Grundfos CR Dikey Milli Pompa Nedir? CR Serisi Seçim Rehberi

Grundfos CR, çarkların üst üste dizildiği, emiş ve basma ağzı aynı eksende karşılıklı duran bir dikey milli pompa ailesidir. Her kademe basma yüksekliğine kendi payını ekler, debi ise sabit kalır. Bu yapı, az yer kaplayan bir gövdeyle 200 mSS üzerine çıkabilmeyi ve tek bir tip içinde onlarca basınç adımı sunmayı mümkün kılar.

Bu yazıda sırasıyla şunları bulacaksınız:

• Kademe sayısının basma yüksekliğine etkisi ve toplam H'nin nasıl kurulduğu
• Tip kodunun harf harf okunması ve CR, CRI, CRN, CRE ayrımı
• Akışkan uyumluluğu, sıcaklık ve basınç sınırları, salmastra kartuşu seçimi
• NPSHr, NPSHa ve kavitasyon riskinin sayısal olarak değerlendirilmesi
• 8 katlı bir bina hidroforu için adım adım basınç ve kademe hesabı
• Kazan besleme, arıtma tesisi ve yangın hattı uygulamalarındaki farklar
• ISO 9906 tolerans sınıfı, MEI değeri ve motor verim sınıfı
• Kaide, titreşim, dikey montaj kuralları ve kademeli devreye alma
• Sık yapılan beş hata, devreye alma kontrol listesi ve sık sorulan sorular

01Dikey milli pompa nedir ve ne işe yarar?

Dikey milli pompa, mili düşey konumda duran, çark ve difüzör takımlarının bu mil üzerinde üst üste sıralandığı santrifüj bir pompa tipidir. Motor gövdenin tepesine dikey olarak oturur, akışkan alttaki emiş ağzından girer, kademeler arasında yukarı doğru ilerler ve aynı seviyedeki basma ağzından çıkar. Emiş ve basma ağzının aynı eksende ve aynı yükseklikte olmasına inline bağlantı denir; bu sayede pompa, boru hattının üzerine adeta bir vana gibi oturur ve ayrı bir emiş kolektörü gerektirmez.

Bu yapının yatay salyangoz gövdeli pompalara göre üç somut üstünlüğü vardır. Birincisi taban alanıdır: aynı debi ve basıncı veren yatay bir çok kademeli pompa, dikey muadilinin iki ila üç katı zemin kaplar. İkincisi hizalamadır; motor ile pompa mili fabrikada üretilen bir kaplin üzerinden birleşir, sahada kaplin ayarı yapılmaz ve yanlış hizalamadan doğan yatak arızaları büyük ölçüde ortadan kalkar. Üçüncüsü modülerliktir; aynı hidrolik gövde ile kademe sayısını değiştirerek onlarca farklı basınç noktası üretilebilir.

Bedeli de vardır. Dikey yapı yüksekliği artırır; on kademeli bir gövde motoruyla birlikte 1,5 metreyi aşar ve üzerinde bakım için en az 0,5 metre daha boşluk ister.

02Kademe sayısı basma yüksekliğini nasıl belirler?

Çok kademeli pompa mantığının tamamı tek bir cümlede özetlenir: kademeler seri bağlıdır, dolayısıyla basma yüksekliği toplanır, debi toplanmaz. Bir kademe belirli bir debide örneğin 12 mSS üretiyorsa, dört kademe aynı debide yaklaşık 48 mSS üretir. Debi ise her kademede aynıdır, çünkü akışkan sırayla hepsinin içinden geçer.

Formül basittir. H_toplam = n × H_kademe. Burada n kademe sayısı, H_kademe ise o debideki tek kademe basma yüksekliğidir. Dikkat edilmesi gereken nokta, H_kademe'nin sabit bir sayı olmamasıdır; debi arttıkça düşer. CR 15 gövdesinde kademe başına basma yüksekliği sıfır debide yaklaşık 16 mSS, nominal 15 m³/h civarında 12,5 mSS, 20 m³/h'te ise 8 mSS mertebesindedir. Yani kademe sayısını çarpmadan önce, hangi debide çalışacağınızı bilmeniz gerekir.

Güç de kademe sayısıyla birlikte doğrusal olarak artar. Hidrolik güç P = ρ × g × Q × H olduğuna ve Q sabit kaldığına göre, kademe eklemek gücü aynı oranda büyütür. Dört kademeli bir gövdede 2,2 kW yeten bir uygulamada sekiz kademe 4 kW motor ister. Bu, "ne olur ne olmaz, iki kademe fazla alalım" yaklaşımının neden pahalı olduğunu açıklar: fazladan her kademe hem ilk yatırıma hem de her saat işletmeye yazılır.

03CR tip kodu nasıl okunur?

cr pompa tip kodu okuma alışkanlığı, katalogda kaybolmadan doğru modeli bulmanın en kısa yoludur. Kod iki bölümden oluşur: seri harfleri ve sayısal boyut. "CR 15-4" ifadesinde CR seri adı, 15 nominal debi, 4 ise kademe sayısıdır.

Sayıların anlamı şudur. İlk sayı, pompanın metreküp bölü saat cinsinden nominal debisidir; yani en yüksek verimin görüldüğü debi bandının yuvarlatılmış değeridir. CR 15 ailesi 15 m³/h civarında en verimli çalışır, CR 32 ailesi 32 m³/h civarında. İkinci sayı, gövdedeki kademe sayısıdır. Grundfos CR 15-4, 15 m³/h nominal debili gövdenin dört kademeli sürümüdür.

Bazı modellerde ikinci sayının ardından bölü işareti ve ikinci bir rakam görürsünüz: CR 15-4/2 gibi. Bu, kademelerden birinin tam çark yerine tıraşlanmış veya kör çarkla donatıldığını, yani ara bir basınç adımı üretildiğini gösterir. Katalogda arka arkaya gelen iki kademe arasındaki basınç boşluğu bu şekilde doldurulur ve seçim hassasiyeti artar.

Kodun devamındaki harf grubu malzeme ve bağlantı bilgisini taşır. A-F-A-E-HQQE dizisinde birinci harf pompa versiyonunu, ikinci harf boru bağlantı tipini, üçüncü harf malzeme sınıfını, dördüncü harf kauçuk parça malzemesini, son dört harf ise mekanik salmastra kombinasyonunu belirtir.

04CR, CRI, CRN, CRE ve CRT arasındaki fark nedir?

cr crn cri farkı tamamen ıslak yüzeylerin malzemesindedir; hidrolik tasarım ve kademe mantığı aynıdır. Doğru harfi seçmek, pompanın on yıl mı yoksa on ay mı dayanacağını belirler ve fiyat farkı çoğu zaman bir arıza duruşunun maliyetinin altında kalır.

CR, dökme demir emiş ve basma gövdesine sahip, iç kısımları paslanmaz çelik olan temel sürümdür. Kapalı devre ısıtma suyu, temiz şebeke suyu, kazan besleme ve genel endüstriyel uygulamalarda kullanılır. CRI, gövde dahil tüm ıslak parçaları 1.4301 yani 304 kalite paslanmaz çeliktir; içme suyu, yumuşatılmış su ve klorür içeriği düşük akışkanlar için uygundur. Grundfos CRI 5-8 gibi küçük gövdeler kompakt hidrofor gruplarının klasik seçimidir.

CRN, ıslak parçaları 1.4401 yani 316 kalite paslanmaz çelik olan sürümdür. Klorür, hafif asit, deniz suyu buharı ve dozajlanmış kimyasal içeren akışkanlarda 304'ün yetmediği yerde devreye girer. Ters ozmoz besleme hatlarının standart tercihidir; Grundfos CRN 32-4 gibi orta boy modeller membran ünitelerinin yüksek basınç tarafında yaygın olarak görülür. CRT ise ıslak parçaları titanyum alaşımlı özel sürümdür ve deniz suyu, sodyum hipoklorit gibi son derece agresif akışkanlarda kullanılır.

CRE harfi malzemeyi değil motoru anlatır. E, pompanın frekans konvertörü motor kapağına gömülü MGE motorla geldiğini gösterir; ayrı bir sürücü panosu, ayrı bir motor kablosu ve ayrı bir EMC filtresi gerekmez. Grundfos CRE 10-6 gibi bir model, sabit basınç kontrolünü kendi içinde yapar ve bir basınç transmitteri bağlandığında tek başına bir hidrofor gibi davranır. Aynı mantık CRIE, CRNE ve CRTE olarak diğer malzeme sınıflarında da vardır.

05CR pompa hangi sıcaklığa ve basınca kadar çalışır?

cr pompa hangi sıcaklığa kadar çalışır sorusunun cevabı tek bir sayı değildir; sınırı belirleyen üç ayrı bileşen vardır. Bunlar mekanik salmastra malzemesi, elastomer conta malzemesi ve gövdenin basınç sınıfıdır. Üçünden en düşük olanı pompanın gerçek sınırıdır.

Standart EPDM contalı ve HQQE salmastralı bir gövde, eksi 20 ile artı 120 santigrat derece arasında çalışır. FKM contalı HQQV sürümü eksi 20 ile artı 90 santigrat derece bandındadır; FKM'nin kimyasal direnci daha yüksek, sıcaklık tavanı daha düşüktür. Hava soğutmalı üst parçalı özel sürümlerde tavan 180 santigrat dereceye kadar çıkar; bu sürümde salmastra bölgesi akışkandan ısıl olarak yalıtılır ve ayrı bir soğutma boşluğu bulunur.

Basınç tarafında üç sınıf yaygındır: 16 bar, 25 bar ve 30 bar. Buradaki değer, gövdenin dayanabileceği maksimum çalışma basıncıdır ve emiş basıncı ile pompanın ürettiği basma yüksekliğinin toplamıdır. Bir hesap örneği yerinde olur: emişte 4 bar besleme basıncı bulunan bir hatta 90 mSS yani 8,8 bar üreten bir pompa kullanıyorsanız, gövde 12,8 bar görür ve 16 bar sınıfı yeterlidir. Aynı pompa 10 bar emiş basıncı olan bir binada 18,8 bar görür ve 25 bar sınıfı zorunlu hale gelir.

Yüksek sıcaklıkta bir başka sınır daha devreye girer: akışkanın buhar basıncı. 120 santigrat derecedeki suyun buhar basıncı 2 bar mutlak değerindedir, yani emiş hattında en az bu kadar basınç bulunmalıdır; aksi halde su pompa girişinde kaynar.

06Salmastra kartuşu nedir ve hangi tipi seçilmeli?

Mekanik salmastra, dönen mil ile duran gövde arasındaki sızdırmazlığı iki cilalı yüzeyin birbirine bastırılmasıyla sağlayan elemandır. CR serisinde bu eleman ya klasik bileşen salmastra olarak ya da tek parça halinde sökülüp takılan kartuş salmastra olarak gelir. Kartuş salmastra, dönen ve duran parçaların fabrikada bir kovan içinde birleştirilmiş, yay boyu ayarı önceden yapılmış halidir.

Kartuşun sahadaki değeri şudur: değiştirme işlemi motoru sökmeden, kaplin koruyucusunu çıkarıp dört cıvatayı gevşetmekle yapılır ve otuz dakikayı geçmez. Bileşen salmastrada ise yay boyunun mikrometreyle ayarlanması gerekir; yanlış ayar, yeni salmastranın birkaç hafta içinde tekrar sızmasına yol açar. Bu nedenle CR 32 ve üzeri gövdelerde kartuş salmastra standarttır.

Malzeme kombinasyonu akışkana göre seçilir. HQQE, karbür-karbür yüzey ve EPDM elastomer demektir; temiz su ve kazan besleme suyu için varsayılan tercihtir. HQQV aynı yüzeyleri FKM elastomerle birleştirir ve yağ, hidrokarbon, asit içeren akışkanlarda kullanılır. AUUE kombinasyonu karbon-tungsten karbür yüzey kullanır; temiz akışkanlarda daha düşük sürtünmeyle çalışır ama kuru çalışmaya karbür-karbür kadar dayanmaz. Aşındırıcı partikül ihtimali olan her yerde karbür-karbür seçilir.

07NPSHr nedir ve NPSHa nasıl hesaplanır?

NPSHr, pompanın emiş ağzında kavitasyonsuz çalışabilmesi için gereken minimum net pozitif emme yüküdür ve pompanın kendi özelliğidir; üretici eğrisinden debiye göre okunur. NPSHa ise tesisatın o noktada pompaya sunabildiği net pozitif emme yüküdür ve tamamen tesisatın geometrisiyle akışkanın durumuna bağlıdır. Kural tek cümledir: NPSHa her zaman NPSHr'den belirgin şekilde büyük olmalıdır.

npsha nasıl hesaplanır sorusunun formülü şudur:

NPSHa = (Pa − Pv) / (ρ × g) ± hz − hf

Burada Pa emiş kaynağı üzerindeki mutlak basınç, Pv akışkanın o sıcaklıktaki buhar basıncı, ρ yoğunluk, g yerçekimi ivmesi, hz pompa ekseni ile su seviyesi arasındaki yükseklik farkı, hf ise emiş hattındaki sürtünme kaybıdır. Su seviyesi pompa ekseninin üzerindeyse hz artı, altındaysa eksi işaretlidir.

Birinci örnek, açık depodan emen bir hidrofor. Deniz seviyesi, su sıcaklığı 25 santigrat derece, su seviyesi pompa ekseninin 1,5 metre altında, emiş hattı kaybı 0,45 mSS. Değerler: Pa = 101.325 Pa, Pv = 3.170 Pa, ρ = 997 kg/m³, ρ × g = 9.780 N/m³. Atmosfer terimi 101.325 / 9.780 = 10,36 mSS. Buhar terimi 3.170 / 9.780 = 0,32 mSS. Hesap: NPSHa = 10,36 − 0,32 − 1,50 − 0,45 = 8,09 mSS. Bu pompanın 14,5 m³/h debideki NPSHr değeri eğriden 1,5 mSS okunuyorsa, emniyet payı 8,09 − 1,50 = 6,59 mSS'dir. Fazlasıyla güvenlidir.

İkinci örnek, 95 santigrat derecede degazör tankından emen bir kazan besleme pompası. Tank atmosfere açık, su seviyesi pompa ekseninin 1,0 metre üzerinde, emiş kaybı 0,70 mSS. Değerler: Pv = 84.530 Pa, ρ = 962 kg/m³, ρ × g = 9.437 N/m³. Atmosfer terimi 101.325 / 9.437 = 10,74 mSS. Buhar terimi 84.530 / 9.437 = 8,96 mSS. Hesap: NPSHa = 10,74 − 8,96 + 1,00 − 0,70 = 2,08 mSS. Aynı pompanın NPSHr değeri 1,80 mSS ise emniyet payı yalnızca 0,28 mSS kalır. Bu yetersizdir; kabul edilen alt sınır 0,5 mSS, tercih edilen değer 1,0 mSS ve üzeridir.

İkinci örneğin çözümü üç yoldan biridir: tankı 1,0 metre daha yükseltmek, emiş hattını bir çap büyüterek kaybı 0,70'ten 0,25 mSS'ye indirmek veya daha düşük NPSHr'li bir gövde seçmek. Uygulamada en ucuzu emiş çapını büyütmek, en kalıcısı tankı yükseltmektir.

08Rakım ve sıcaklık NPSHa'yı ne kadar düşürür?

Atmosfer basıncı rakımla düşer ve NPSHa hesabındaki en büyük terim küçülür. Deniz seviyesinde 101.325 Pa olan basınç 1.000 metrede 89.900 Pa, 1.500 metrede 84.500 Pa, 2.000 metrede 79.500 Pa olur; mSS cinsinden sırasıyla 10,36, 9,19, 8,64 ve 8,13 mSS. Ankara ölçeğinde bir tesiste deniz seviyesine göre yapılmış bir hesap 1,2 mSS fazla NPSHa varsayar.

Sıcaklığın etkisi daha serttir çünkü buhar basıncı üstel artar. 20 derecede 0,24 mSS olan buhar terimi 95 derecede 8,96 mSS, 110 derecede 15,1 mSS olur. 110 derecede atmosfer terimi buhar terimini karşılayamaz; açık bir tanktan 110 derece su emmek fiziksel olarak mümkün değildir, tankın basınçlı olması zorunludur.

09Kavitasyon nasıl anlaşılır ve nasıl önlenir?

Kavitasyon, akışkanın pompa girişindeki basıncı buhar basıncının altına düştüğünde buhar kabarcıkları oluşması ve bu kabarcıkların basıncın yükseldiği kademede şiddetle çökmesidir. Çöken her kabarcık metal yüzeye mikroskobik bir darbe uygular; milyonlarca darbe çark girişinde süngerimsi bir aşınma bırakır. dikey milli pompa kavitasyon nedeni neredeyse her zaman emiş tarafındaki bir eksikliktir, pompanın kendisi değil.

Belirtileri üç başlıkta toplanır. Ses karakteristiktir: pompa çakıl taşı çekiyormuş gibi çıtırtılı bir gürültü çıkarır. Performans düşer: manometre basıncı dalgalanır ve aynı devirde basma yüksekliği beklenenin yüzde 10 ila 20 altına iner. Mekanik iz kalır: sökülen ilk kademe çarkının emiş kenarında delikli, pürüzlü bir yüzey görülür.

Nedenleri ve çözümleri sırasıyla şunlardır:

• Emiş hattında tıkalı pislik tutucu. En sık nedendir ve en ucuz çözümdür; süzgeci sökün ve temizleyin. Ekipman seçenekleri /urunler/tesisat-ekipmanlari/pislik-tutucu sayfasındadır.
• Emiş borusunun dar seçilmesi. Emişte akış hızı 1,5 m/s'yi geçmemelidir.
• Emiş hattında hava cebi. Yatay emiş borusu pompaya doğru hafif yükselen eğimle çekilmeli, tepe noktası oluşturulmamalıdır.
• Pompanın eğrisinin çok sağında çalıştırılması. Kapasitesinin yüzde 130'unda çalışan bir pompanın NPSHr'si nominal noktadakinin iki katı olabilir.
• Akışkan sıcaklığının tasarım değerini aşması. Kazan besleme hatlarında 10 K'lık bir sapma emniyet payını tüketebilir.
• Depo su seviyesinin alt sınırın altına inmesi. Seviye şalteri ve kuru çalışma koruması bu senaryonun tek güvencesidir.

108 katlı bir bina hidroforu için kaç kademe gerekir?

hidrofor için kaç kademe gerekir sorusunun cevabı, gerekli toplam basma yüksekliğinin tek kademe katkısına bölünmesiyle bulunur. Aşağıda 8 katlı, kat başına 4 daireli, bodrum deposundan beslenen bir konut binası için hesap adım adım yapılmıştır.

Birinci adım, tasarım debisidir. Bina 32 daire içerir ve daire başına 0,45 l/s anlık talep varsayılır; ham toplam 14,4 l/s eder. Konut tipi kullanımda eşzamanlılık katsayısı 32 daire için yaklaşık 0,28 alınır. Tasarım debisi 14,4 × 0,28 = 4,03 l/s, yani 14,5 m³/h olarak bulunur.

İkinci adım, statik yüksekliktir. Bodrumdaki deponun minimum su seviyesi ile en üst kattaki en yüksek armatür arasındaki fark 26 metredir; bu, kat yüksekliği 3,0 metre olan 8 kat, bir bodrum kotu ve armatür yüksekliğinin toplamıdır. Statik yükseklik doğrudan basma yüksekliğine eklenir.

Üçüncü adım, sürtünme kayıplarıdır. Ana kolon uzunluğu 60 metre, tasarım sürtünme kaybı 180 Pa/m alındığında boru kaybı 60 × 180 = 10.800 Pa yani 10,8 kPa eder; mSS cinsinden 10.800 / 9.780 = 1,10 mSS. Dirsek, te ve vanaların eşdeğer boy katkısı için yüzde 30 eklenir: 1,10 × 1,30 = 1,43 mSS. Buna hidrofor grubunun kendi üzerindeki filtre, çekvalf ve küresel vana kayıpları için 1,50 mSS eklenir.

Dördüncü adım, en uzak armatürde istenen akış basıncıdır. Konutlarda kabul edilen değer 2,0 bar yani 20 mSS'dir; termostatik bataryalı ve duş sistemli dairelerde 2,5 bar tercih edilir.

Toplam basma yüksekliği: H = 26,00 + 1,43 + 1,50 + 20,00 = 48,93 mSS. Yuvarlanmış tasarım değeri 49 mSS'dir.

Beşinci adım, kademe sayısıdır. 14,5 m³/h debi CR 15 gövdesinin nominal bandına düşer ve bu gövdenin bu debideki kademe başına katkısı 12,5 mSS'dir. n = 49 / 12,5 = 3,92; yukarı yuvarlanır ve 4 kademe seçilir. Sonuç Grundfos CR 15-4 modelidir ve gerçek basma yüksekliği 4 × 12,5 = 50 mSS olur; tasarım değerinin 1 mSS üzerinde kalması istenen durumdur.

Altıncı adım, güçtür. P_hidrolik = ρ × g × Q × H formülünde Q = 14,5 / 3.600 = 0,004028 m³/s, H = 49 mSS, ρ × g = 9.790 N/m³. P = 9.790 × 0,004028 × 49 = 1.932 W, yani 1,93 kW. Pompa verimi bu noktada yüzde 70 kabul edilirse şaft gücü 1,93 / 0,70 = 2,76 kW; IE3 sınıfı motorun yüzde 87 verimiyle şebekeden çekilen güç 2,76 / 0,87 = 3,17 kW olur. Katalogdan 4 kW motorlu sürüm seçilir.

Bu hesabın tek pompalı sürümü yalnızca yedeksiz uygulamalar içindir. Konut binasında iki veya üç pompalı grup kurulur; her pompa toplam debinin yarısını veya üçte birini karşılar, basma yüksekliği ise tüm pompalarda aynı kalır, çünkü paralel bağlantıda debi toplanır, basınç toplanmaz. Grup seçenekleri /urunler/pompa-sistemleri/kullanim-suyu-hidroforlari sayfasındadır.

11Hidrofor gruplarında CR neden tercih edilir?

Hidrofor grubu, birden fazla pompanın ortak bir emiş ve basma kolektörü üzerinde, bir kontrol panosu ve basınç transmitteri ile yönetildiği pakettir. CR gövdesi bu uygulamanın standardı haline gelmiştir çünkü inline yapısı sayesinde pompalar kolektörler arasına dar aralıklarla dizilebilir ve grup, aynı kapasitedeki yatay pompalı bir gruba göre yarı yer kaplar.

İkinci neden basınç hassasiyetidir. Kademe sayısı sabit olan bir gövdede gün içindeki talep değişimini karşılamanın iki yolu vardır: pompaları sırayla devreye almak veya devri değiştirmek. Grundfos Hydro MPC gibi hazır gruplar ikisini birlikte yapar; bir pompa frekans konvertörüyle sürülür, diğerleri kademeli olarak devreye girer ve sistem basıncı sabit tutulur.

Üçüncü neden yedekliliktir. Üç pompalı bir grupta biri arızalandığında kalan ikisi tepe debinin üçte ikisini karşılar; tek büyük pompalı çözümde aynı arıza tüm binayı susuz bırakır.

CRE sürümü küçük ve orta ölçekli binalarda ayrı bir pano ihtiyacını ortadan kaldırır. İki adet Grundfos CRE 10-6, bir basınç transmitteri ve pompaların kendi aralarındaki çoklu pompa fonksiyonuyla kurulan bir grup, harici bir PLC olmadan dönüşümlü çalışır, yedeklenir ve sabit basınç tutar. Bu kurulum, panolu klasik gruplara göre hem daha az kablo hem de daha az arıza noktası içerir.

12Yangın hattında dikey milli pompa kullanılabilir mi?

yangın hattında dikey milli pompa kullanılır mı sorusunun cevabı koşulludur: kullanılabilir, ancak yalnızca sertifikalı yangın pompası setleri kapsamında ve standardın izin verdiği rollerde. TS EN 12845 ve NFPA 20, sprinkler ve yangın dolabı hatlarında kullanılacak ana pompanın belirli bir eğri karakteristiğini sağlamasını, kapalı vana basıncının nominal basıncın yüzde 140'ını aşmamasını ve yüzde 150 debide nominal basıncın en az yüzde 65'ini üretmesini şart koşar.

Çok kademeli dikey gövdeler bu eğri şartını her boyutta sağlayamaz; bu nedenle ana yangın pompası olarak genellikle tek kademeli salyangoz gövdeli veya özel olarak sertifikalandırılmış dikey türbin pompalar kullanılır. CR gövdesinin yangın sistemlerindeki asıl yeri jokey pompadır. Jokey pompa, hattaki küçük kaçakların yol açtığı basınç düşüşünü telafi ederek ana pompanın gereksiz yere devreye girmesini engeller; düşük debide yüksek basınç ürettiği için çok kademeli yapı buraya birebir uyar.

Jokey pompa seçiminde iki kural vardır. Debi, ana pompanın nominal debisinin yüzde 1'i mertebesinde, tipik olarak 1 ila 3 m³/h arasında seçilir; daha büyük seçilen bir jokey, gerçek bir yangında akışı besleyip ana pompanın devreye girmesini geciktirir. Basınç ise ana pompanın kapalı vana basıncının 0,5 ila 1,0 bar üzerinde ayarlanır, böylece basınç şalteri hiyerarşisi doğru sırayla çalışır. Yangın tarafı ekipmanları /urunler/yangin-sistemleri/yangin-hidroforlari ve /urunler/yangin-sistemleri/sprinkler-sistemleri sayfalarında toplanmıştır.

13Kazan besleme hattında hangi ayrıntılar değişir?

Kazan besleme, CR serisinin klasik endüstriyel uygulamasıdır ve sıradan bir su transferinden üç noktada ayrılır. Birincisi sıcaklıktır: degazör veya besleme tankındaki su 90 ila 105 santigrat derece arasındadır ve yukarıda gösterildiği gibi NPSHa'nın büyük bölümünü buhar basıncı yer. Bu nedenle besleme tankı her zaman pompa ekseninin üzerine, tercihen 2 metre ve daha yükseğe yerleştirilir.

İkincisi kısmi debi hattıdır. Kazan besleme pompası çoğu zaman modülasyonlu bir kontrol vanasıyla kısılarak çalışır; vana neredeyse kapandığında pompa sıfıra yakın debide döner ve içindeki su ısınır. Bu durumda pompanın çektiği güç ısıya dönüşür ve gövde içindeki su kısa sürede kaynama noktasına ulaşır. Çözüm, basma hattından tanka dönen bir minimum debi hattı ve üzerine yerleştirilen kalibre delikli bir orifis veya otomatik resirkülasyon vanasıdır. Minimum debi genellikle nominal debinin yüzde 10'u olarak seçilir.

Üçüncüsü su kalitesidir. Şartlandırılmış besleme suyunun alkali ortamı dökme demir gövdeyle uyumludur, ancak dozaj noktası pompa basma ağzından en az on çap sonrasına alınmalıdır; daha yakın dozaj lokal derişim korozyonu yaratır. Kazan tarafı ekipmanları /urunler/isitma-sistemleri/kazan-sistemleri sayfasındadır.

14Arıtma tesislerinde CRN neden zorunlu hale gelir?

Arıtma tesisi uygulamalarında CR gövdesi üç ayrı görevde bulunur: kum ve karbon filtre besleme, ters ozmoz yüksek basınç beslemesi ve temiz su transferi. Bu görevlerden ilki ve sonuncusu CRI ile çözülebilir; ortadaki neredeyse her zaman CRN gerektirir.

Nedeni derişimdir. Ters ozmoz membranı besleme suyunun bir kısmını konsantre olarak atar; tipik yüzde 75 geri kazanım oranında konsantre içindeki klorür derişimi besleme suyunun dört katına çıkar. Besleme suyunda 250 ppm olan klorür, konsantre tarafında 1.000 ppm olur ve 304 kalite paslanmaz bu derişimde, özellikle 30 santigrat derece üzerindeki sıcaklıklarda gerilmeli korozyon çatlağına açıktır. 316 kalite, molibden içeriği sayesinde bu ortamda belirgin şekilde dayanıklıdır.

İkinci neden basınçtır. Acı su ters ozmoz sistemlerinde membran giriş basıncı 10 ila 18 bar arasındadır; bu değere ulaşmak için sekiz ila on altı kademeli gövdeler kullanılır. Grundfos CRN 32-4 gibi orta kademeli modeller ön basınçlandırma ve devirdaim görevlerinde, daha yüksek kademeli CRN sürümleri ise doğrudan membran beslemesinde görev alır. Membran tarafı ekipmanları /urunler/aritma-sistemleri/membran-teknolojisi sayfasında, dozajlama üniteleri ise /urunler/aritma-sistemleri/dozaj-uniteleri sayfasında yer alır.

15ISO 9906 tolerans sınıfı ne anlama gelir?

ISO 9906, santrifüj pompaların hidrolik performans testlerini ve kabul toleranslarını tanımlayan standarttır. Bir katalog eğrisi, bu standardın hangi sınıfına göre garanti edildiği belirtilmeden eksik bilgidir; çünkü aynı eğri, sınıfa bağlı olarak yüzde 3 ile yüzde 9 arasında değişen bir sapmayla teslim edilebilir.

Üç sınıf yaygın olarak kullanılır. Sınıf 3B, genel amaçlı seri üretim pompalarında uygulanan en geniş toleranstır; debide artı eksi yüzde 9, basma yüksekliğinde artı eksi yüzde 7 sapmaya izin verir ve verim için garanti öngörmez. Sınıf 2B daha dar bir banttır: debide artı eksi yüzde 8, basma yüksekliğinde artı eksi yüzde 5, verimde eksi yüzde 3. Sınıf 1B ise özel siparişlerde ve büyük güçlerde talep edilir; debide artı eksi yüzde 5, basma yüksekliğinde artı eksi yüzde 3 sapma kabul edilir.

Pratik anlamı şudur: 49 mSS için seçilmiş, sınıf 3B garantili bir pompa sahada 45,6 mSS ile teslim edilirse standart açısından uygundur. Bu nedenle tasarım noktası eğrinin tam üzerine değil yüzde 5 ila 10 üstüne oturtulur; hidrofor örneğinde 48,93 mSS ihtiyaç için 50 mSS'lik gövde seçilmesi tam olarak bu payı bırakır.

16MEI ve motor verim sınıfı seçime nasıl girer?

MEI, minimum verimlilik endeksi anlamına gelen ve bir su pompasının hidrolik verimini aynı sınıftaki pompalar arasında konumlandıran boyutsuz bir değerdir. ErP 547/2012 yönetmeliği, Avrupa Birliği pazarına sunulan su pompaları için MEI değerinin en az 0,40 olmasını zorunlu kılar. Değer büyüdükçe pompa daha verimlidir; 0,70 üzeri değerler üst segment olarak kabul edilir.

MEI yalnızca hidrolik gövdeyi kapsar, motoru kapsamaz. Motor tarafında ayrı bir düzenleme vardır: EU 2019/1781, 0,75 ile 1.000 kW arasındaki üç fazlı asenkron motorlar için en az IE3 sınıfını, 75 ile 200 kW arasındaki motorlar için ise IE4 sınıfını zorunlu kılar. Bu iki değeri birlikte okumak gerekir, çünkü bir pompanın şebekeden çektiği güç hidrolik verim ile motor veriminin çarpımına bölünerek bulunur.

Sayısal bir örnek durumu netleştirir. Yukarıdaki 1,93 kW hidrolik güç, yüzde 70 hidrolik verim ve yüzde 87 IE3 motor veriminde 3,17 kW şebeke gücü verir. Aynı pompa yüzde 91 verimli bir IE5 kalıcı mıknatıslı motorla çalışsaydı, şebeke gücü 2,76 / 0,91 = 3,03 kW olurdu. Fark 140 W'tır. Yılda 4.000 saat çalışan bir hidroforda bu 560 kWh eder; kilovatsaat başına 3 lira üzerinden yılda 1.680 lira. Kalıcı mıknatıslı motorlu CRE sürümlerinin ilk yatırım farkı, sürekli çalışan uygulamalarda üç ila beş yılda geri döner.

Frekans konvertörünün etkisi bundan daha büyüktür. Kısmi yükte devri düşürmek, güç ihtiyacını devrin küpüyle azaltır; yüzde 80 devirde çalışan bir pompa nominal gücün yüzde 51'ini çeker. Debinin gün içinde geniş bantta değiştiği hidrofor ve resirkülasyon uygulamalarında asıl tasarruf buradan gelir, motor sınıfından değil.

17Kaide, titreşim ve dikey montaj kuralları nelerdir?

Dikey milli bir pompanın montajında belirleyici olan üç şey vardır: düşeylik, kaide rijitliği ve boru gerilmesinin gövdeye aktarılmaması. Üçünün de ihlali aynı sonuca çıkar; yatak ve salmastra ömrünün kısalması.

Düşeylik, gövdenin su terazisiyle iki dik eksende kontrol edilmesiyle sağlanır. Milin düşeyden bir dereceden fazla sapması, çark ile difüzör arasındaki aşınma halkası boşluğunu tek yönde daraltır ve gövde içinde sürtme sesi başlar. Motor klemens kutusu ise hiçbir montaj biçiminde mil ekseninin altında kalmamalıdır.

Kaide, pompa ve motor ağırlığının en az beş katı kütleye sahip bir beton blok olarak tasarlanır ve zemine ankrajlanır. Kaide yüksekliği en az 100 mm olmalı, gövde tabanı kaide kenarından her yönde 50 mm içeride kalmalıdır. Kaide ile gövde arasına titreşim yalıtım takozu konur; takozun doğal frekansı çalışma frekansının en fazla üçte biri olmalıdır. 2.900 d/dk devirli bir pompada uyarma frekansı 48,3 Hz'dir; takozun doğal frekansı 16 Hz ve altında seçilir.

Boru gerilmesi en sık gözden kaçan başlıktır. Emiş ve basma boruları kendi askılarıyla taşınmalı, pompa flanşına yaslanmamalıdır. Her iki tarafa esnek bağlantı takılır; seçenekler /urunler/tesisat-ekipmanlari/flex-baglantilar sayfasındadır. Esnek bağlantının hemen ardına boruyu sabitleyen bir askı konmazsa bağlantı basınç altında uzar ve işlevini kaybeder.

18Kademeli devreye alma nasıl yapılır?

Kademeli devreye alma, çok pompalı bir grupta pompaların talebe göre sırayla açılıp kapanmasını ve yük paylaşımının dengelenmesini sağlayan işletme stratejisidir. Amaç iki yönlüdür: her pompanın kendi verim bölgesinde kalmasını sağlamak ve motorların eşit yaşlanmasını temin etmek.

Strateji şöyle kurulur. Sistem basıncı bir transmitterle sürekli ölçülür. Talep arttığında birinci pompa devrini yükseltir; devir üst sınıra yaklaştığında ve basınç hâlâ ayar noktasının altındaysa ikinci pompa devreye girer. İkinci pompa devreye girerken birinci pompanın devri geçici olarak düşürülür, böylece basınçta sıçrama olmaz. Talep azaldığında sıra tersine işler; toplam debi tek pompanın karşılayabileceği seviyeye indiğinde ikinci pompa durur.

Devreye alma ve çıkarma eşikleri arasında histerezis bırakmak zorunludur. Eşikler birbirine çok yakınsa pompa dakikada onlarca kez açılıp kapanır; buna avlanma denir ve motor sargısını kısa sürede arızaya götürür. Pratik kural, bir pompanın saatte 15 defadan fazla start almamasıdır; 4 kW üzerindeki motorlarda bu sayı 10'a iner.

Dönüşümlü çalışma da aynı mantığın parçasıdır. Grup, 24 saatte bir öncelik sırasını değiştirir; bu hem çalışma saatlerini eşitler hem de aylardır dönmemiş bir pompanın salmastrasının kuruyup yapışmasını önler.

19CR ile CM arasında nasıl karar verilir?

Grundfos CM, yatay eksenli, kompakt gövdeli çok kademeli bir pompa ailesidir ve CR'nin küçük debili uygulamalardaki alternatifidir. İkisi arasındaki karar debi, basınç, yer ve bütçe eksenlerinde verilir.

CM ailesi tipik olarak 1 ila 25 m³/h debi ve 60 mSS'ye kadar basma yüksekliği bandında çalışır; yatay yapısı sayesinde tavan yüksekliği kısıtlı bodrumlarda avantaj sağlar. CR ise 200 mSS üzerine çıkabilir, 150 m³/h debiye kadar gövde seçeneği sunar ve CRN sürümüyle malzeme esnekliği CM ailesinden geniştir.

Karar kuralı şudur: gereken basma yüksekliği 60 mSS'nin altında, debi 25 m³/h'nin altında ve akışkan temiz suysa CM daha ekonomik ve daha kompakt bir çözümdür. Bu sınırların herhangi birinin dışına çıkıldığında CR gövdesine geçilir. Ürün ailelerinin tamamı /urunler/pompa-sistemleri/dik-milli-pompalar sayfasında listelenmiştir; genel seçim metodolojisi için /blog/grundfos-pompa-secim-rehberi yazısına da bakabilirsiniz.

20CR pompa nasıl seçilir, hangi verilerle başlanır?

grundfos cr pompa nasıl seçilir sorusunun cevabı beş girdiyle başlar: tasarım debisi, gereken toplam basma yüksekliği, akışkanın cinsi ve sıcaklığı, emiş şartları ve besleme gerilimi. Bu beş veri olmadan yapılan her seçim tahmindir.

Sıra şöyle işler. Önce debi belirlenir; kullanım suyunda eşzamanlılıkla, proseste kütle dengesiyle, ısıtmada Q = P × 0,86 / ΔT bağıntısıyla. Sonra basma yüksekliği kurulur; statik yükseklik, boru ve fitting kaybı, ekipman kaybı ve uç noktada istenen basınç toplanır. Üçüncü adımda bu iki değer gövde ailesine eşlenir: debi hangi nominal gövdenin bandına düşüyorsa o gövde seçilir. Dördüncü adımda kademe sayısı, toplam basma yüksekliğinin kademe katkısına bölünmesiyle bulunur ve yukarı yuvarlanır. Beşinci adımda seçilen noktanın NPSHr değeri okunur ve hesaplanan NPSHa ile karşılaştırılır.

Bu sıralamada en sık atlanan adım beşincisidir; emiş tarafı yetersizse kağıt üzerinde doğru görünen pompa üç ay içinde çarkını yer. İkinci en sık atlanan adım çalışma noktasının eğri üzerindeki konumudur: seçilen nokta, en yüksek verim noktasının yüzde 70 ile yüzde 120 bandında kalmalıdır. Bandın solunda resirkülasyon ve ısınma, sağında kavitasyon ve aşırı yük görülür.

21Sık yapılan 5 hata

Aşağıdaki beş hata, sahada CR gövdeli kurulumlarda en çok karşılaşılan ve tamamı proje veya devreye alma aşamasında önlenebilecek hatalardır.

• Kademe sayısını emniyet payı diye fazladan artırmak. 50 mSS yeterken 75 mSS üreten bir pompa kısma vanasıyla boğulur ve aradaki 25 mSS ısıya dönüşerek yılda yüzlerce kilovatsaat harcar. Emniyet payı kademe eklemekle değil, tolerans sınıfını bilip yüzde 5 ila 10 pay bırakarak sağlanır.
• Emiş hattını basma hattıyla aynı çapta çekmek. Emişte akış hızı 1,5 m/s'yi geçmemelidir; basma tarafındaki 2,5 ila 3,0 m/s değeri emişe uygulandığında NPSHa birkaç mSS düşer ve pompa kavitasyona girer.
• Malzeme sınıfını su analizi olmadan belirlemek. Klorür derişimi 200 ppm'i aşan bir suda 304 kalite paslanmaz, özellikle 30 santigrat derece üzerinde gerilmeli korozyon çatlağına uğrar. Analiz raporu görmeden CRI ile CRN arasında karar vermeyin.
• Pompayı hava almadan çalıştırmak. Mekanik salmastra kuru çalışmaya birkaç saniye dayanır; gövdedeki hava atılmazsa salmastra yüzeyleri ısıl çatlar ve pompa haftalar sonra damlamaya başlar.
• Minimum debi hattı koymadan kısma vanasıyla çalıştırmak. Kontrol vanası neredeyse kapandığında pompanın çektiği güç ısıya dönüşür ve gövde içindeki su birkaç dakikada kaynar. Nominal debinin yüzde 10'u kadar bir minimum debi hattı bu senaryonun tek güvencesidir.

22Devreye alma kontrol listesi

Aşağıdaki adımlar bir CR gövdesinin devreye alınmasında sırayla uygulanır. Sıra önemlidir; özellikle doldurma ve hava alma, ilk elektriksel çalıştırmadan önce gelmelidir.

• Kaide ankrajlarını ve titreşim takozlarının sıkılığını kontrol edin; gövdenin düşeyliğini iki eksende su terazisiyle doğrulayın.
• Emiş ve basma borularının kendi askılarında taşındığını, pompa flanşına gerilme aktarmadığını doğrulayın; esnek bağlantıların ardındaki sabit askıları kontrol edin.
• Emiş hattındaki pislik tutucu süzgecini temiz olarak takın; montaj artıkları için ilk 48 saat sonunda tekrar sökülüp temizlenecek şekilde not düşün.
• Pompayı doldurma tapasından tamamen doldurun ve hava alma vidasından su gelene kadar bekleyin.
• Motor milini kaplin koruyucusu çıkarılmış haldeyken elle döndürün; sıkışma varsa elektrik vermeyin.
• Motor bağlantısını ve dönüş yönünü kısa bir jog ile doğrulayın; CR gövdesinde dönüş yönü motor fan kapağındaki okla gösterilir, ters dönüşte pompa döner ama basma yüksekliğinin ancak yarısını üretir.
• Basma hattındaki vana kapalıyken pompayı çalıştırın, kapalı vana basıncını manometreden okuyun ve katalog değeriyle karşılaştırın; sapma yüzde 7'yi aşıyorsa hava kalıntısı veya ters dönüş arayın.
• Vanayı kademeli açarak tasarım debisine gelin; debiyi ölçün, basma yüksekliğini emiş ve basma manometrelerinin farkından hesaplayın.
• Motor akımını pens ampermetreyle ölçün ve etiket akımıyla karşılaştırın; ölçülen değer etiketin yüzde 90'ını aşıyorsa çalışma noktası eğrinin çok sağındadır, vanayı kısın ve seçimi gözden geçirin.
• Emiş manometresini tasarım debisinde okuyun ve NPSHa'yı sahada doğrulayın; hesaplanan değerin en az yüzde 80'ini görmelisiniz.
• Kuru çalışma korumasını, seviye şalterini ve basınç düşük alarmını bilerek tetikleyerek test edin; koruma çalışmıyorsa devreye alma tamamlanmamıştır.
• Çok pompalı grupta kademeli devreye alma eşiklerini girin, histerezisi ayarlayın ve pompaların saatte 15'ten fazla start almadığını gözleyerek doğrulayın.
• Dönüşümlü çalışma periyodunu ayarlayın ve yedek pompanın haftalık test dönüşünü işletme planına yazın.
• Ölçülen debi, basınç, akım ve NPSHa değerlerini devreye alma formuna kaydedin; bir sonraki bakımda karşılaştırılacak tek referans budur.

23Karar özeti nedir?

Karar dört soruyla verilir. Birincisi: akışkan ne? Klorür, asit veya dozaj kimyasalı varsa CRN, temiz içme suyuysa CRI, kapalı devre ısıtma suyu veya kazan beslemeyse CR. İkincisi: debi gün içinde değişiyor mu? Değişiyorsa CRE, sabitse standart sürüm ve gerekiyorsa harici sürücü. Üçüncüsü: emiş tarafı ne veriyor? NPSHa hesaplanmadan hiçbir seçim tamamlanmış sayılmaz. Dördüncüsü: kaç kademe? Toplam basma yüksekliğini kademe katkısına bölün, yukarı yuvarlayın ve tolerans payını hesaba katın.

Bu dört soruya dürüst cevap veren bir proje ekibi, sahada en sık gördüğümüz iki hatayı daha kağıt üzerindeyken eler: gereğinden fazla kademeli, kısma vanasıyla boğulan pompalar ve emiş tarafı yetersiz olduğu için çarkını yiyen pompalar. Bir saatlik hesap, on beş yıllık bir işletme maliyetini belirler. Grundfos ürün ailesinin tamamı ve portföyümüzdeki diğer markalar için /markalar sayfasını inceleyebilirsiniz.

24Sık Sorulan Sorular

CR pompanın kademe sayısını sonradan artırabilir miyim?

Teknik olarak mümkündür ancak pratik değildir. Kademe eklemek mil, çekme çubukları, gövde kovanı ve çoğu zaman motorun da değişmesini gerektirir; parça maliyeti yeni pompa fiyatına yaklaşır. Doğrusu, seçim aşamasında büyüme senaryosunu değerlendirip gerekiyorsa bir kademe fazlasını frekans konvertörüyle kısarak kullanmaktır.

CR 15-4 ile CR 15-4/2 arasındaki fark nedir?

Bölü işaretinden sonraki rakam, kademelerden birinin tam çark yerine tıraşlanmış veya kör çarkla donatıldığını gösterir. Bu, dört ve beş kademe arasındaki basınç boşluğunu doldurarak ara bir basma yüksekliği üretir. Seçim hassasiyeti gerektiren, basıncın fazlasının kısma vanasıyla harcanmasını istemediğiniz uygulamalarda kullanılır.

Pompa ters yönde dönerse ne olur?

Pompa döner, su basar, ama tasarım basma yüksekliğinin ancak yarısını üretir ve verimi belirgin şekilde düşer. Bu, sahada en zor fark edilen kurulum hatasıdır; çünkü sistem çalışıyor görünür, yalnızca üst katlar su alamaz. Üç fazlı bağlantıda iki fazın yeri değiştirilerek düzeltilir, on saniyelik bir iştir.

Dikey milli pompayı yatay monte edebilir miyim?

Bazı gövdelerde üretici izin verir ancak iki şart vardır: motor klemens kutusu mil ekseninin altında kalmamalı ve gövde ayrı bir destekle taşınmalıdır. Yatay montajda motor ağırlığı milde eğilme momenti yaratır ve büyük gövdelerde yatak ömrünü kısaltır. Karar vermeden önce o modele ait montaj kılavuzunu mutlaka okuyun.

Kapalı vana ile pompa ne kadar çalışabilir?

Birkaç dakikadan fazla çalıştırmayın. Sıfır debide pompanın çektiği tüm güç ısıya dönüşür ve gövde içindeki su kısa sürede kaynama noktasına ulaşır; ardından buhar oluşur, salmastra kuru kalır ve gövde hasar görür. Kısma vanasıyla çalışan her uygulamada nominal debinin yüzde 10'u kadar minimum debi hattı bırakılır.

Jokey pompayı ana yangın pompasıyla aynı markadan almak zorunda mıyım?

Zorunlu değildir ama sertifikalı set mantığı bunu gerektirir. TS EN 12845 ve NFPA 20 kapsamında onaylanmış bir yangın seti, ana pompa, jokey pompa, kontrol panosu ve basınç şalterlerinin birlikte sertifikalandırıldığı bir pakettir. Bileşenleri ayrı ayrı toplamak sertifikayı geçersiz kılar ve kabul aşamasında sorun çıkarır.

Frekans konvertörü kavitasyon riskini artırır mı?

Devir düşürüldüğünde NPSHr azalır, yani kavitasyon riski azalır. Risk, devir yükseltildiğinde artar. Ancak dikkat edilecek bir nokta vardır: konvertör pompayı nominal devrin üzerine, örneğin 55 Hz'e çıkarabiliyorsa NPSHr belirgin şekilde büyür ve emiş şartları buna göre kontrol edilmelidir. Üst frekans sınırını parametreden kilitleyin.

Aynı gruba farklı kademeli iki pompa koyabilir miyim?

Koymayın. Paralel çalışan pompaların basma yüksekliği eğrileri aynı olmalıdır; farklı kademeli iki pompa paralel bağlandığında yüksek basınçlı olan, düşük basınçlının çekvalfini kapatır ve o pompa hiç debi vermez. Grup içindeki tüm pompalar aynı tip ve aynı kademe sayısında seçilir.

Projenizdeki debi, basma yüksekliği ve emiş şartlarını birlikte değerlendirip hangi CR gövdesinin ve kaç kademenin doğru olduğunu netleştirebiliriz. Ürün seçenekleri için /urunler/pompa-sistemleri/dik-milli-pompalar sayfasını inceleyebilir, tesisat verilerinizle /iletisim üzerinden mühendislik ekibimize ulaşabilirsiniz.