar sayfasına bakabilirsiniz.

18Kuru montaj ne zaman tercih edilir?

Kuru montaj, pompanın atık su içinde değil, çukurun yanındaki ayrı bir odada, boru hattına flanşla bağlı olarak çalıştığı düzendir. Grundfos SL serisi bu düzen için ayaklı gövde ve ceketli motor soğutmasıyla hazırlanmıştır. Emiş hattı çukurdan yerçekimiyle beslenir; pompa çukur seviyesinin altında kalacak şekilde konumlandırılır ki kendinden emiş sorunu yaşanmasın.

Kuru montajın üstünlüğü erişimdir. Pompa her an gözle görülür, titreşimi ve sesi dinlenebilir, sızdırma anında fark edilir ve bakımı için kaldırma tertibatı ya da kapalı alan izni gerekmez. Büyük güçlü pompalarda, sürekli çalışan endüstriyel tesislerde ve bakım personeli bulunan yapılarda tercih edilir.

Bedeli hacimdir. Kuru odanın kendisi, kapısı, havalandırması ve drenajı ek yapısal maliyet demektir. Ayrıca oda, çukurdan gelebilecek bir taşkına karşı kendi drenaj pompasına ihtiyaç duyar. Küçük ve orta ölçekli binalarda dalgıç montaj neredeyse her zaman daha ekonomiktir; kuru montaj kararı 15 kW üzeri güçlerde ve kritik süreklilik gereken tesislerde anlam kazanır. Düşey milli çözümlerle karşılaştırma için /urunler/pompa-sistemleri/dik-milli-pompalar sayfası incelenebilir.

19Öğütücülü pompa ne zaman yanlış karardır?

öğütücülü pompa, adı ne kadar güven verse de her atığın çözümü değildir. Kesici takım, aşındırıcı olmayan ve lifli olan atıkta üstündür; aşındırıcı olan ve iri olan atıkta ise hızla bozulur. Yanlış olduğu üç durum nettir.

Birincisi kum ve mineral katı içeren sulardır. Otopark rampası, açık alan drenajı, yıkama alanı ve şantiye çukurlarında gelen suyun içinde daima kum bulunur. Kum, kesici halkalar arasındaki mikron mertebesindeki aralığı aşındırır; aralık büyüdükçe kesme kalitesi düşer, öğütülmemiş atık çarka geçer ve pompa hem tıkanır hem verim kaybeder. Bu tesislerde vorteks çark tek doğru cevaptır.

İkincisi metal ve sert plastik parça riskidir. Kesici takım, kendisinden daha sert bir cisimle karşılaştığında ya durur ya da hasar görür. Endüstriyel alanlarda düşen bir cıvata, bir el aleti parçası veya sert bir ambalaj bunun için yeterlidir.

Üçüncüsü yüksek debi ihtiyacıdır. Öğütücülü hidrolikler yapısı gereği küçük debi ve yüksek basınç için tasarlanır. 20 m³/h üzerindeki bir ihtiyacı öğütücüyle karşılamaya çalışmak, hem birden fazla pompa hem de sürekli bakım anlamına gelir. atık su pompası hangi durumda öğütücülü olmalı sorusunun özeti şudur: atık yalnızca evsel nitelikliyse, debi 15 m³/h'nin altındaysa ve hat DN 65'ten inceyse öğütücü doğrudur; bu üç koşuldan biri bile sağlanmıyorsa kanallı veya vorteks çarka geçin.

20Sık yapılan 5 hata

Aşağıdaki beş hata, atık su terfi tesislerinde en sık karşılaştığımız ve tamamı proje aşamasında önlenebilecek hatalardır.

• Pompayı seçtikten sonra hat çapını mevcut boruya göre bırakmak. Basınçlı hat, pompa debisiyle birlikte hesaplanır. Debiye göre fazla büyük seçilmiş bir hatta akış hızı 0,7 m/s'nin altına düşer, kum çöker ve hat birkaç mevsimde tıkanır. Hat çapını küçültmek, çoğu tıkanma probleminin gerçek çözümüdür.
• Çukur hacmini "büyük olsun, garantiye alalım" diyerek şişirmek. Uzun bekleme süresi çökelme, yağ kabuğu ve hidrojen sülfür üretir. Hacmi V = Q / (4 × z) formülüyle hesaplayın ve bekleme süresini 30 dakikanın altında tutun.
• Çekvalfi çukurun içine, pompanın hemen üstüne koymak. Bu konumda çekvalf lifli atıkla tıkanır ve bakımı için çukura inmek gerekir. Çekvalf ve sürgülü vana, mümkün olan her yerde çukur dışındaki vana odasına alınır.
• Ticari mutfak atığını yağ tutucusuz doğrudan çukura vermek. Yağ tabakası şamandıraları sabitler, seviye probunu körleştirir ve kopan parçalar halinde çarka gider. Yağ tutucu, pompadan daha ucuz bir yatırımdır.
• Yedek pompayı hiç çalıştırmadan bekletmek. Aylarca dönmeyen bir dalgıç pompanın salmastrası kurur, çarkı kireç ve çamurla yapışır; gerçekten ihtiyaç duyulduğu gün çalışmaz. Panoya dönüşümlü çalışma kurun veya haftada bir manuel çalıştırın.

21Devreye alma kontrol listesi

Aşağıdaki adımlar bir SEG veya SE kurulumunun devreye alınmasında sırayla uygulanır. Sıra önemlidir; özellikle çukur temizliği ve dönüş yönü kontrolü, seviye ayarından önce gelir.

• Çukurun içindeki inşaat artıklarını, harç parçalarını ve kumu tamamen boşaltın; ilk çalıştırmayı temiz su ile yapın.
• Taban dirseğinin ankrajını ve kılavuz boruların düşeyliğini kontrol edin; pompayı bir kez indirip kaldırarak kaplinin sıkışmadan oturduğunu doğrulayın.
• Basma hattındaki sürgülü vananın tam açık, çekvalfin doğru yönde monte edilmiş olduğunu gözle doğrulayın.
• Motor izolasyon direncini megger ile ölçün ve kayıt altına alın; bu değer sonraki bakımlarda karşılaştırma referansıdır.
• Üç fazlı modellerde dönüş yönünü kontrol edin. Yanlış yönde dönen bir pompa su basar ama debisi belirgin biçimde düşüktür; kısa süreli çalıştırmada pompanın geri tepme yönüne bakın veya akım ölçerek karşılaştırın.
• Durdurma seviyesini, motor gövdesini örtecek ve emiş ağzını su altında bırakacak şekilde ayarlayın.
• Çalıştırma seviyesini hesaplanan faydalı hacme göre konumlandırın; örnekte bu, durdurma seviyesinin 26 cm üstüdür.
• Yüksek seviye alarm şamandırasını gelen kanal kotunun altına, kanalın dolmasına izin vermeyecek yükseklikte yerleştirin.
• Pompayı çalıştırıp faz akımlarını ölçün, üç fazın dengeli olduğunu ve akımın etiket değerinin altında kaldığını doğrulayın.
• Bir tam çevrimi kronometreyle ölçün; dolma ve boşalma sürelerinden gerçek gelen debiyi ve saatteki kalkış sayısını hesaplayın.
• Havalık borusunun açık olduğunu, kapak contasının tam oturduğunu ve kapak kilidinin çalıştığını kontrol edin.
• İkiz kurulumda dönüşümlü çalışmayı ve bir pompayı devre dışı bırakarak yedeğin devreye girdiğini test edin.
• Yağ odasının fabrika dolumunu ve varsa nem sensörünün alarmını devreye alma sırasında bir kez doğrulayın.
• Ölçülen debileri, akımları, seviye kotlarını ve çevrim sürelerini devreye alma formuna yazın.

22Sık Sorulan Sorular

SEG ile SE arasındaki en temel fark nedir?

Çark tipidir. SEG, çark girişindeki kesici takımla atığı öğütür ve DN 32-50 gibi ince hatlara yüksek basınçla basar. SE ise kanallı veya vorteks çarkla katıyı parçalamadan geçirir, 50 ila 100 mm küre geçişi sağlar ve DN 80 üzeri hatlara düşük basmada yüksek debi verir. Diğer tüm farklar bu çark kararının sonucudur.

Öğütücülü bir pompa ıslak mendil sorununu tamamen çözer mi?

Büyük ölçüde çözer ama sınırsız değildir. Kesici takım lifleri parçaladığı için çarkta yumak oluşmaz; buna karşılık çok yüksek mendil yükünde bıçaklar körelir ve kesme kalitesi düşer. Bıçak takımı aşınma parçasıdır ve düzenli kontrol edilir. Kaynağında önlem, yani kullanıcı uyarısı ve gerekirse ön süzgeç, hâlâ en ucuz çözümdür.

Vorteks çark neden daha az verimli?

Çünkü enerjiyi suya doğrudan değil, gövde içinde oluşturduğu girdap üzerinden aktarır. Kanatlar gövdenin arkasına çekildiği için akışkanla temas alanı azalır ve aktarımdaki kayıp artar. Verim tipik olarak yüzde 40 ila 50 bandında kalır. Karşılığında elde edilen şey, katı maddenin çarka hiç dokunmadan geçmesi ve tıkanma riskinin en aza inmesidir.

Basınçlı hattı olabildiğince büyük seçmek güvenli değil mi?

Hayır, tam tersi. Büyük çap akış hızını düşürür; 0,7 m/s'nin altına inen hatta kum ve organik tane tabana çöker, kesit daralır ve hat zamanla tıkanır. Hat çapı, pompa debisinde 1,0 ila 2,0 m/s hız verecek şekilde seçilir. Uzun hatlarda sürtünme kaybı da hesaba katılır ama alt hız sınırı her zaman önceliklidir.

Çukur hacmini hangi formülle hesaplamalıyım?

Faydalı hacim için V = Q / (4 × z) kullanılır; Q pompa debisi m³/h, z ise saatte izin verilen kalkış sayısıdır. 8 m³/h ve z = 10 için 200 litre çıkar. Bu hacme ölü hacim, alarm payı ve emniyet payı eklenerek toplam derinlik belirlenir. Hesabı büyütmek koku ve çökelme sorunu yaratır.

Tek pompa mı, ikiz pompa mı kurmalıyım?

Kesintinin sonucu taşkınsa ikiz kurun. Bodrum katta tuvalet ve mutfak besleyen bir çukurda pompanın durması birkaç saat içinde su basmasına yol açar; orada ikiz pompa ve dönüşümlü çalışma standarttır. Tek katlı bir drenaj çukurunda ise depoda bekleyen bir yedek ünite çoğu zaman daha ekonomiktir. Karar, duruşun bedeline göre verilir.

Dalgıç pompanın kablosuyla pompayı kaldırabilir miyim?

Hayır. Kablo çekildiğinde giriş contası ve reçine dolgusu zorlanır, iletkenler arasından su yürür ve motor sargısı kısa devre yapar. Bu, sahadaki en sık motor arızası nedenlerinden biridir. Kaldırma işi için paslanmaz zincir veya halat kullanılır ve zincir kapak seviyesinde erişilebilir bırakılır.

Yağ odasındaki yağ süt rengine dönmüşse ne yapmalıyım?

Alt mekanik salmastra su geçiriyor demektir; en kısa sürede salmastra takımını değiştirin ve yağı yenileyin. Bu aşamada müdahale, motorun sağlam kaldığı ve maliyetin düşük olduğu aşamadır. Ertelenirse su üst salmastrayı da geçer, motor sargısı ıslanır ve iş sargı yenileme veya komple pompa değişimine döner.

Atık su pompası için hangi standartlar geçerlidir?

Hidrolik performans kabul testleri ISO 9906'ya göre yapılır; pompa güvenliği ve genel gereklilikler EN 809 kapsamındadır. Verimlilik tarafında ErP 2009/125/EC çerçeve direktifi belirleyicidir. Atık su terfi tesislerinin projelendirilmesinde ayrıca ilgili yerel altyapı idaresinin şartnameleri ve bina içi tesisat standartları dikkate alınır.

Mevcut bir SE'yi SEG ile değiştirebilir miyim?

Genellikle hayır. İki serinin çalışma noktaları farklı bölgelerdedir; SE için tasarlanmış DN 80 veya üzeri bir hatta SEG yeterli debiyi ve hızı üretemez, üstelik basma yüksekliği eğrisi de uyuşmaz. Değişim yapılacaksa hat çapı, çukur hacmi ve seviye ayarları birlikte yeniden hesaplanır; sadece pompayı değiştirmek sistemi bozar.

Projenizdeki çukur hacmini, hat çapını ve çalışma noktasını birlikte hesaplayıp SEG mi SE mi gerektiğini netleştirebiliriz. Dalgıç atık su ve drenaj pompası seçenekleri için /urunler/pompa-sistemleri/drenaj-atik-su sayfasını inceleyebilir, tesisat verilerinizle /iletisim üzerinden bize ulaşabilirsiniz.